QR Mádeniet jáne sport ministri Arystanbek Muxamediulynyń aitýynsha, búginde tabiǵi-klimattyq jáne antropogendik faktorlardyń áserinen Saraishyq qalasyn saqtaý jáne qalpyna keltirý máseleleri ózekti bolyp tur, dep xabarlaidy QazAqparat tilshisi.
«Bul problemalarǵa biz bilikti sheteldik jáne otandyq ǵalymdardyń nazaryn aýdartýymyz kerek. Sóitip, utymdy birlesken sheshimder qabyldaǵanymyz jón.
Jalpy alǵanda, qalany saqtaýǵa jaýapty memlekettik organdar men uiymdar, ǵalymdar men ózge de múddeli taraptar qalashyqqa qatysty kúrdeli máselelerdi birlesip sheshýge atsalysýy qajet. Máselen, Jaiyq ózeniniń jaǵalaýyn bekitý jumystaryn aiaqtaý, arheologiialyq qazba jumystaryn jalǵastyrý, osydan keiin qalashyqta konservatsiialaý jumystaryna barlyq resýrstardy jumyldyrýymyz kerek», - dedi Muxamediuly búgin Astanadaǵy xalyqaralyq konferentsiianyń ashylý saltanatynda.
Ministrdiń sózine qaraǵanda, Saraishyq qalashyǵynyń týristik tartymdylyǵyn arttyrý úshin kóne muramyzdy ashyq aspan astyndaǵy mýzeige ainaldyryp, óńirdiń týristik infraqurylymyn damytýǵa kúsh salǵanymyz jón. Sondai-aq, oblystyq «Han Ordaly Saraishyq» mýzei-qoryǵynyń jumysyn jetildirip, ekspozitsiiasyn keńeitkenimiz abzal.
«Óz kezeginde Mádeniet jáne sport ministrligi 2015 jyly «Saraishyq» qalashyǵynyń arheologiialyq eskertkishterin restavratsiialaý jáne konservatsiialaý jumystarynyń jobalaý-smetalyq jumystaryn ázirlese, 2017 jyly qalashyqty konservatsiialaý jumystaryn júrgizýdi josparlap otyr. Osy baǵyttaǵy jumystardy aldaǵy jyldary da jalǵastyramyz», - dep atap kórsetti Muxamediuly.
Aita keteiik, Saraishyq qalashyǵy 100 ga kólemi bar, XIII-XVI ǵǵ. jatady. Jaiyq ózeniniń oń jaq jaǵalaýynda, Atyraý qalasynan 55 shaqyrym jerde ornalasqan. Arheologiialyq zertteýler nátijesinde Saraishyqtan Shyǵys pen Batystyń ortaǵasyrlyq órkenietti ortalyqtarmen saýda-ekonomikalyq jáne mádeni bailanysy týraly aqparat beretin jáne Altyn Orda dáýiriniń qalalyq mádenietiniń bai materialdary tabyldy. «Han» qoǵamdyq qurylysynyń arhitektýralyq ornalasýynyń kezeńderine zertteý júrgizildi. Zertteý barysynda «hannyń» salý erekshelikteri anyqtaldy. Sonymen birge, ótken maýsymda bes qurylys kezeńin anyqtaýǵa múmkindik alyndy. Arheologiialyq zertteý barysynda qalashyqta nýmizmatikalyq materialdardan basqa qalalyqtardyń kóptegen kúndelikti qoldanys zattary tabyldy: qyshtan jasalǵan zattar (quman, qumshy, shyǵyr, qumyralar, kózeler, shyraqtar, túbekter, kese, piiala) ósimdikter men zoomorfty órnekter jáne túrli arab shriftimen, sonymen birge, trapezýndyq jáne qyrym amforalarynyњ bólshekteri, qytai farforynan jasalǵan tabaqtyń bólikterimen bezendirilgen. Qazbalar barysynda kóptegen súiekten, temir men qoladan jasalǵan buiymdar kezdesedi. Odan basqa, ortaǵasyrlyq monshanyń qaldyǵy tabylyp, zertteldi. Saraishyqta saltanatty sáýletti sarailar, kerýen-sarailar, monshalar, meshit-medreseler jáne basqa da ǵalamat ǵimarattar salynǵan. Olardy ataqty sáýlet óneri mektepterinen ótken daryndy sheberler turǵyzǵan qalanyń óte tamasha jobalanyp salynǵan túzý de keń kósheleri men alańdary bolǵan. Qalanyń kelbetinen shyǵystyń áseri airyqsha baiqaldy.
Qazirgi tańda tabiǵi-klimattyq men antropogendik faktorlardyń áserinen Saraishyq qalashyǵynyń jaǵdaiy ministrlik, ákimdik, qoǵam men ǵalymdar tarapynan alańdaýshylyq týǵyzýda. Eskertkishtiń qujatyna sáikes, onyń aýdany 100 ga. quraidy, alaida eskertkishtiń aýmaǵy Jaiyq ózeni shaiýynyń áserinen jyldan jylǵa azaiyp keledi. Qazirgi tańda qalashyqtyń basym bóligi Jaiyq ózeniniń áserinen buzylǵan.
