Qasym-Jomart Toqaev Nur-Sultan qalasynda ótken «Parij kelisiminiń maqsattaryna jáne Qazaqstannyń kómirtegine beitaraptyǵyna qol jetkizý joldary» atty halyqaralyq konferentsiiaǵa qatysty. Memleket basshysy kómirteginen taza el bolý taqyrybyna arnalǵan kórmeni aralap, sharaǵa qatysýshylardyń aldynda sóz sóiledi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordaǵa silteme jasap.
Prezident qazirgi ýaqytta klimattyń ózgerýi eń ózekti máselege ainalǵanyn atap ótip, BUU Bas hatshysy Antonio Gýterrishtiń kómirteginen taza el bolýǵa qatysty úndeýin qoldaitynyn aitty.
Qasym-Jomart Toqaev úkimetaralyq sarapshylar toby daiyndaǵan Altynshy baǵalaý baiandamasyndaǵy klimattyń ózgerýine qatysty túitkildi máselelerdi atap ótti. Atalǵan qujatta kómirqyshqyl gazynyń shamadan tys aýaǵa taralýy saldarynan jahandyq jylynýdyń osy júz jyldyqta 1,5-2 gradýsqa joǵarylaityny aitylǵan.
Memleket basshysynyń pikirinshe, Ortalyq Aziiadaǵy jylyný protsesiniń jyldam qarqyn alýy alańdaýshylyq týdyryp, shuǵyl áreketti talap etedi.
– Bul sý men azyq-túlikti jáne olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý turǵysynan óte mańyzdy. Qazaqstan bidai men un óndirýshi iri elderdiń ondyǵyna kiredi jáne jylyna 7 million tonnaǵa deiin bidai eksporttaidy. Alaida jaǵdai nasharlasa, 2030 jylǵa qarai bidai ónimi shamamen 40 paiyzǵa tómendeýi múmkin. Qazaqstannyń Ortalyq Aziiadaǵy jalǵyz eksporttaýshy el ekenin eskersek, búkil aimaqtyń azyq-túlik qaýipsizdigine qater tónetini sózsiz. Bul - qarapaiym ǵana mysal. Klimattyń ózgerýine qarsy kúres – munyń ortaq is ekeniniń dáleli. Bul - asa mańyzdy másele, – dedi Prezident.
Memleket basshysy elimizdiń tabiǵi qazbalarǵa aitarlyqtai táýeldi ekenine qaramastan, Qazaqstan osy ǵasyrdyń ortasyna qarai kómirtegine beitaraptyqqa qol jetkizetin alǵashqy júz eldiń qatarynda bolatynyn jariialaǵanyn atap ótti.
Qasym-Jomart Toqaev ekonomika men ónerkásipte kómirtegin az paidalanýdyń bazalyq tásilderin qarastyratyn Qazaqstannyń 2060 jylǵa deiin kómirteginen taza el bolý doktrinasyn ázirlep jatqany týraly aitty. Prezident Doktrina, túptep kelgende, pragmatikalyq ári ratsionaldy bolýǵa, el ekonomikasynyń qajettilikterin, onyń ereksheligi men qurylymyn eskerýge tiis dep esepteidi.
– Qazirdiń ózinde Doktrinadaǵy úlken maqsatqa qol jetkizý úshin júieli kúsh-jiger qajet ekeni aiqyn. Bul rette, otyn-energetika keshenin jańǵyrtýda, indýstriialdy jáne agroónerkásip saiasatyn qaita qaraýda, turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyǵynda, qurylysta jáne jalpy adamdardyń ómir súrý daǵdysynda jańa tásilder qajet. 2060 jylǵa qarai jańartylatyn jáne balamaly energiia kózderi elimizdiń jalpy energiia balansynyń 80 paiyzynan astamyn quraityn bolady. Kómirtegi beitaraptyǵyna qol jetkizý úshin memleket, biznes jáne tutas qoǵamnyń birlesken kúsh-jigeri qajet. Onyń sátti júzege asyrylýy 1990 jylǵy deńgeiden 15 paiyzǵa tómendetý týraly 2030 jylǵa deiingi mejege qol jetkizip qana qoimai, 2060 jylǵa qarai parniktik gazdyń nóldik deńgeiine jetýge múmkindik beredi. Nátijesinde atmosferaǵa shyǵarylatyn kómirtegi qaldyqtary 9 milliard tonnaǵa deiin azaiady, – dedi Memleket basshysy.
Prezidenttiń aitýynsha, mundai úlken maqsattarǵa qol jetkizý úshin elektr qýaty men jylý óndirý sektoryn jańartýǵa qomaqty qarajat pen investitsiia tartý, parniktik gazdardyń qaldyqtaryna bólinetin kvotalardy saýdalaýdyń ulttyq júiesin qaita qaraý, ony tiisti halyqaralyq júielerge sáikestendirý qajet.
