AQSh-tyń The National Interest basylymynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Eýraziiadaǵy qubylmaly jaǵdai Qazaqstannyń damýyn báseńdetpeidi» atty maqalasy jariialandy. Ult portaly oqyrman nazaryna maqalaǵa qysqasha sholýdy usynady.
Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev 4 sáýirde Amerikanyń bedeldi The National Interest basylymynda jariialanǵan maqalasynda «Biz Qazaqstanda demokratiialyq ózgeristerdiń jańa dáýirine qadam bastyq», – dep atap ótedi.
Atalǵan maqalada elimizdiń aldynda turǵan syn-qaterlerge nazar aýdarylyp, biylǵy 16 naýryzdaǵy «Jańa Qazaqstan: jańarý men jańǵyrý joly» atty Qazaqstan halqyna Joldaýda aitylǵan aýqymdy reformalardyń mán-mańyzy aiqyndalady.
Memleket basshysynyń pikirinshe, «postkeńestik keńistikte bolyp jatqan oqiǵalar aitarlyqtai syn-qater tóndirýde, biraq elimizdiń alǵa qadam basýyn tejei almaidy».
Avtor biylǵy qańtar aiynyń basyndaǵy oqiǵany eske ala otyryp, beibit sherýlerdiń jappai zorlyq-zombylyqqa ulasqanyna jáne el Táýelsizdiginiń 30 jyly ishinde mundai jaǵdai buryn-sońdy bolmaǵanyna toqtalady.
Osyǵan bailanysty Prezident «Biz áli kúnge deiin osynyń zardabynan tolyq aiyqqan joqpyz. Biraq bul oqiǵadan sabaq alyp, túitkildi máselelerdi batyl sheshýge jáne alǵa ilgerileýge tolyq daiynbyz», – dep atap ótken.
Qasym-Jomart Toqaev aimaqtaǵy geosaiasi ahýalǵa túsindirme jasai otyryp, «Qazaqstan men Reseidiń arasyn álemdegi eń uzyn shekara bailanystyryp jatyr. Sondyqtan eki el ózara yntymaqtastyqqa negizdelgen erekshe qarym-qatynas ornatqan» dep jazady.
Sonymen qatar, Memleket basshysy Ýkrainamen de dástúrli dostyq qatynastarymyzdyń tamyry tereńde ekenine nazar aýdaryp, «qaqtyǵys BUU Jarǵysyna sáikes tezirek jáne ádil retteledi» dep úmittenetinin aitady.
Qasym-Jomart Toqaev qańtar dúrbeleńi Qazaqstandy dúr silkindirgen oqiǵa bolǵanyn atap ótti.
Bul jaǵdaidan elimizge sabaq bolǵany – azamattardyń zańdy talaptary zorlyq-zombylyq pen qýdalaýdan qoryqpai aitylýǵa tiis ekenin moiyndaý. Ol memleket pen azamattyq qoǵam arasyndaǵy dialogtyń shyn máninde nyǵaiýyna jol ashady.
Memleket basshysy óz maqalasynda Qazaqstandy reformalaý jáne jańǵyrtý jónindegi negizgi bastamalary, eń aldymen, halyq kótergen ekonomikalyq jáne áleýmettik máselelerdi sheshýge baǵyttalǵanyna basa nazar aýdarady.
Osy rette, Prezident «olardyń bizden ne kútetinin anyq ári aiqyn estidik», – dep atap ótken.
Qasym-Jomart Toqaevtyń aitýynsha, elimiz memlekettik bilikti buryn-sońdy bolmaǵan ortalyqsyzdandyrýǵa, úilesimdi jáne tepe-teńdik júiesin nyǵaitýǵa kiristi.
Sonymen birge sybailas jemqorlyq pen aǵaiyngershilik áreketterge tózbeýshilik pikir qalyptasady. Bul «saiasi bilik pen bailyqtyń sanaýly adamnyń qolyna shoǵyrlanýyna» jol bermeidi.
Reformalar negizgi memlekettik organdarda – Prezident Ákimshiliginde, Parlamentte, jergilikti ákimdikterde, sot jáne quqyq qorǵaý júielerinde júrgiziledi.
Memleket basshysy azaptaýlarǵa múldem tózbeýshilik qamtamasyz etiletinine erekshe mán beredi.
Jańa Qazaqstanda biliktiń tarmaqtary men memlekettik organdar arasynda ókilettikterdiń balansyn basqasha qalyptastyrý josparlanyp otyr.
