قاسىم-جومارت توقاەۆ نۇر-سۇلتان قالاسىندا ٶتكەن «پاريج كەلٸسٸمٸنٸڭ ماقساتتارىنا جەنە قازاقستاننىڭ كٶمٸرتەگٸنە بەيتاراپتىعىنا قول جەتكٸزۋ جولدارى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيياعا قاتىستى. مەملەكەت باسشىسى كٶمٸرتەگٸنەن تازا ەل بولۋ تاقىرىبىنا ارنالعان كٶرمەنٸ ارالاپ, شاراعا قاتىسۋشىلاردىڭ الدىندا سٶز سٶيلەدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
پرەزيدەنت قازٸرگٸ ۋاقىتتا كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەگە اينالعانىن اتاپ ٶتٸپ, بۇۇ باس حاتشىسى انتونيو گۋتەرريشتٸڭ كٶمٸرتەگٸنەن تازا ەل بولۋعا قاتىستى ٷندەۋٸن قولدايتىنىن ايتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ٷكٸمەتارالىق ساراپشىلار توبى دايىنداعان التىنشى باعالاۋ بايانداماسىنداعى كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە قاتىستى تٷيتكٸلدٸ مەسەلەلەردٸ اتاپ ٶتتٸ. اتالعان قۇجاتتا كٶمٸرقىشقىل گازىنىڭ شامادان تىس اۋاعا تارالۋى سالدارىنان جاھاندىق جىلىنۋدىڭ وسى جٷز جىلدىقتا 1,5-2 گرادۋسقا جوعارىلايتىنى ايتىلعان.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پٸكٸرٸنشە, ورتالىق ازيياداعى جىلىنۋ پروتسەسٸنٸڭ جىلدام قارقىن الۋى الاڭداۋشىلىق تۋدىرىپ, شۇعىل ەرەكەتتٸ تالاپ ەتەدٸ.
– بۇل سۋ مەن ازىق-تٷلٸكتٸ جەنە ولاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ تۇرعىسىنان ٶتە ماڭىزدى. قازاقستان بيداي مەن ۇن ٶندٸرۋشٸ ٸرٸ ەلدەردٸڭ وندىعىنا كٸرەدٸ جەنە جىلىنا 7 ميلليون تونناعا دەيٸن بيداي ەكسپورتتايدى. الايدا جاعداي ناشارلاسا, 2030 جىلعا قاراي بيداي ٶنٸمٸ شامامەن 40 پايىزعا تٶمەندەۋٸ مٷمكٸن. قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيياداعى جالعىز ەكسپورتتاۋشى ەل ەكەنٸن ەسكەرسەك, بٷكٸل ايماقتىڭ ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاتەر تٶنەتٸنٸ سٶزسٸز. بۇل - قاراپايىم عانا مىسال. كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە قارسى كٷرەس – مۇنىڭ ورتاق ٸس ەكەنٸنٸڭ دەلەلٸ. بۇل - اسا ماڭىزدى مەسەلە, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ەلٸمٸزدٸڭ تابيعي قازبالارعا ايتارلىقتاي تەۋەلدٸ ەكەنٸنە قاراماستان, قازاقستان وسى عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي كٶمٸرتەگٸنە بەيتاراپتىققا قول جەتكٸزەتٸن العاشقى جٷز ەلدٸڭ قاتارىندا بولاتىنىن جارييالاعانىن اتاپ ٶتتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكونوميكا مەن ٶنەركەسٸپتە كٶمٸرتەگٸن از پايدالانۋدىڭ بازالىق تەسٸلدەرٸن قاراستىراتىن قازاقستاننىڭ 2060 جىلعا دەيٸن كٶمٸرتەگٸنەن تازا ەل بولۋ دوكتريناسىن ەزٸرلەپ جاتقانى تۋرالى ايتتى. پرەزيدەنت دوكترينا, تٷپتەپ كەلگەندە, پراگماتيكالىق ەرٸ راتسيونالدى بولۋعا, ەل ەكونوميكاسىنىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن, ونىڭ ەرەكشەلٸگٸ مەن قۇرىلىمىن ەسكەرۋگە تيٸس دەپ ەسەپتەيدٸ.
