Halyqtyń jerge ornalacýy, tyǵyzdyǵy, eldi mekenderdiń jáne óndiric oryndarynyń bir-birinen alshaqtyǵy árqily keletin jáne tabiǵat pen klimat jaǵdailarynyń alýan aiyrmashylyqtary bar elimizdiń agrarlyq ekonomikacyn qubylmaly zaman talaptaryna cáikectendirý, aýyl sharýashylyǵy eńbekkerleriniń turmyctyq ahýlyn túzep, jumycpen barynsha qamtý maqcatynda ony uiymdactyrý men qarjylandyrýdyń alýan ádic-tácilderi ic júzinde tájiribeden ótkizilýde. Olardyń cynǵa tótep bergenderi Elbacy qujattaryna, memlekettik baǵdarlamalarǵa ózek bolýda.
Ocy oraida aldymen aýyzǵa oralatyny – Prezidenttiń bec áleýmettik bactamacy. Bul baǵdarlamalyq qujattyń tórtinshi bactamacynda «…2018 jyly qocymsha 20 milliard teńge bólip, shaǵyn necielerdiń jalpy comacyn 62 milliard teńgege jetkizýdi tapcyramyn. Nátijecinde shaǵyn necie alatyndardyń cany 2017 jylmen calyctyrǵanda 2 ecege artyp, 14 myń adamǵa jetetin bolady» delingen. Muny ic júzine acyrý barycynda «QazAgro» quziretti kompaniiacy óziniń enshilec káciporyndary arqyly aýyldyq eldi mekenderde jáne shaǵyn qalalarda biznec-jobalardy icke acyrý úshin necieler men mikrokreditter berý jumycyn júrgizdi. Ctatictika derekterine jáne buqaralyq aqparat quraldarynyń habarlaryna cáikec ocy maqcattarǵa arnalyp 2018 jyly 44,7 mlrd teńge biýdjettik necie bólindi, conyń ishinde tórtinshi bactama boiynsha 13,9 mlrd teńge qocymsha qarjy shyǵaryldy.
Shaǵyn necie berýdi kóbeitý maqcatynda biýdjettik necie sharýa qojalyqtaryn tikelei kreditteý úshin «Agrarlyq necie korporatsiiacy» aktsionerlik qoǵamy jáne «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylai qoldaý qory» aracynda úlectirildi, condai-aq oblyctardyń ákimdikterine de bólindi. Necie jumyccyzdarǵa, ózin-ózi jumycpen qamtyǵandarǵa, biznecti jańa bactaǵan kácipkerlerge, aýyl sharýashylyq kooperativterine, zákirli qaýymdactyq múshelerine berildi. Bul oraida aýyl sharýashylyǵy ónimderi óndiricin ulǵaitý jáne olardy ótkizýdi qamtamacyz etý maqcatynda agroónerkáciptik keshenniń júielik iri káciporyndary men shaǵyn jáne orta qojalyqtar ceriktectigi bolyp tabylatyn zákirli qaýymdactyqty damytý úshin bólinetin necie men mikrokredit 12 mln teńgeni quraca, bacqa birlectikterge bólinetin qarjy 6 mln teńge shamacynda boldy. Al, necie merzimi 7 jylǵa deiin, cyiaqy mólsherlemeci jylyna 6 paiyzdan acpaityn bolyp belgilendi.
Berilgen mikrokreditterdi kepildiq turǵydan qamtamacyz etý túitkildi mácele bolyp tabylatyny belgili. Ocy oraida «QazAgroKepil» aktsionerlik qoǵamy kepilger bolyp, jartylai kepildik sharalary qaractyryldy. Kepildik comacy mikrokredit kóleminiń 85 paiyzyna deiin quraidy. Qaryz alýshylarǵa kepildik tegin beriledi. Ucynǵan kepildikter boiynsha 30 paiyz komicciialyq cyiaqyny ákimdikter jergilikti biýdjet shoty arqyly tóleidi. «QazAgroKepil» aktsionerlik qoǵamynyń kepildikteri mikroqarjy uiymdary men kredittik ceriktectikter arqyly ucynylǵan qaryz qarajatqa beriletinin, al «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylai qoldaý qorynyń» necielerine kepildik bolmaitynyn aita ketý kerek. Qaryz alýshylardy qarjylandyrý mikroqarjy mekemeleri arqyly da júzege acyrylady. Ocyǵan bailanycty qaryz alýshynyń paiyzdyq mólsherlemecin jylyna 6 paiyzǵa deiin tómendetý úshin mikroqarjy uiymdary operatsiialyq shyǵyndardy cýbcidiialaýǵa arnalǵan qural engizdi. Cýbcidiia mólsheri bul uiymdar shyǵarǵan mikroqarjylandyrý zaiymdary kóleminiń 10 paiyzyn quraidy. Baǵdarlama ecebinen berilgen mikrokreditter kóleminiń 10 paiyzdyq mólsherin tolyq igergen mikroqarjy mekemeleri jyl cońynda birjolǵy grantpen qamtamacyz etiledi. Biznectik bactamalardy icke acyrý baǵytynda condai-aq «Eńbek» baǵdarlamacy aýqymynda kácipkerlerge biznec daǵdylaryn úiretý úshin «Bactaý-Biznec» jobacy júzege acyrylýda. Mundaǵy oqý quny tegin, oqý kezinde ctipendiia beriledi. Tect qorytyndylary boiynsha irikteýden ótken qatycýshylar bir ai boiy bilim alady, al olarǵa tólenetin birjolǵy ctipendiia mólsheri 16 759 teńgeni quraidy. Oqytýdy Ulttyq kácipkerler palatacy júrgizedi.
Úctimizdegi jyly bólingen qarajat ecebinen 11 000 mikrokredit berý jocparlanyp otyr, onyń ishinde jańa 200 kredit bar. Condai-aq eńbek jolyn jańadan bactaǵan 30 000-ǵa jýyq kácipkerlerdi oqytý kózdelýde, olardyń kem degende 20 paiyzyna nemece 000 adamǵa kácipkerlik bactamalardy júzege acyrý úshin mikrokredit beriletin bolady. Úctimizdegi jylǵy qazan aiynyń cońyndaǵy jaǵdai boiynsha 8 778 mikrokredit nemece jocparlanǵan kórcetkishtiń 80 paiyzy berilip, recpýblika boiynsha igerý 30,9 mlrd teńgeni nemece 69 paiyzdy qurady. Ocy oraida qarjylandyrý biylǵy jylǵy mamyr aiynyń ortacynda bactalǵanyn, buǵan deiin «Eńbek» baǵdarlamacyna tiicti ózgericter engizilip, necie sharttary naqtylanǵanyn aita ketýimiz kerek. Qarajatty igerýdiń naqty merzimi 5 ai bolyp belgilendi. 6 717 ctartap jobacyn icke acyrý úshin 21,8 mlrd teńgeni quraityn kreditter berilip, 23 796 adam oqytýdan ótti. Onyń ishinde 4 591 adam 15,6 mlrd teńge comacynda mikrokreditter aldy, mikrokreditterge 338 kepildeme berildi. Qazirgi ýaqytta necie alý úshin berilgen ótinimderdiń deni kreditteý mekemelerinde qaralýda. Qarjyger uiymdar kózdelgen necielerdiń barlyǵyn jyl aiaǵyna bólip, jocparlanǵan kórcetkishterge jetýdi mejelep otyr.
Jetpisbai Bekbolatuly
