Sapaly zańnamalyq jumystyń nátijesi

Sapaly zańnamalyq jumystyń nátijesi

«Qazaqstan Respýblikasynda beibit jinalystardy uiymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly» zańnyń jobasy qoǵamda talqylaý men kelisýdiń uzaq úderisinen ótti. Zań jobasynyń tujyrymdamasyn tanystyrý satysynda elimizdiń birneshe qalalarynda qoǵamdyq tyńdaýlar, túrli onlain-alańdarda pikirtalastar ótti. Májilistegi jumys tobynyń qyzmetine tanymal qoǵam qairatkerleri, Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń músheleri qatysty. Zań jobasy halyqaralyq uiymdar tarapynan da oń baǵa aldy. Atap aitqanda, EQYU-nyń Nur-Sultandaǵy baǵdarlamalar ofisiniń basshysy Derd Sabo zań jobasyn daiyndaý protsesiniń ashyqtyǵyn, «jandy talqylaýdyń» bolǵanyn atap kórsetti. 

Ol zań jobasynyń alǵashqy redaktsiiasyna qatysty qoǵam qairatkerleri men azamattyq qoǵam belsendileriniń aitqan kemshilikteri men eskertýlerin joiýǵa múmkindik berdi. Jýrnalister is-áreketine qatysty barlyq shekteýler alynyp tastaldy, EQYU-nyń Demokratiialyq institýttar jáne adam quqyqtary jónindegi biýrosynyń Sarapshylar keńesi usynǵan beibit jinalystar erkindigi jónindegi basshylyqqa alynatyn alty qaǵidattarynyń biri bolyp tabylatyn «jiyn ótkizý paidasyna prezýmptsiia» qaǵidasy engizildi.  

Zańǵa piketti qaýipti infraqurylym nysandarynyń mańynan ózge kez kelgen jerde ótkizýge bolatyny jóninde normalar engizildi. Ákimdikterge mitingterdi ótkizýge arnalǵan oryndar tizimin jáne olardyń bos bolýy týraly shuǵyl aqparatty internette jariialaý jumysy júkteldi. Sondai-aq beibit jinalystardy uiymdastyrýdyń aldyn ala eskertý qaǵidaty bekitildi, al olardy ótkizý úshin usynylatyn ótinimdi berý merzimi bes kúnge deiin qysqartyldy (1995 jylǵy burynǵy zańda ol 10 kúndi quraityn).  

Zań jobasyn Senatta talqylaý barysynda oǵan azamattardyń beibit jiyndardy ótkizýge degen quqyqtaryn áldeqaida keńeitetin jáne mitingterdi uiymdastyrý men ótkizýdiń tártibin jeńildetetin ózgerister de engizildi.

Birinshiden, jiyndar men mitingterdi ótkizý úshin arnaiy oryndar sany belgilendi – olardyń sany qala aýdandarynyń árqaisysynda úshten kem bolmaýy kerek, bul jerde áńgime tek  ortalyqqa jatatyn bólikter týraly bolyp otyr. Osylaisha, arnaiy oryndar sany Nur-Sultanda 12-den, Almatyda – 24-ten, Shymkentte – 12-den kem bolmaidy.  

Ekinshiden, mitingterdi uiymdastyrýshylardyń mindetteriniń tizimi 13-ten 10-ǵa deiin qysqartyldy. Atap aitqanda, jiynǵa qatysýshylardyń óz betterin kiim nemese betperdemen jabýǵa tyiym salatyn norma joiyldy. Kerisinshe, Covid-19 indetiniń taralýyna bailanysty sanitarlyq-epidemiologiialyq jaǵdaidy eskere otyryp, mitingti uiymdastyrýshylar men oǵan qatysýshylarǵa jeke qorǵanysh quraldaryn, máselen, meditsinalyq betperdeni qoldaný quqyǵy qarastyryldy. 

Úshinshiden, beibit jiyndardy ótkizýge ruqsat bermeý negizderiniń tizimi 13-ten 10-ǵa deiin qysqartyldy. Mysalǵa, ol qoǵamdyq qaýipsizdikke, sondai-aq kóliktiń, ózge de infraqurylym obektileriniń qalypty jumys isteýine, jasyl jelekter men shaǵyn sáýlet nysandarynyń saqtalýyna jáne mitingke qatyspaityn azamattardyń qozǵalysyna kedergi týǵyzatyn jaǵdaida miting uiymdastyrýshylaryna ruqsat berilmeýi týraly normaǵa qatysty. Bul qaǵida zańnan keń túsindirilýine bailanysty alynyp tastaldy.

Sonynda, beibit jiyndy toqtatý úshin negizderdiń tizimi 7-den 6-ǵa deiin qysqartyldy. Mitingke jekelegen qatysýshylardyń tarapynan qoǵamdyq tártipti buzý ony toqtatýdyń negizi bola almaityny týraly norma qarastyryldy. Árine, bul buzýshylyq ýaqytynda joiylýy tiis.  

Osylaisha, zań jobasyn daiyndaýshy Aqparat jáne qoǵamdyq damý ministrliginiń ashyqtyǵy, qoǵam qairatkerleri men azamattyq qoǵam belsendileriniń qatysýymen Parlamentte ótkizilgen sapaly zańnamalyq jumys «Mitingter týraly» jańa Zańnyń Qazaqstannyń qarqyndy demokratiialyq damýyndaǵy, pliýralistik, ashyq jáne básekege qabiletti qoǵamdyq-saiasi ortany qalyptastyrýyndaǵy edáýir ilgerileýi týraly aitýǵa múmkindik beredi.

Janar Túlendinova,

QR Prezidentiniń janyndaǵy

Qazaqstan strategiialyq zertteýler institýty

áleýmettik-saiasi zertteýler bóliminiń 

bas sarapshysy