Foto: Akorda.kz
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen Ishki ister ministrliginiń keńeitilgen alqa májilisi ótti. Jiynǵa Prezident Ákimshiligi men memlekettik organdardyń basshylary, IIM Alqasynyń músheleri jáne ortalyq apparattyń basshylyq quramy, óńirlik politsiia departamentteriniń, aýmaqtyq qylmystyq atqarý júiesi departamentteriniń basshylary qatysty, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Qasym-Jomart Toqaev Ishki ister ministrligi memlekettik basqarý júiesinde airyqsha ról atqaratyn qurylym ekenin atap ótip, qoǵamdyq tártipti saqtaý, qylmyspen kúresý asa mańyzdy mindet sanalatynyn aitty.
– Tártip saqshylarynyń qyzmeti ońai emes. Bul belgili. Kún-túni jumys isteitin kezder jii bolady. Qaýip-qater de bar. Táýlik boiy, iaǵni 24 saǵat boiy saqadai sai bolý úshin erekshe qajyr-qairat pen tózimdilik qajet. Sebebi qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan jandar, eń aldymen, politsiiadan kómek kútedi. Azamattarymyz sizderge memlekettiń, iaǵni biliktiń ókili retinde qaraidy. Qaýip-qaterden qorǵaidy dep senedi. Sondyqtan sizderge árdaiym orasan zor jaýapkershilik júkteledi, – dedi Memleket basshysy.
Prezidenttiń aitýynsha, politsiia halyqtyń qurmetine ie mamandyqtyń biri bolýy kerek. Sondyqtan qazir ishki ister organdarynyń jumysyn jetildirýge basa mán berilip, politsiia qyzmetiniń servistik modeli engizilip jatyr.
– «Jurtqa jaqyn politsiia» qaǵidatyn ornyqtyrý úshin naqty sharalar qabyldanýda. Osy qarqyndy toqtatpaý kerek. Pilottyq joba aiasynda qol jetken jetistikpen shektelip qalýǵa bolmaidy. Ashyǵyn aitqanda, qyzmet kórsetýdiń servistik modeli týraly tek mamandar ǵana aityp júr. Qarapaiym azamattar men qoǵam ókilderi pikir bildirip jatqan joq. Bul – halyq onyń naqty nátijesin, oń ózgeristerdi kórip jatqan joq degen sóz. Sondai-aq sotqa deiingi tergeý salasyna da nazar aýdarǵan jón. Bul – quqyq qorǵaý júiesindegi memlekettik qyzmettiń erekshe bir túri, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident qoǵamdaǵy alaiaqtyq áreketterge taǵy bir ózekti másele retinde arnaiy toqtaldy.
– Qazir kóptegen azamattarymyz alaiaqtardyń ailasyna túsip, aldanyp qalyp jatyr. Sondyqtan quqyq qorǵaý organdary alaiaqtarǵa qarsy tabandy kúres júrgizýge tiis. Olarǵa eshqandai jeńildik jasalmaýy kerek. Sebebi alaiaqtardyń jasaǵan áreketinen halyq zardap shegýde. Mysaly, jaqynda bir týristik kompaniia zańǵa baǵynatyn bir top azamatty aldap, olardy qajylyqqa jibergen. Endi kinásiz adamdar Saýd Arabiiasynyń politsiia ýchaskesinde qamaýda otyrýǵa májbúr. Osyndai alaiaq kompaniianyń zańǵa qaishy áreketi azamattarymyzdyń densaýlyǵyna, olardyń moraldyq jaǵdaiyna jáne jalpy elimizdiń bedeline úlken nuqsan keltirip otyr. Bul jerde, árine, adamdardyń quqyqtyq saýatsyzdyǵy da bar. Endi memleketimiz, iaǵni Syrtqy ister ministrligi olarǵa barynsha kómektesýi qajet. Al Ishki ister ministrligi alaiaq kompaniianyń basshylyǵyn, qyzmetkerlerin zańǵa sáikes jaýapqa tartýǵa tiis. Ádiletti qoǵam quramyz desek, dál osyndai ózekti máselelerdi sheshýimiz kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy politsiianyń joǵary deńgeidegi ókilderi ýniversitetterge, mektepterge baryp, zańdardy jastarǵa túsindirýi kerek ekenin aitty. Ásirese, zań buzýdyń saldaryn anyq kórsetýi qajet.
