Foto: Akorda.kz
Prezident Qasym-Jomart Toqaev «Astananyń 25 jyldyǵy. Jańa damý baǵyttary. Jańa múmkindikter» atty elordanyń baýyrlas qalalary forýmynyń saltanatty ashylý rásimine qatysty, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Memleket basshysy, eń aldymen, jiynǵa qatysyp otyrǵan baýyrlas qalalardyń basshylaryna, álemniń birneshe elinen arnaiy kelgen mártebeli meimandarǵa iltipat bildirip, Astananyń 25 jyldyq qalyptasý tarihyna qysqasha toqtaldy.
– Bul – mereili beles. Biz shirek ǵasyr buryn astanamyzdy Alataýdyń baýraiynan Arqa tósine kóshirdik. Esildiń jaǵasyna el qondyryp, jańa qalanyń irgesin qaladyq. Búgin osy mańyzdy jiynǵa elordanyń burynǵy ákimderi, qalamyzdyń qurmetti turǵyndary, eńbek ardagerleri, mádeniet, ǵylym, sport qairatkerleri, ǵalymdar, ustazdar, memlekettik qyzmetshiler qatysyp otyr. Olar Táýelsiz Qazaqstannyń tiregi bolǵan Astananyń qurylysyna belsene atsalysty, keńes zamanyndaǵy eski shahardyń qazirgi zamanǵa sai ozyq qalaǵa ainalýyna zor úles qosty. Men barshańyzǵa shynaiy alǵys aitamyn. Shyn máninde, Astana qalasynyń salynýy – Táýelsiz Qazaqstannyń tarihynda airyqsha máni bar oqiǵa boldy. Ózderińizge málim, elordany kóshirý ońai bolǵan joq, qomaqty jumys isteldi. Bul sheshim óte kúrdeli kezeńde qabyldandy. El ekonomikasy toqyraýda boldy. Jurt naryqtyq qatynastarǵa tolyq beiimdelmegen kez edi. Osyndai qiyn jaǵdaida Joǵarǵy Keńes Tuńǵysh Prezident Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń bastamasy boiynsha Astanany Aqmolaǵa aýystyrý týraly sheshimdi 1994 jyly 6 shildede qabyldady. Bas qalamyz resmi túrde 1997 jyly 10 jeltoqsanda kóshirildi. Al osydan 25 jyl buryn 6 mamyrda Aqmola ataýy Astana bolyp ózgertildi. Elordanyń jylnamasy Táýelsiz Qazaqstannyń shejiresimen tyǵyz astasyp jatyr. Shyn máninde, astanany kóshirý geosaiasi turǵydan óte durys qadam boldy. Bul – halqymyzdyń bolashaq taǵdyryn aiqyndaǵan asa mańyzdy jáne der kezinde qabyldanǵan tarihi sheshim, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev Tuńǵysh Prezidenttiń osy bastamasy jańa ulttyq ideiaǵa ainalǵanyna nazar aýdaryp, Nursultan Nazarbaevtyń eńbegine laiyqty, ádiletti baǵa berý kerek ekenin aitty. Prezidenttiń pikirinshe, Ádiletti Qazaqstanda aqty aq, qarany qara deý qajet, basqa sózben aitqanda, neniń shyndyq, neniń ótirik ekenin ajyrata bilý kerek. Bul – elimizdiń bolashaǵyna tikelei qatysy bar másele.
Memleket basshysy jańa elordamyz Táýelsiz Qazaqstannyń órkendeýine tyń serpin bergenin, jańarý men jańǵyrýǵa jol ashqanyn, bas qalamyzda kóptegen is-sharalar uiymdastyrylǵanyn, dinaralyq dialog pen rýhani diplomatiianyń ordasyna ainalǵanyn atap ótti. Sondai-aq Astanany birlik pen berekeniń besigi deýge tolyq negiz bar ekenin, bul qalada eń mańyzdy sheshimder qabyldanatynyn, bolashaqta da solai bola beretinin jetkizdi.