Memleket basshysy aitqandai, shyn máninde, Qazaqstan basqarýdyń «sýperprezidenttik» modelinen «normativtik-prezidenttik» basqarý túrine kóshedi.
Elimizde saiasi áralýandyqty nyǵaitýǵa arnalǵan aralas proportsionaldy-majoritarlyq sailaý júiesin engizýge erekshe mán beriledi.
Bul rette Qasym-Jomart Toqaev búginde ózine tiesili prezidenttik ókilettikterdiń bir bóliginen óz erkimen bas tartatynyn eske saldy.
Memleket basshysy taǵaiyndaityn senatorlar sany 15-ten 10-ǵa deiin qysqarady, onyń jartysyn Qazaqstan halqy Assambleiasy usynatyn bolady.
Prezident óz maqalasynda «Konstitýtsiialyq ózgeristerdiń aýdan, qala jáne aýyldyq okrýg ákimderine kóbirek ókilettik berýi asa mańyzdy sanalýy múmkin. Budan bylai olar, eń aldymen, halyq aldynda jaýapty jáne tolyqtai esep beredi», – dep jazady.
Sonymen qatar barlyq reforma azamattyq qoǵamnyń bedeldi ókilderimen tyǵyz dialog júrgize otyryp ázirlengenine arnaiy toqtalǵan.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan ekonomikasyn monopoliiadan aryltý máselesi týraly aita kelip, «júie tek tańdaýly adamdar úshin ǵana emes, azamattarymyzdyń igiligine qyzmet etýi kerek» deidi.
Ókinishke qarai, buryn bundai jaǵdaiǵa jii jol berilgenin eske saldy. Osyǵan bailanysty Prezident «inkliýzivsiz ósim ornyqty bolmaidy» dep atap ótti.
Sondai-aq maqalada «oligarhtar men olardyń monopoliialaryna tiesili orasan mol bailyq elimizdiń jumysshy jáne orta taptarynyń igiligine qaita jumsalady», – dep jazylǵan.
Qasym-Jomart Toqaev eldi odan ári damytý úshin áleýmettik-ekonomikalyq teńsizdik máselesin sheshýdiń mańyzy zor ekenine mán berdi. Ol «ekonomika ósken saiyn azamattardyń da áleýeti artýy kerek» dep esepteidi.
Osyǵan bailanysty «Úkimetke jalaqyny arttyrý jáne kedeishilik deńgeiin tómendetý baǵdarlamasyn ázirleý tapsyryldy».
Bul jaǵdaida halyq úshin alǵashqy naqty qadamdar eń tómengi jalaqyny 40 paiyzǵa arttyrý jáne biýdjettik sala qyzmetkerleriniń jalaqysyn kóterý bolmaq.
Memleket basshysy «shaǵyn biznestiń salyq júktemesi tómendeidi. Al Qazaqstannyń óndirýshi kompaniialary ekonomikalyq aýyrtpalyqtyń salmaǵy men úlesin kóbirek jáne ádil kóteredi», – dep eske salady.
Jalpy, Prezidenttiń aitýynsha, bul reformalar halqymyz úshin betburys kezeńine jol ashady. Elimiz búginde toqyraý jolyn emes, údemeli damý baǵytyn tańdaidy.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev maqalasyn «áli uzaq jol júrýimiz kerek. Seriktestestik el ishinde de, halyqaralyq deńgeide de – beibitshilik pen órkendeýdiń ortaq bolashaǵyn qurýdyń birden-bir joly», – dep qorytyndylaidy.
Aita keteiik, AQSh-tyń 37-shi Prezidenti Richard Niksonnyń bastamasymen 1985 jyly negizi qalanǵan bul jýrnaldy Ulttyq múddeler jónindegi ǵylymi-taldaý ortalyǵy shyǵarady. Ol negizinen saiasat pen halyqaralyq bailanystarǵa arnalǵan.
Basylymnyń turaqty avtorlarynyń arasynda belgili amerikalyq saiasatkerler men sarapshylar bar. Sondai-aq, osy jýrnalda Resei Prezidenti Vladimir Pýtin men ataqty amerikalyq saiasattanýshy Frensis Fýkýiamanyń maqalalary, atap aitqanda, onyń áigili «Tarihtyń sońy» shyǵarmasynyń mátini jariialanǵan.
