Qazaqstannyń valiýta naryǵy syrtqy naryqtardaǵy jaǵdaidyń nasharlaýy sebepti shetel valiýtasyna suranystyń ósý kezeńin bastan ótkerip otyr. Ulttyq Banktiń qubylmalylyq pen alypsatarlyq ahýal kezeńindegi áreketteri týraly QRUB Tóraǵasynyń orynbasary Áliia Moldabekova suhbatynda aityp berdi.
– Keshe birjalyq valiýtalyq saýda-sattyqta osy jyldyń basynan beri mámilelerdiń eń joǵary kólemi tirkeldi, teńge baǵamy bir dollar úshin 436 teńge deńgeiine deiin álsiredi. Buǵan ne sebep boldy?
– Shynynda da, keshe, 2 jeltoqsanda birjadaǵy teńge-dollar jubymen saýda-sattyq kólemi 292 mln AQSh dollaryna jetti, bul 2020 jylǵy sáýirden bastap rekordtyq deńgeige jatady. Saýda-sattyq kóleminiń ósýi jáne bir dollar úshin 436 teńge belgisine deiin baǵamnyń álsireýi shetel valiýtasyna suranystyń artýy aiasynda oryn aldy, ol mynadai faktorlarǵa tikelei bailanysty boldy.
Birinshiden, «Omikron» shtammynyń taralýyna qatysty alańdaýshylyqtyń artýyna bailanysty munai baǵasynyń kúrt quldyraýy sebep boldy. Máselen, 1 jeltoqsanda Brent surypty munaidyń belgilengen baǵasy bir barrel úshin 70 dollardan tómen túsip, biylǵy jylǵy tamyzdan bastap eń tómengi deńgei – 68,14-ke jetti.
Ekinshiden, munai baǵasynyń jergilikti eń tómengi deńgeige deiin tómendeýi kompaniialar men jeke tulǵalar tarapynan shetel valiýtasyna qosymsha ishki suranysty týyndatty, 1 jeltoqsan Qazaqstanda demalys kúni bolǵandyqtan, suranystyń bir bóligi EDB onlain platformalary arqyly iske asyryldy. Sondyqtan júieleri valiýtany onlain aiyrbastaýǵa múmkindik beretin barlyq bankter 2 jeltoqsan kúni tańerteń «qysqa» pozitsiiada boldy, iaǵni olar jumys ýaqytynan tys ýaqytta óz klientterine satylǵan valiýtany satyp alýǵa májbúr boldy.
Al suranystyń bir bóligi saýda-sattyq ashylǵannan keiin birden birja naryǵyna tústi. Sondyqtan, keshe bankter óz klientterine «qysqa» pozitsiiany jabý jáne jańadan kelip túsken ótinimderdi oryndaý úshin valiýta satyp aldy.
Úshinshiden, shetel valiýtasyna aitarlyqtai suranys beirezident investorlar tarapynan da týyndady. Damýshy naryqtardan valiýtanyń jahandyq áketilýi aiasynda beirezidentter teńgeden shetel valiýtasyna keri konverttedi. Suranystyń artýy bankaralyq naryqtaǵy baǵa belgileýge áser etti, munda satyp alý baǵamy bir dollar úshin 441 teńgege deiin jetti.
Shetel valiýtasyna suranystyń onyń usynysynan aitarlyqtai asyp túsýi aiasynda valiýta naryǵyndaǵy jaǵdaidy turaqtandyrý maqsatynda Ulttyq Bank 2 jeltoqsanda 64,6 mln AQSh dollary kóleminde interventsiia júrgizdi. Bul alypsatarlyq ahýaldyń kúsheiýine jáne aiyrbastaý baǵamynyń turaqsyzdandyratyn aýytqýlaryna jol bermeýge múmkindik berdi. Bankterdiń qysqa pozitsiialaryna jáne beirezidentterdiń shyǵýyna bailanysty qosymsha suranys tolyq kólemde qanaǵattandyryldy.
Naryqtardaǵy jaǵdai qubylmaly bolyp qalýda. FRJ basshysy Dj. Paýeldiń sandyq jeńildetý baǵdarlamasyn barynsha qysqa merzimde toqtatý týraly sońǵy málimdemesi aiasynda AQSh dollarynyń jahandyq nyǵaiýy jalǵasýda.
Ishki naryqta valiýtaǵa suranys saqtalýda. Jyldyń sońyna taman kompaniialar biýdjetti igerýdiń, tólemderdi júzege asyrýdyń belsendi kezeńin iske asyrýda, bul shetel valiýtasyna suranysty qoldaidy.
Óndiris kólemin birtindep ósirý týraly aldyńǵy ýaǵdalastyqty kúshinde qaldyrý jónindegi keshegi OPEK+ sheshimine qaramastan, munai baǵasyn belgileý bastapqy overreaction (red. shamadan tys yqpal etý) qalpyna keltirdi jáne bir barrel úshin 70 dollar shamasynda jabyldy.
Jaǵdaidyń odan ári damýy kóbinese koronavirýstyń jańa shtammynyń taralý qarqynyna jáne onyń vaktsinalarǵa tózimdiligine qarai anyqtalady. Ulttyq Bank jaǵdaidy muqiiat qadaǵalap otyrady jáne naryqty qoldaý úshin qoldan kelgen sharalardy qabyldaýǵa daiyn.