– Astana – bolashaǵy zor qala. Osy oraida, biz «jasyl qala» ideiasyn júzege asyrýǵa airyqsha mán beremiz. Elordamyz, eń aldymen, turǵyndarǵa yńǵaily qala bolýy kerek. Astana – aimaqtaǵy iri qarjy ortalyǵy. Álemniń 75 eliniń eki myńnan asa kompaniiasy biznes júrgizý úshin Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵyn tańdady. Búginde Qarjy ortalyǵy elimizge 8 milliard dollar investitsiia tartty. Bul – jaqsy kórsetkish. Álemdik saiasatshylar Astanany beibitshilik alańy deidi. Ustanymy bólek, múddeleri kereǵar elder osynda bitimge keldi. Keleshekte de Astana bizdiń geosaiasi aimaqtaǵy mańyzdy ortalyq retinde dami bermek. Men buǵan kámil senemin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń aitýynsha, astanalar men iri megopolister – memlekettiń saiasi, ekonomikalyq jáne mádeni ómiriniń ózegi. Olar memleketterdiń órkeýinde jetekshi ról atqarady. Investitsiialardy, innovatsiialyq tehnologiialardy, eń bastysy, adami kapitaldy tarta otyryp, qalalar orasan zor kúsh shoǵyrlanatyn ortaǵa ainalady.
– Adamdar jáne olardyń shyǵarmashylyq qýaty, biregei bilimi, kreativti ideiasy men otanshyldyq rýhy – ult jetistiginiń negizgi faktory. Sondyqtan qalalardy tiimdi basqarý jáne ýrbanistikadaǵy jańa úrdisterdi júieli zerdeleý qajet. Bul másele bolashaqqa umtylǵan ár memleket úshin, onyń ishinde Qazaqstan úshin de strategiialyq mańyzǵa ie bola bastady. Ornyqty damý salasyndaǵy BUU maqsattarynyń biri qalany damytýǵa arnalǵan. Bul kezdeisoq emes. Qazaqstanda biz osy baǵytqa erekshe nazar aýdaramyz. Álemniń jyldam damyp kele jatqan astanalarynyń qataryna kiretin elordamyz basqa qalalardyń damýyna úlgi bolady. Ótken shirek ǵasyrda elimizdiń bas qalasynyń aýmaǵy úsh ese ulǵaiyp, halqynyń sany tórt ese ósti. Sarapshylardyń boljamy boiynsha elorda turǵyndarynyń sany 2030 jylǵa qarai eki millionǵa jetedi. El astanasy mártebesine ie bolǵan sátten beri qalanyń ekonomikalyq áleýeti 100 eseden astam artty. Qazir qala ekonomikasy eldegi jalpy ishki ónimniń 10 paiyzdan astamyn quraidy, – dedi Memleket basshysy.
Alaida úlken kórsetkishter qalanyń úilesimdi damýymen únemi sáikes kele bermeidi. Prezidenttiń pikirinshe, megapolisterdiń tabysty bolýynyń basty kórsetkishi onyń turǵyndarynyń ómir súrý sapasymen ólshenýge tiis. Sondyqtan elordany damytý jáne abattandyrý kezinde «adam qala úshin emes, qala adam úshin» qaǵidatyn basshylyqqa alý mańyzdy.
– Astananyń barsha turǵyny men qonaqtary úshin qalada barynsha qolaily orta qalyptastyrý – asa mańyzdy másele. Biz bárine teń múmkindik beriletin qoǵam qurý jolyn tańdadyq jáne osy baǵytta damyp kelemiz. Sondyqtan ózara jaýapkershilik pen azamattyq yntymaqtastyqqa negizdelgen inkliýzivti damýǵa airyqsha mán beremiz. Bilim berý, densaýlyq saqtaý nysandary, mádeni-demalys mekemeleri, saiabaqtar men qoǵamdyq oryndar qalanyń barlyq turǵynyna birdei qoljetimdi bolýǵa tiis. Ásirese, erekshe qajettiligi bar azamattarǵa arnalǵan qala infraqurylymynyń qoljetimdiligin arttyrý kerek. Bul baǵyttaǵy jumystardy áli de jetildire túsý qajet. Ony moiyndaýymyz kerek. Biz qala aýdandaryn damytý isindegi teńsizdikti josparly túrde joiýymyz kerek. Ortalyq kóshelerdi ǵana jarqyratyp qoiyp, qalanyń shetkeri aýdandaryna kóńil bólmeý ádiletti qoǵam ideiasyna sai kelmeidi, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev qalalardy barynsha sapaly basqarý isinde jańa múmkindikterge jol ashatyn tehnologiianyń róline airyqsha toqtaldy.