– Ókinishke qarai, bizdiń jastarymyzdyń arasynda zań saýatsyzdyǵy keńinen taralǵan, basqa sózben aitqanda, jastarymyz zańdy bilmeidi, zańdy saqtaýdyń mán-mańyzyn túsinbeidi. Al mundai quqyqtyq saýatsyzdyqtyń saldary óte aýyr. Men árbir jiynda qoǵamymyzda zań ústemdigi bolý kerek, sonyń negizinde tártip bolý kerek dep aityp júrmin. Politsiia qyzmetkerleri osy qarapaiym tujyrymdamany halyqqa, azamattarǵa, ásirese, jastarǵa jetkizýi kerek, – dedi Memleket basshysy.
Prezident azamattarymyz qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵanda bilik ókilderi ádildikti tez arada qaita ornatady, kinálilerdi jaýapqa tartady jáne shyǵyndy óteýge kómektesedi dep úmittenetinin aitty. Sondyqtan aryz-shaǵymdardy barynsha jyldam ári kásibi túrde qarastyryp, áreket etý qajet.
– Alaida shaǵymdardyń kóptigi quqyq qorǵaý júiesiniń bul mindetti tiisti deńgeide atqara almai jatqanyn kórsetedi. Azamattar jyldar boiy talai mekemeniń tabaldyryǵyn tozdyryp, naqty jaýap tappai, shyndyqqa qol jetkize almai júr. Sondyqtan meniń tapsyrmam boiynsha Quqyq qorǵaý júiesin reformalaý jónindegi komissiia qylmystyq jáne qylmystyq protsestik zańnamany jetildirý týraly zań jobasyn ázirledi. Bul qujat tergeýshilerdiń jáne anyqtaýshylardyń jumysyn jeńildetý úshin kerek. Basty maqsat – olardy artyq rásimderden, qujattardan aryltý. Túptep kelgende, munyń bári sizderge kómek surap kelgen azamattar úshin jasalyp jatyr. Biýrokratiia joiylsa, politsiianyń ýaqyty únemdeledi, kúsh-qýaty bosqa jumsalmaidy. Azamattardyń ózekti máselesin sheshýge kóbirek múmkindik týady. Bizdiń azamattarymyzǵa qurǵaq esepter emes, sizderdiń qyzmetterińizdegi eleýli ózgerister men naqty nátijeler qajet. Servistik modeldiń máni – osy. Onyń negizgi tásilderi politsiia qyzmetiniń barlyq aspektileri men salalaryna engizilýi kerek, – dedi Prezident.
Memleket basshysy otbasyndaǵy turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý jumysynyń tiimdiligin arttyrýǵa erekshe nazar aýdarý kerek ekenin atap ótti.
– Statistika kóńil kónshitpeidi. Sońǵy eki jarym jylda úidegi zorlyq-zombylyqtyń saldarynan 300 adam kóz jumdy. Densaýlyqqa aýyr ziian keltirýdiń 878 faktisi jáne ortasha ziian keltirýdiń 808 faktisi tirkelgen. Osyndai quqyq buzýshylyqtar boiynsha 37 myńnan astam adam ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Jaǵdaidy túzeý úshin aldyn alý sharalaryn keshendi túrde júrgizý qajet. Bul jerde ýchaskelik inspektorlar sheshýshi ról atqarady. Ýaqtyly sharalar qabyldansa, otbasylyq jáne turmystyq urys-keris kezinde jasalǵan qylmystardyń kópshiliginiń aldyn alýǵa bolar edi. Iaǵni bireýdiń ómiri men densaýlyǵyn saqtap qalar edik. Muny tájiribe kórsetti, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń pikirinshe, quqyq qorǵaý organdary árqashan basty nazarda ustaýǵa tiis taǵy bir mańyzdy másele – jol qaýipsizdigi deńgeiin arttyrý.