– قازٸردٸڭ ٶزٸندە دوكتريناداعى ٷلكەن ماقساتقا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن جٷيەلٸ كٷش-جٸگەر قاجەت ەكەنٸ ايقىن. بۇل رەتتە, وتىن-ەنەرگەتيكا كەشەنٸن جاڭعىرتۋدا, يندۋسترييالدى جەنە اگروٶنەركەسٸپ ساياساتىن قايتا قاراۋدا, تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىندا, قۇرىلىستا جەنە جالپى ادامداردىڭ ٶمٸر سٷرۋ داعدىسىندا جاڭا تەسٸلدەر قاجەت. 2060 جىلعا قاراي جاڭارتىلاتىن جەنە بالامالى ەنەرگييا كٶزدەرٸ ەلٸمٸزدٸڭ جالپى ەنەرگييا بالانسىنىڭ 80 پايىزىنان استامىن قۇرايتىن بولادى. كٶمٸرتەگٸ بەيتاراپتىعىنا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن مەملەكەت, بيزنەس جەنە تۇتاس قوعامنىڭ بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەرٸ قاجەت. ونىڭ سەتتٸ جٷزەگە اسىرىلۋى 1990 جىلعى دەڭگەيدەن 15 پايىزعا تٶمەندەتۋ تۋرالى 2030 جىلعا دەيٸنگٸ مەجەگە قول جەتكٸزٸپ قانا قويماي, 2060 جىلعا قاراي پارنيكتٸك گازدىڭ نٶلدٸك دەڭگەيٸنە جەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. نەتيجەسٸندە اتموسفەراعا شىعارىلاتىن كٶمٸرتەگٸ قالدىقتارى 9 ميلليارد تونناعا دەيٸن ازايادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ٷلكەن ماقساتتارعا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن ەلەكتر قۋاتى مەن جىلۋ ٶندٸرۋ سەكتورىن جاڭارتۋعا قوماقتى قاراجات پەن ينۆەستيتسييا تارتۋ, پارنيكتٸك گازداردىڭ قالدىقتارىنا بٶلٸنەتٸن كۆوتالاردى ساۋدالاۋدىڭ ۇلتتىق جٷيەسٸن قايتا قاراۋ, ونى تيٸستٸ حالىقارالىق جٷيەلەرگە سەيكەستەندٸرۋ قاجەت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلٸمٸزدە جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان گازبەن قامتۋدىڭ اۋقىمدى جۇمىسى, جاڭارتىلاتىن جەنە بالامالى ەنەرگەتيكانى دامىتۋدىڭ ەلەۋەتٸ مەن جاسىل ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋ, سونداي-اق ترانسشەكارالىق ٶزەندەردٸڭ گيدرولوگييالىق جەنە ەكولوگييالىق مەسەلەلەرٸن شەشۋ شارالارى تۋرالى ايتتى.
پرەزيدەنت ەلٸمٸزدٸ كٶگالداندىرۋ باعدارلاماسىنا ەرەكشە توقتالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس 2025 جىلعا دەيٸن 2 ميلليارد اعاش وتىرعىزىلادى.
– بۇل باستاما – حالىقارالىق رەزونانس تۋدىرعان, شىن مەنٸندە, اۋقىمدى ۇلتتىق جوباعا اينالادى. جٷكتەلٸپ وتىرعان مٸندەت ٶتە ٶزەكتٸ. سوندىقتان ونىڭ سانىن كٶبەيتۋمەن اينالىسپاي جەنە كٶزبوياۋشىلىققا سالماي دۇرىس ورىنداۋ كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ مەسەلەلەرٸن شەشۋگە قاتىستى ايماقتىق كٷش-جٸگەر تۋرالى ايتا كەلٸپ, كونفەرەنتسيياعا قاتىسۋشىلارعا ەنەرگييالىق تيٸمدٸ تەسٸلدەر مەن تەحنولوگييالاردى پايدالانۋ, جاڭارتىلاتىن جەنە بالامالى ەنەرگييا كٶزدەرٸن ەنگٸزۋ, كٶمٸرتەگٸن از شىعاراتىن كٶلٸكتەردٸ پايدالانۋ جٶنٸندەگٸ ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ ناقتى بٸرلەسكەن جوسپارى تۋرالى اقپارات بەردٸ.
