Búgin QR Premer-Ministri Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda «Tsifrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý barysy qaraldy. Atqarylǵan jumystar týraly aqparat jáne kommýnikatsiialar ministri D. Abaev, indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministri J. Qasymbek, bilim jáne ǵylym ministri E. Saǵadiev baiandady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
Premer-Ministr B. Saǵyntaev «Tsifrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý Elbasynyń erekshe baqylaýyna alynǵanyn atap ótti. Baǵdarlamany iske asyrý aiasynda qosylǵan qundy ósirýdi, sondai-aq ekonomikadaǵy shyǵyndardy qysqartýdy kózdeitin eleýli ekonomikalyq áser kútilýde.
Baǵdarlama iske asyrylǵan byltyrǵy jyly biraz baǵyt boiynsha oń dinamika bar. Zańnamalyq baza jetildirilip, óndiristi, biznesti jáne memlekettik basqarýdy engizýdiń ońtailanǵan tásilderi ázirlendi. Sonymen birge Úkimettiń tsifrlyq kún tártibin iske asyrýdyń tiimdiligin arttyrý maqsatynda ortalyq jáne jergilikti organdardyń tsifrlandyrýdyń áserin baǵalaý men monitoringteýdiń biryńǵai ádisnamasyn ázirleý qajettiligi týraly aityldy.
Aqparat jáne kommýnikatsiialar ministrligine ekonomikanyń jekelegen salalaryndaǵy tsifrlandyrýdyń áleýetin belgilep, sosyn shyǵyndardyń is júzinde qysqarýyn eskere otyryp, tsifrlandyrý jobalarynyń tiimdiligin esepteýdiń biryńǵai ádisnamasyn jasaý, sondai-aq, memlekettik organdarmen jáne AT-qaýymdastyqpen tsifrlyq tehnologiialardy qoldaný máseleleri boiynsha zań jobasyn pysyqtaýdy jeteldetý tapsyryldy.
«Bul memlekettik baǵdarlama Prezident nazarynda ekenin jaqsy bilesizder. Asa mańyzdy mindetter qoiylyp otyr. Osy baǵdarlamany iske asyrý sheńberinde qosylǵan qundy ósirýdi, sondai-aq ekonomikadaǵy shyǵyndardy qysqartýdy kózdeitin eleýli ekonomikalyq áseri tidi. Elbasy baiandamany tyńdaǵan kezde osy baǵyttarǵa basa nazar aýdardy. Baǵdarlamany qabyldaǵaly beri bir jyl ýaqyt ótti. Búgingi baiandamalardan oń dinamikany kórip otyrmyz. Biraz zańnamalyq baza jetildirilip jáne óndiriste, bizneste, memlekettik basqarý deńgeiiniń ońtaily tásilderi ázirlenip, engizilip jatyr.
Memlekettik organdar men jergilikti atqarýshy organdar ózara bailanys ustamaidy, árqaisysy óz baǵyty boiynsha júrgizip jatyr. Birge kelisip jasalyp otyrǵan jumystyń deńgeii naqty kórinbeidi. Iaǵni, bul jerde bizge tsifrlandyrýdyń áserin baǵalap, oǵan monitoring júrgizip otyrý kerek. Al monitoring júrgizýdiń negizgi ádistemesi joq. Ár organ óz túsinigi boiynsha esepteýdi jalǵastyrýda. Ekinshiden, tsifrlyq texnologiialardy qoldanýdy talap etetin qajetti normalar áli tolyq jasalyp bitken joq. Osyǵan bailanysty, Dáýren Áskerbekuly (QR Aqparat jáne kommýnikatsiialar ministri - avt.), IT qaýymdastyqpen birlese otyryp, osy jumysty tezdetip bitirýdi tapsyramyn», - dedi Úkimet basshysy.
QR Aqparat jáne kommýnikatsiialar ministrliginiń derekteri boiynsha, «Tsifrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy negizgi bes baǵyttan, 17 bastamadan jáne 120 is-sharadan turady. 2018 jyly 20 is-sharany júzege asyrý josparlanǵan bolatyn. Sol josparǵa sai jumystar tolyq oryndaldy.
«Ekonomika salalaryn tsifrlandyrý» — birinshi baǵyty boiynsha kelesi mańyzdy nátijelerge qol jetkizildi — otyn-energetika jáne taý-ken metallýrgiia keshenderinde Indýstriia 4.0 elementterin qoldaný arqyly:
-
eńbek ónimdiligi ortasha eseppen 10%-ǵa artty;
-
jekelegen óndiristerde elektr qýaty 33%-ǵa deiin únemdeldi;
-
jabdyqtardy paidalaný koeffitsenti 50%-ǵa ulǵaidy.