– Sońǵy úsh jylda jol-kólik oqiǵalarynyń sany 9 paiyzǵa ósti. Onyń saldarynan 6,5 myńnan astam azamat qaza taýyp, 55 myńnan astamy jaraqat aldy. Shyn máninde, biz jyl saiyn iri eldi mekenderdiń halqynan aiyrylyp otyrmyz. Bul – elimiz úshin naǵyz qasiret. Biz adamdardyń ómiri men densaýlyǵy eń basty qundylyq ekenin únemi aitamyz. Sondyqtan jaǵdaidy túzeý úshin júieli sharalar qabyldaý kerek. Eń aldymen, barlyq azamattyń nazaryn jol júrý erejelerin múltiksiz saqtaýǵa aýdarý kerek. Máselen, jaiaý júrginshilerdiń kinásinen tek biyldyń ózinde 164 jol-kólik oqiǵasy bolyp, saldarynan 24 adam qaza tapty, 142 adam jaraqat aldy. Apattardyń kóptigi jol qaýipsizdigi deńgeiiniń avtomobilder sanynyń ósimine sai kelmeitinin kórsetedi. Bul jol infraqurylymyna da, onyń qaýipsizdigine jaýap beretin qyzmetterdiń jumysyn uiymdastyrýǵa da qatysty. Jýyrda ǵana elektr samokattaryn jáne basqa da jeke kólik quraldaryn paidalaný tártibin retteitin zań qabyldandy. Endi kóliktiń jańa túrlerin is júzinde qaýipsiz paidalanýdy qamtamasyz etý mańyzdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Bul rette Memleket basshysy el aýmaǵyna retsiz ákelingen sheteldik kólikter de joldaǵy jaǵdaidy ýshyqtyryp jibergenin aitty.
– Mundai kólikterdi tizgindegen júrgizýshiler jol júrý erejesin óreskel buzdy jáne kóbine jazasyz qaldy. Qazir meniń tapsyrmam boiynsha bul kólikterdiń máselesin quqyqtyq turǵyda retteý úshin zańdastyrý jumystary júrgizilip jatyr. Ýákiletti memlekettik organdardyń ústirt sheshimi osyndai kólikterdiń elge jappai ákelinýine sebepshi boldy. Endi jiberilgen olqylyqtardy túzeýge májbúr bolyp otyrmyz. Onyń ishinde Ishki ister ministrliginiń de qatelikteri bar. Budan bólek, sheteldik kólikterdi ákelýmen jáne ony esepke qoiýmen ainalysatyn qylmystyq shemalar paida boldy. Oǵan politsiia qyzmetkerleriniń de qatysy bar. Ádiletti ári quqyqtyq memlekette búkil quqyq qorǵaý júiesiniń atyna kir keltiretin mundai zańsyzdyqtarǵa jol berilmeýi kerek, – dedi Memleket basshysy.
Prezident airyqsha nazar aýdarǵan taǵy bir ózekti másele – uiymdasqan qylmyspen kúres. Onyń aitýynsha, el ishinde bolǵan jaittar, sondai-aq tóńiregimizdegi geosaiasi keńistikte bolyp jatqan oqiǵalar uiymdasqan qylmystyq toptarmen ymyrasyz kúres júrgizýdiń asa mańyzdy ekenin kórsetti.
– Uiymdasqan qylmystyq top ókilderimen «barmaq basty, kóz qysty» áreketterge barýǵa, astyrtyn mámile jasaýǵa, sybailastyqqa jol berilmeidi ári qatań tyiym salynady. Kezinde Abai «Kúshik asyrap, it ettim, ol baltyrymdy qanatty. Bireýge myltyq úirettim, Ol mergen boldy, meni atty» dep aitqan. Taiaýdaǵy oqiǵalar qylmys áleminiń ókilderi, túptep kelgende, memleket pen zańǵa baǵynatyn azamattarǵa qarsy bas kóterip, saiasi talap qoiýǵa jáne óz degenin jasatýǵa tyrysatynyn kórsetti, – dedi Prezident.
Sondai-aq Memleket basshysy zańǵa baǵyný men quqyq buzýshylyqtyń arajigin naqty ajyrata bilý qajet ekenine toqtaldy.
