Foto: inform.kz
Tek et pen sút ónimderi boiynsha qaita óńdeýdiń nashar júrgizilýiniń saldarynan jyl saiyn 800 mln AQSh dollaryn joǵaltyp otyrmyz. Bul týraly búgin Úkimet saǵatynda Májilistiń Agrarlyq máseleler komitetiniń tóraǵasy Serik Egizbaev aitty, - dep habarlaidy "Ult Aqparat".
Depýtattyń aitýynsha qarajattyń barlyǵy sheteldik fermerlerdi qarjylandyrýǵa ketip jatyr.
"Tereń óńdeýdiń úlesi áli de tómen bolyp otyr. Qaita óńdeý jáne tamaq ónerkásibiniń úlesi elimizdiń barlyq ónerkásibi ónimderin óndirýdiń jalpy kóleminiń nebári 6 paiyzyn quraidy. Atap aitqanda, 2023 jyly sútti óńdeý úlesi – 33%-dy, etti óńdeý – 41%, júndi óńdeý – 19%-dy, iri qara mal terisin óńdeý úlesi 6%-dy qurady. Sonymen birge daiyn ónimniń importy ósip keledi: 2023 jyly sút ónimderi boiynsha ósim 400 mln AQSh dollaryn quraityn 20%-dan asty, al et pen et ónimderiniń importy 408 mln AQSh dollaryn qurady", - dedi Serik Egizbaev.
Depýtattyń sózinshe munyń bir sebebi statistikanyń durys júrgizilmeýinen.
"Sarapshylardyń pikirinshe, kórsetkishterdi asyryp kórsetý tek qana sút boiynsha – 2 mln tonnany, iri qara maldyń sany boiynsha 1 mln basty quraidy. Bul osy ýaqytqa deiin janýarlardy esepke alýdyń naqty jáne ashyq júiesiniń durys jolǵa qoiylmaýynyń saldarynan dep esepteimiz. Osy salany retke keltirip, zamanaýi tsifrlyq tehnologiialardy qoldana otyryp, mal basy men óndiriletin mal sharýashylyǵy ónimderi boiynsha statistikalyq kórsetkishterdi qalyptastyrýdyń biryńǵai júiesin engizetin kez keldi", - deidi depýtat.
Depýtat Egizbaevtyń sózinshe sapaly sút shikizatynyń jetispeýshiligi jáne qaita óńdeý kásiporyndaryna jyl boiy birkelki túspeýi osy salanyń damýyna kedergi keltirip otyrǵan kórinedi.
"Ákelinetin shikizattyń 70%-ǵa deiin sapasy jaǵynan tómen bolýy onyń jeke sharýalyqtardan alynýyna bailanysty", -dep otyr ol.
Jalpy, dándi jáne maily daqyldardy qospaǵanda, aýyl sharýashylyǵy ónimderin, onyń ishinde et, sút óndirýdiń barlyq kólemini 85-90%-y shaǵyn sharýashylyǵy jáne jeke qosalqy sharýashylyq úlesine tiesili eken.
"Kelesi jyldyń basynan bastap Keden odaǵynyń tehnikalyq reglamentinde kózdelgen sút shikizatyna qoiylatyn jańa talaptar kúshine engen kezde bul problema kúsheie túsedi", -dep otyr depýtat.
"Mashinamen saýylmaǵan, salqyndatqysh tankerlersiz, sapa jáne qaýipsizdik zerthanalarynsyz daiyndalǵan sútti qabyldaýǵa tyiym salynady. Ýákiletti organdardyń osy máseleni sheshýdiń áli de naqty kózqarasy men is-qimyl jospary joq. Nátijesinde, analitikterdiń boljamy boiynsha, sút ónimderiniń importy búgingi 40%-dan 80-90%-ǵa deiin ósedi. Myńdaǵan qala turǵyndary qaladaǵy sút zaýyttarynda jumysynan aiyrylsa, aýyl turǵyndarynyń shamamen 70%-y sút tapsyrýdan túsetin ájeptáýir tabys kózinen aiyrylady.Bul rette otandyq óndirýshilerge importtyq qurǵaq sút qunynyń tómen bolýyna bailanysty sondai sútpen jumys isteý tiimdirek bolady. Jergilikti zaýyttar qurǵaq sútke degen qajettilikti tek 15%-ǵa jabady, tiisinshe jergilikti óndirilgen sút-shikizaty suranyssyz bolyp qalyp otyr", - dedi depýtat Egizbaev Úkimet saǵatynda.
Depýtattyń sózinshe bul máselelerdi sheshý úshin óndirilgen ónimdi daiyndaý men ótkizýdi, ásirese jeke qosalqy sharýashylyqta uiymdastyrý boiynsha naqty sharalar qajet. Sondai-aq, shaǵyn sút óndirýshilerdi kooperatsiiaǵa birigiýdi yntalandyrý boiynsha pármendi sharalar ázirleý kerek jáne tereń óńdelgen ónimder shyǵarý úshin jeke sharýalyqtardyń sút-shikizatynan qurǵaq sút óndirý máselesin qarastyryp, sút óńdeýshi kásiporyndar úshin onyń qunyn sýbsidiialaý máselesin qarastyrǵan jón. Sonymen qatar, sýbsidiia alýshylar – sút óńdeý kásiporyndary úshin otandyq óndiristegi sút shikizaty men qurǵaq sútti basym túrde satyp alý boiynsha qarsy mindettemelerdi kózdeý qajet ekenin aityp otyr depýtat. Investitsiialyq sýbsidiialaý qaǵidalaryna qurǵaq sút óndirý boiynsha jobanyń jeke pasportyn engizý máselesin sheshý men budan basqa, sútti tereń óńdeýdi yntalandyrýǵa basa nazar aýdara otyryp, sút salasyn sýbsidiialaý tetikterin qaita qaraý usyndy.
