Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministri B. Saparbaevtyń Memleket basshysynyń tóraǵalyǵymen ótken QR Úkimetiniń keńeitilgen otyrysynda sóilegen sózi
***
Qurmetti Qasym-Jomart Kemeluly!
Qurmetti áriptester!
Birinshiden Elbasyna, Sizge Qasym-Jomart Kemeluly biylǵy áleýmettik saladaǵy halyqtyń ál-ahýalyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan sheshimderińiz úshin búkil qazaqstandyqtardyń atynan alǵys bildiremiz!
2019 jyly áleýmettik qamtamasyz etý men qoldaýǵa 3,4 trln teńge bólindi, bul respýblikalyq biýdjettiń 27%-yn quraidy. Jalpy, elimizde áleýmettik tólemderdiń 39 túri kórsetiledi.
Biylǵy jyly jumyskerlerdiń jalaqysy eki ret ósti. Eń tómengi jalaqynyń mólsherin 1,5 ese arttyrý 1,3 mln adamnyń tabysyn ulǵaitýǵa múmkindik berdi. 203 myńnan asa jumys berýshiler tómen jalaqy alatyn 1,1 mln jumyskerdiń jalaqysyn kóterdi. Maýsym aiynan bastap 1,1 millionnan astam azamattyq qyzmetshilerdiń jalaqysy 30%-ǵa kóbeidi. A.j. 6 aida 5 mln 200 myń qazaqstandyq áleýmettik kómek aldy.
Búgingi kúni elimizde 2,1 millionnan astam zeinetker bar. Byltyrǵy jyldyń jartysynan bastap bazalyq zeinetaqy tólemderi tikelei eńbek ótiline bailanysty taǵaiyndalýda. Nátijesinde bazalyq zeinetaqy orta eseppen 80%-ǵa kóterildi.
Elimiz boiynsha ortasha jalaqy 85 692 teńgeni quraidy.
Oń betalystarǵa qaramastan, sheshýdi qajet etetin problemalyq máseleler bar.
Birinshiden, 6 mln-ǵa jýyq azamat nemese jumyspen qamtylǵan turǵyndardyń 70%-y qatysatyn jinaqtaýshy zeinetaqy júiesimen jumyspen qamtylǵan turǵyndardyń tolyq qamtylmaýy. Qazir 6 millioǵa jýyq azamat nemese jumyspen qamtylǵandardyń 70%-y ǵana zeinetaqy jarnalaryn aýdaryp jatyr. Bul jarnalar respýblika boiynsha eńbekaqy qorynyń 45%-ynan tólenedi.
Bul resmi emes eńbek qatynastarynyń jáne ekonomikada kóleńkeli sektordyń bolýyn kórsetedi. Birinshiden, jumyskerderdiń resmi tabystarynyń tómen deńgeii.
Qatysýshylardyń 85%-ǵa jýyǵy jarnalardy 85 000 teńgege deiingi tabystan aýdarady.
Úshinshiden, zeinetaqy júiesine degen senim tómen deńgeide bolyp otyr. Ulttyq banktiń Úkimetpen birlesip jinaqtaýshy zeinetaqy júiesiniń tiimdiligin arttyrý boiynsha tiisti sharalar qabyldaýyn usynamyz.
Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda 685 myń múgedek adam turyp jatyr. Shilde aiynan bastap Aqtóbe oblysynyń ákimdigimen birlesip Áleýmettik qyzmetter portaly boiynsha pilotty bastadyq. Portal arqyly azamat óz qajettiligine sai keletin áleýmettik qyzmetterge tapsyrys bere alady. Sondai-aq, tamyzdan bastap olar ońaltýdyń tehnikalyq quraldaryn alatyn bolady.
Biyl múgedek azamattardyń quqyqtaryn qamtamasyz etý jáne turmys sapasyn jaqsartý jónindegi 2025 jylǵa deiingi ulttyq jospar bekitildi.
Degenmen, múddeli memlekettik organdardyń jumyla isteitin birqatar máseleleri bar. Áleýmettik infraqurylym obektilerine qoljetimdilik áli de óz deńgeiinde qamtamasyz etilmei otyr. Tipti, qaita paidalanýǵa berilgen nysandardyń ózi kóbine qoljetimdilik talaptaryna sai kelmeidi. Bul jumysty jobalaý, qurylys júrgizý kezinde nemese qoǵamdyq kólikterdi paidalanýǵa bermei turyp jasaý qajet.