– «Aqyldy qala» tujyrymdamasyn júzege asyrý azamattarǵa jańa tsifrlyq qyzmet usynýǵa, ǵimarattardyń energiia tutyný tiimdiligin aitarlyqtai jetildirýge, sondai-aq kólik aǵynyn túbegeili ońtailandyryp, kóshedegi qaýipsizdikti arttyrýǵa múmkindik beredi. Bul – biz úshin eń ózekti mindet. Sonymen qatar adamdarǵa ózara tyǵyz bailanys ornatýǵa kómektesip, azamattar men biznestiń qaladaǵy ózekti problemalardy kóterip, olardy sheshe alatyn belsendi qoǵamdastyq qurý isine atsalysýyna yqpal etedi. Astana bul baǵytta damyp keledi jáne birqatar jetistikke jetti. Intelligent Community Forum bedeldi halyqaralyq uiymynyń málimeti boiynsha elorda álemdegi eń intellektýaldy qoǵamdastyqtyń biri retinde ozyq 21 shahardyń qataryna endi. Sonymen qatar qalamyzda Ortalyq Aziiadaǵy eń iri Astana Hub halyqaralyq IT-startaptar tehnoparki quryldy. Bul tehnopark tek elimizdiń ǵana emes, búkil aimaqtyń tsifrlyq transformatsiiasyna eleýli úles qosady, – dedi Memleket basshysy.
Sózin qorytyndylai kele, Prezident elimizde Ádiletti Qazaqstan qurý úshin aýqymdy institýtsionaldyq ózgerister júzege asyrylyp jatqanyna nazar aýdaryp, mańyzdy saiasi reformalar nátijesinde azamattardyń memlekettik, ásirese, jergilikti jerde sheshimder qabyldaýǵa qatysý múmkindigi edáýir keńeigenin atap ótti.
– Elimizdegi qala turǵyndary endi ózderi syilaityn ári senetin depýtattardy tańdaý múmkindigine ie boldy. Bul jaýapkershiligi mol azamat qaǵidattaryn ornyqtyrýǵa eleýli úles qosady. Adamdardyń óz qalasyndaǵy turmys-tirshilikti jaqsartý isine yqpal etýge múmkindik beredi. Alaida qoǵamnyń qundylyqtar júiesi jańǵyrmai, barlyq reformamyzdyń máni bolmaidy. Buǵan kámil senemin. Qazaqstannyń ornyqty damýy úshin dúnietanym paradigmalary túbegeili ózgerip, adamdardyń minez-qulyq modeli jańarýy qajet. Sondyqtan men jastarǵa, qalalar men elordanyń jas turǵyndaryna úlken úmit artamyn, – dep túiindedi sózin Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar jiynda Astana qalasynyń ákimi Jeńis Qasymbek, Rabat qalasynyń meri Asmaa Rhlalý (Marokko), Nýsantara qalasy ulttyq astanalyq basqarmasynyń basshysy Bambang Sýsantono (Indoneziia), Penza oblysynyń gýbernatory Oleg Melnichenko (Resei), Brazilia federaldy okrýginiń memlekettik hatshysy Felipe Ramon Moro Rodrigez (Braziliia), Bishkek qalasynyń meri Emilbek Ábdiqadyrov (Qyrǵyzstan), Belgrad qalasynyń vitse-meri Vesna Vidovich (Serbiia) sóz sóiledi.