– Qoǵamda zań men tártip qatań saqtalýy kerek. Sonda ǵana elimiz ósip-órkendeidi. Bul – myzǵymas qaǵida. Qylmyskerlermen kúres ymyrasyz júrgizilýge tiis. Birde bir quqyq buzýshylyqty eleýsiz qaldyrýǵa bolmaidy. Munda usaq-túiek degen joq. Politsiia qyzmetkeri zańǵa baǵynatyn adamǵa qurmetpen qaraýy kerek. Al tártip buzýshylarmen zań aiasynda sóilesý qajet. Adamdy azaptaýǵa, qinaýǵa, tergeýdiń tyiym salynǵan tásilderin qoldanýǵa múldem jol berilmeidi. Árbir tártip saqshysy muny jete túsinýge tiis. Kúndelikti jumysta osy talaptar saqtalsa, azamattardyń politsiiaǵa degen senimi artady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Bul rette Memleket basshysy politsiiaǵa qoǵam tarapynan da tiisti qurmet kórsetilýi kerek dep sanaidy. Prezidenttiń pikirinshe, tártip saqshysynyń zańdy talabyna baǵynbaý, oǵan qoqan-loqy kórsetý, tipti kúsh qoldaný durys emes. Mundai jaǵdaida buzaqylar jaýapsyz qalmaýy qajet. Áleýmettik jelide politsiiaǵa qatysty túrli beinejazbalar bar. Keibir adamdar qasaqana arandatýshylyq jasaidy. Sondai kezde ustamdylyq tanytyp, dóreki áreketterge jol bermeý óte mańyzdy. Tártip saqshysy saýatty sóilep, ózin laiyqty ustaýy qajet.
Prezident sózin qorytyndylai kele, ishki ister organdarynyń jumysyn memleket joǵary baǵalaitynyn atap ótip, sońǵy úsh jylda atqarylǵan naqty sharalar týraly aitty.
– Jalaqyny birneshe ret kóterdik. Turǵyn úi tólemderin alatyn qyzmetkerler kóbeidi. Qazir olardyń sany 38 myńnan asty. Ulttyq ulanǵa qoldaý kórsetilýde. Materialdyq-tehnikalyq bazany nyǵaitý úshin jyl saiyn qomaqty qarjy bólinip otyr. Innovatsiialyq tehnologiialar engizilýde. Jalpy, ishki ister organdaryna qoldaý kórsetile beredi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Alqa májilisinde Ishki ister ministri Marat Ahmetjanov sóz sóilep, nashaqorlyq, adam saýdasy, turmystyq zorlyq-zombylyq siiaqty qoǵamdaǵy keselder men qylmystyń aldyn alý jáne olarǵa qarsy kúres sharalary, sondai aq quqyq qorǵaý organdarynda júrgizilip jatqan reformalar jóninde arnaiy baiandama jasady.
Prezident ministrdiń baiandamasyna qatysty pikir bildire otyryp, nashaqorlyqpen jáne esirtki saýdasymen kúresý úshin quqyq qorǵaý organdary shuǵyl sharalar qabyldaýy qajet ekenin aitty. Sondai-aq Memleket basshysy alaiaqtyqpen kúresýge baǵyttalǵan aldyn alý sharalaryn kúsheitý mańyzdy ekenine nazar aýdardy.
Budan bólek, jiynda Astana qalasy Politsiia departamentiniń bastyǵy Marat Tólebaev, Almaty qalasy Politsiia departamentiniń bastyǵy Arystanǵani Zapparov, Qaraǵandy oblysy Politsiia departamentiniń bastyǵy Sanjar Ádilov baiandama jasady.
Jiyn aldynda Prezidentke politsiia qyzmetinde qoldanylatyn tsifrlyq jobalar tanystyryldy. Atap aitqanda, Memleket basshysyna Ishki ister organdarynda kiber qylmys jáne esirtki qylmystaryna qarsy kúres, daktiloskopiialyq tirkeý, otbasyndaǵy zorlyq-zombylyqqa profilaktikalyq baqylaý júrgizý, kólikterdi zańdastyrý jáne jol-kólik apatynyń materialdaryn saqtandyrý kompaniialaryna onlain berý sekildi mańyzdy mindetterdiń oryndalýyn ońtailandyrýǵa baǵyttalǵan tsifrlyq tehnologiialar engizilip jatqany baiandaldy. Sondai-aq Memleket basshysyna Ulttyq ulan men týristik politsiianyń jańa formasy tanystyryldy.