– وداق اياسىنداعى ٶنەركەسٸپ, تەحنولوگييا جەنە ەكونوميكا سالالارىنداعى تىعىز بايلانىستاردى ەسكەرسەك, بٸرلەسٸپ ەرەكەت ەتۋ تابىستىڭ كەپٸلٸ ەكەنٸ سٶزسٸز. جاھاندىق ٸس-قيمىل تۋرالى دا وسىنى ايتۋعا بولادى. كليماتتىڭ جاعدايى مەن پلانەتامىزدىڭ تاعدىرى – حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ بٸرلەسٸپ اتقارعان جۇمىسىنا تەۋەلدٸ. قازاقستان جاھاندىق تەمپەراتۋرالىق ماقساتقا قول جەتكٸزۋ جٶنٸندەگٸ ورتاق ٸسكە ٶز ٷلەسٸن قوسۋعا ەزٸر, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ٸس-شارانى قورىتىندىلاي كەلە, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كٶمٸرتەگٸنە تەۋەلدٸلٸگٸن تٶمەندەتۋ تەسٸلٸنە كٶشۋ مەسەلەسٸ باتىل شەشٸمدەردٸ, قوماقتى قاراجات پەن تۇتاس قوعامنىڭ كٷش-جٸگەرٸن بٸرٸكتٸرۋدٸ قاجەت ەتەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. بۇل رەتتە, مەملەكەت باسشىسى كليمات تاقىرىبىنداعى كٷن تەرتٸبٸنٸڭ رەتتەۋشٸ تەتٸكتەرٸ ساۋدا-ساتتىق پەن ينۆەستيتسيياعا كەدەرگٸ كەلتٸرمەۋٸ كەرەك ەكەنٸنە باسا مەن بەردٸ.
مەملەكەت باسشىسى كٶمٸرتەگٸن از پايدالاناتىن ەلگە اينالۋ ٷشٸن ٶتپەلٸ ەكونوميكاسى بار مەملەكەتتەرگە تەحنولوگييالىق جەنە رەسۋرستىق قولداۋ كٶرسەتۋگە دامىعان ەلدەر مەن حالىقارالىق ۇيىمدار جاۋاپتى ەكەنٸن ايتتى.
وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت ٷكٸمەتكە كٷن تەرتٸبٸندەگٸ كليمات مەسەلەلەرٸ بويىنشا بۇۇ قۇرىلىمدارىمەن, دٷنيەجٷزٸلٸك بانكپەن, حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن جەنە دامىعان مەملەكەتتەردٸڭ ٷكٸمەتتەرٸمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋدى تاپسىردى.
كونفەرەنتسييانىڭ جۇمىسىنا بۇۇ-نىڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالارى, حالىقارالىق ساراپشىلار, ٸسكەرلٸك ورتا مەن ازاماتتىق قوعام, قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ, باق جەنە دامۋ جٶنٸندەگٸ ەرٸپتەستەر اتسالىستى. پانەلدٸ سەسسييادا سپيكەر رەتٸندە بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ كٶمەكشٸسٸ ميريانا سپولياريچ ەگگەر, «سامۇرىق-قازىنا» ۇەق» اق باسقارما تٶراعاسى الماسادام سەتقاليەۆ, ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترٸ سەرٸكقالي برەكەشەۆ, پۋليتتسەر سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى دەنيەلا ەرگينا, ەقدب «جاسىل» ەكونوميكا مەن كليماتتىق قىزمەتتٸڭ باسقارۋشى ديرەكتورى گارري بويد-كارپەنتەر, ەىدۇ قورشاعان ورتا باسقارماسىنىڭ ديرەكتورى رۋدولفو لەسي سٶز سٶيلەدٸ. اقش پرەزيدەنتٸنٸڭ كليمات مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ ارناۋلى ٶكٸلٸ دجون كەرري جيىنعا قاتىسۋشىلارعا بەينەٷندەۋ جاسادى. ال كونفەرەنتسيياعا Overseas Development Institute تالداۋ ورتالىعىنىڭ كليمات جەنە تۇراقتىلىق باعدارلاماسىنىڭ ديرەكتورى سارا كولەنبراندەر مودەراتورلىق ەتتٸ.