Az qamtylǵan azamattardy qoldaý úshin Ataýly áleýmettik kómek kórsetilýde. Búgingi kúni bul kómekti 291 myń otbasy nemese 1,4 mln. astam adam alyp otyr.
Eńbekke jaramdy 413 myń alýshynyń 86 myńy jumyspen qamtý sharalaryna qatysa alsa da, tek 60 myńy (71%) ǵana jumyspen qamtylǵan.
Qasym-Jomart Kemeluly, Sizdiń tapsyrmańyzǵa sáikes, az qamtylǵan azamattardy qoldaý úshin qosymsha 70,1 mlrd teńge bólindi.
Árbir qazaqstandyq otbasynyń qajettilik deńgeiin anyqtaý úshin jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip otbasylardyń áleýmettik kartalary ázirlendi.
Ataýly áleýmettik kómektiń negizgi mindeti – muqtajdyq jaǵdaiynan shyǵý. Biraq, búgin kóbine aqshalai kómek qana kórsetilip jatyr. Ákimdikter qarajat alyp, AÁK tóleidi, biraq oqytý jáne jumysqa ornalastyrý siiaqty qosymsha sharalar tiisti deńgeide júrgizilmei jatyr.
Óńirlerde tólem tóleýmen qatar, adamdardy jumyspen, jumyspen qamtý sharalarymen qamtamasyz etip, memlekettik baǵdarlama múmkindikterin paidalanýǵa basa kóńil aýdarý qajet. Tek osy jaǵdaida ǵana adam muqtajdyqtan qutylyp, óziniń áleýetin iske asyra alady.
Óńirlerdi aralaý barysynda ataýly áleýmettik kómekti artyq tóleý, ýchaskelik komissiialardyń formaldy jumys atqarýy, shynaiy tabystyń tómendetilýi siiaqty faktiler anyqtaldy. Máselen, ministrliktiń monitoring júrgizetin toptarynyń aralaý jumystary kezinde ál-aýqatynyń deńgeii joǵary adamdardyń AÁK alý faktileri anyqtaldy.
Jalpy, azamattardyń ál-aýqaty men ómir súrý sapasyn arttyrý úshin ákimdikter qamtamasyz etýi tiis:
- jalaqy boiynsha bereshektiń bolmaýyn;
- eńbek qyzmetin zańdastyrýdy;
- jumyssyzdyq deńgeiin tómendetýdi;
- qolaily jáne qaýipsiz eńbek jaǵdailaryn jasaýdy;
- jańa jumys oryndaryn ashýdy.
A.j. birinshi jartysynyń ózinde jeke kásipkerler arasyndaǵy áleýmettik tólem alýshylardyń 20%-y zeinetaqy jarnalaryn eń tómen mólsherde, al áleýmettik aýdarymdardy eń joǵary tabystan tólegen.
Osyǵan bailanysty Qarjy ministrligi jumys berýshilerdiń, onyń ishinde josyqsyz jeke kásipkerlerdiń qyzmetin esepke alý jáne monitoring júrgizýdi kúsheitý boiynsha tiisti sharalar qoldanýy jáne bar bereshektiń ótelýin qamtamasyz etýi kerek dep sanaimyz.
Turǵyndardyń tabysy men ómir súrý sapasyn arttyrýda jumyspen qamtamasyz etýdiń mańyzy zor. «Eńbek» baǵdarlamasy sheńberinde 2019 jylǵy birinshi jartyjyldyqta jumyspen qamtý sharalarymen 281 myń adam qamtyldy, onyń ishinde 195 myń adam jumysqa ornalastyryldy. Biraq 70%-y úshin ǵana zeinetaqy jarnalary túsip otyr.
Jalpy baǵdarlama aiasynda 1,5 mln adam jumyspen qamtyldy. Ony júzege asyrý qorytyndysy boiynsha 1 mln jumys orny ashyldy, onyń 800 myńy – turaqty. Teńgerimdi saqtaý maqsatynda biz baǵdarlamany 2025 jylǵa deiin ázirledik. Qansha qyzmetker ketedi, qanshaýy keledi? Shamamen 350 myń jumys ornyn jyl saiyn ashýymyz kerek. Osylaisha, jumyssyzdyq deńgeiin 4,8 paiyzdan 4,5 paiyzǵa tómendetemiz.