Qasym-Jomart Toqaev elimizde júrgizilip jatqan gazben qamtýdyń aýqymdy jumysy, jańartylatyn jáne balamaly energetikany damytýdyń áleýeti men jasyl ekonomikany qarjylandyrý, sondai-aq transshekaralyq ózenderdiń gidrologiialyq jáne ekologiialyq máselelerin sheshý sharalary týraly aitty.
Prezident elimizdi kógaldandyrý baǵdarlamasyna erekshe toqtaldy. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáikes 2025 jylǵa deiin 2 milliard aǵash otyrǵyzylady.
– Bul bastama – halyqaralyq rezonans týdyrǵan, shyn máninde, aýqymdy ulttyq jobaǵa ainalady. Júktelip otyrǵan mindet óte ózekti. Sondyqtan onyń sanyn kóbeitýmen ainalyspai jáne kózboiaýshylyqqa salmai durys oryndaý kerek, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev klimattyń ózgerýi máselelerin sheshýge qatysty aimaqtyq kúsh-jiger týraly aita kelip, konferentsiiaǵa qatysýshylarǵa energiialyq tiimdi tásilder men tehnologiialardy paidalaný, jańartylatyn jáne balamaly energiia kózderin engizý, kómirtegin az shyǵaratyn kólikterdi paidalaný jónindegi Eýraziialyq ekonomikalyq odaqqa múshe memleketterdiń naqty birlesken jospary týraly aqparat berdi.
– Odaq aiasyndaǵy ónerkásip, tehnologiia jáne ekonomika salalaryndaǵy tyǵyz bailanystardy eskersek, birlesip áreket etý tabystyń kepili ekeni sózsiz. Jahandyq is-qimyl týraly da osyny aitýǵa bolady. Klimattyń jaǵdaiy men planetamyzdyń taǵdyry – halyqaralyq qaýymdastyqtyń birlesip atqarǵan jumysyna táýeldi. Qazaqstan jahandyq temperatýralyq maqsatqa qol jetkizý jónindegi ortaq iske óz úlesin qosýǵa ázir, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev is-sharany qorytyndylai kele, Qazaqstan ekonomikasynyń kómirtegine táýeldiligin tómendetý tásiline kóshý máselesi batyl sheshimderdi, qomaqty qarajat pen tutas qoǵamnyń kúsh-jigerin biriktirýdi qajet etetinin atap ótti. Bul rette, Memleket basshysy klimat taqyrybyndaǵy kún tártibiniń retteýshi tetikteri saýda-sattyq pen investitsiiaǵa kedergi keltirmeýi kerek ekenine basa mán berdi.
Memleket basshysy kómirtegin az paidalanatyn elge ainalý úshin ótpeli ekonomikasy bar memleketterge tehnologiialyq jáne resýrstyq qoldaý kórsetýge damyǵan elder men halyqaralyq uiymdar jaýapty ekenin aitty.
Osyǵan bailanysty Prezident Úkimetke kún tártibindegi klimat máseleleri boiynsha BUU qurylymdarymen, Dúniejúzilik bankpen, halyqaralyq qarjy uiymdarymen jáne damyǵan memleketterdiń úkimetterimen yntymaqtastyq ornatýdy tapsyrdy.
Konferentsiianyń jumysyna BUU-nyń joǵary laýazymdy tulǵalary, halyqaralyq sarapshylar, iskerlik orta men azamattyq qoǵam, qarjy institýttarynyń ókilderi, BAQ jáne damý jónindegi áriptester atsalysty. Paneldi sessiiada spiker retinde BUU Bas hatshysynyń kómekshisi Miriana Spoliarich Egger, «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ basqarma tóraǵasy Almasadam Sátqaliev, Ekologiia, geologiia jáne tabiǵi resýrstar ministri Serikqali Brekeshev, Pýlittser syilyǵynyń laýreaty Deniela Ergina, EQDB «jasyl» ekonomika men klimattyq qyzmettiń basqarýshy direktory Garri Boid-Karpenter, EYDU qorshaǵan orta basqarmasynyń direktory Rýdolfo Lesi sóz sóiledi. AQSh Prezidentiniń klimat máseleleri jónindegi arnaýly ókili Djon Kerri jiynǵa qatysýshylarǵa beineúndeý jasady. Al konferentsiiaǵa Overseas Development Institute Taldaý ortalyǵynyń klimat jáne turaqtylyq baǵdarlamasynyń direktory Sara Kolenbrander moderatorlyq etti.