2019 jyly Elbasynyń «ÁLEÝMETTIK QAMQORLYQ» sharalaryn iske asyrý sheńberinde 15 myń kóp balaly otbasyna, múgedektigi bar adamdarǵa, jastarǵa jańa biznes-ideialarǵa memlekettik granttar men jeńildikti mikrokreditter berýdi bastadyq. Sonymen qatar, suranysqa ie kásipterge qysqa merzimdi oqytý men úide áleýmettik jumys oryndaryna jumysqa ornalastyrý iske asýda.
Elbasy tapsyrmasy boiynsha jyl basynan «Nurly Ertis» jobasy iske asyrylýda, onyń sheńberinde Nur-Sultan qalasynan Ekibastuz qalasyna 76 kópbalaly otbasy qonys aýdardy, olar turǵyn úimen, jumyspen, balabaqshamen jáne basqa da áleýmettik qoldaý sharalarymen qamtamasyz etildi.
Jastardy jumyspen qamtýdy qoldaý úshin «Jas maman» jáne «Jas kásipker» jańa jobalary, jastar praktikasy júrgizilýde.
Úsh jyl ishinde jańǵyrtylǵan oqý orny bazasynda 100 suranysqa ie kásip boiynsha 200 myń jas maman daiyndalady.
Budan basqa, Sizdiń tapsyrmańyzǵa sáikes jumyspen qamtý sharalary kúsheitildi.
Qosymsha qarajat esebinen 56 myńnan astam adam mikrokreditteý jáne memlekettik granttar alý arqyly biznes bastamalaryn damytýǵa múmkindik alady. Bólingen qarajattyń 70%-y aýyldyq jerlerdi qoldaýǵa baǵyttalady.
Oqytýmen qamtylatyn azamattardyń sany eki esedei artady. Onyń 70%-ǵa jýyǵy jastar bolmaq.
Eńbek resýrstaryna degen suranys pen usynysty teńestirý úshin boljaýdyń jańa úsh deńgeili (qysqa, orta, uzaq merzimdi negizde) júiesi jasaldy.
Kadrlar daiarlaý protsesinde qoǵamnyń, iri komaniialar men kásiporyndardyń keńinen qatysýyn kelesikei qamtamasyz etý kerek:
- dýaldi oqytý júiesi boiynsha kadrlar daiarlaý;
- ERG Atlas kompaniiasynyń qatysýymen jastardy kásiptik baǵdarlaý úshin suransqa ie kásipterdi engizý.
Bizdiń birlesken kúsh-jigerimiz qyzmetter usynýdyń ozyq sipatyna ie bolýy tiis, onyń ishinde adamdar kóp shoǵyrlanatyn jerelerde mobildi ortalyqtardy qurý arqyly da. Bul yqpal etedi:
- biliktiligi joq jastardy suranysqa ie mamandyqtar boiynsha baǵyttaýǵa jáne derbes anyqtaýǵa;
- jumyssyz tulǵalarǵa jáne nysanaly aýditoriiaǵa jumyspen qatý sharalaryn shuǵyl kórsetýge (kóp balalylar, az qamtylǵandar, zeinet jasy aldyndaǵy tulǵalar).
Bul rette, barlyq memlekettik baǵdarlamalardy nysanaly indikatorlardy kórsetýmen jumys oryndaryn qurýǵa baǵyttaýdyń mańyzy zor.
Aǵymdaǵy jyldyń I jartyjyldyǵyna 3,4 mlrd teńge somaǵa jalaqy boiynsha qaryz óteldi. Shamamen 25 myń qyzmetkerdiń quqyǵy qorǵaldy.
Úkimet eńbek janjaldarynyń aldyn alý jáne óndiristik jaraqattaný men eńbek jaǵdailary ziiandy jáne qaýipti jumys oryndaryn azaitý jónindegi Jol kartalaryn bekitti.
Sonymen qatar jumys berýshilerdiń jumyskerlerge teń jalaqy men eńbek jaǵdailaryn qamtamasyz etý boiynsha mindet pen jaýapkershilikti bekitýdi, eńbekti qorǵaý boiynsha zamanaýi júieni engizýdi, elektrondyq eńbek sharttaryna ótýdi kózdeitin Zań jobasy ázirlendi.
Qurmetti Qasym-Jomart Kemeluly, Ministrlik Sizdiń turǵyndardyń ál-aýqatyn arttyrý boiynsha bergen tapsyrmalaryńyzdy der kezinde tolyǵymen oryndaidy.