Paidaly qazbalary bar jeti iri ken oryndaryna «Ziiatkerlik ken orny» jáne «Tsifrlyq kenish» jobalary engizildi. 2019 jyly osyndai júie boiynsha jumys jasaityn nysandar sanyn 12 birlikke jetkizý josparlanyp otyr.
Taý-ken ónerkásibinde 102 kásiporyn «aiqyn» óndiris deńgeiine aýystyryldy. Kólikti jáne logistikany tsifrlandyrý aiasynda «Ziiatkerlik kólik júiesi» jobasy júzege asyrylyp jatyr. Sondai-aq, jol aktivterin basqarý júiesi iske qosyldy. Onyń aiasynda 16 jyljymaly jol zerthanasy óz jumysyn bastady.
Agroónerkásiptik keshendi tsifrlandyrý aiasynda elimizdiń 14 pilottyq sharýashylyǵynda dálme-dál eginshilik elementteri engizilgen. Osylaisha fermerlerdiń shyǵyndary ortasha eseppen 15-20%-ǵa azaiyp, astyq ónimi 2,5 esege artty. 2019 jyly «smart fermalardy» 500 sharýashylyqqa deiin jetkizý josparlanǵan.
Baǵdarlamanyń taǵy bir negizgi baǵyty — onlain saýda júiesin damytý. Elektrondy saýda sýbektilerine qatysty zańnamalyq deńgeide salyq jeńildikteri qarastyrylǵan. Bul jeńildikterdi e-kommertsiianyń 331 jańa sýbektisi paidalanyp úlgerdi. Qazaqstanda aqshasyz, uialy telefon arqyly qolma-qol eseptesý álemdik trendteriniń biri damýda. Máselen 2018 jyldyń qarasha aiynyń sońynda elimizdegi alty iri bank pilottyq rejimde osy serviske qosyldy.
«Tsifrlyq memleketke kóshý» baǵyty aiasynda búgingi tańda bilim berý salasynyń barlyq deńgeii tsifrlandyrýmen qamtylǵan. Mektepke deiingi bilim beretin uiymdardyń 64%-y elektrondyq túrde ótinishter qabyldaidy. Al mektepterdiń 94%-ynda oqýshylar elektrondyq kúndelikter men jýrnaldardy paidalanady. Jalpy, bul baǵytty tsifrlandyrý aýyldyq jáne qalalyq mektepter arasyndaǵy alshaqtyqty 30% tómendetýge múmkindik berdi.
Densaýlyq saqtaýdy tsifrlandyrý sheńberinde elektrondy qujat berýge meditsinalyq uiymdardyń 99,2% aýysty. Qazaqstannyń 16,3 mln turǵynynda óńirlik elektrondyq densaýlyq pasporty bar. Dárigerdiń qabyldaýyna barý, saǵattap kezek kútý eki ese azaidy. Al analizderdiń qorytyndysyn alý ýaqyty 2,5 esege deiin tómendedi. 2019 jyly elektrondyq densaýlyq saqtaý pasporttarymen qamtamasyz etýdi 100%-ǵa jetkizý josparlanyp otyr.
Áleýmettik-eńbek salasyn tsifrlandyrý aiasynda elektrondyq eńbek birjasy óz tiimdiligin dáleldedi. 2018 jyly 533 myńnan asa jumys izdeýshi jumysqa ornalasty, onyń ishinde 409 myń azamat turaqty jumys orynyn tapty.
Kórsetiletin memlekettik qyzmetterdi elektrondy formatqa aýystyrý jumystary da jalǵasyp jatyr. Qazirgi ýaqytta 752 memlekettik qyzmettiń 506 túri avtomattandyryldy. Iaǵni qyzmet kórsetý ýaqytyn 40%-ǵa qysqartýǵa múmkindik berdi. Bul orta eseppen alǵanda 12 kúnnen 7 kúnge deiingi merzim. Sonymen qatar, qaǵaz ainalymy 60 mln anyqtamaǵa deiin qysqarǵan. 2018 jyly el turǵyndaryna 30 mln qyzmet elektrondy formatta kórsetildi. Astana men Almaty qalalarynda 3 kóshi-qon, 8 mamandandyrylǵan, 16 tsifrlyq halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary ashylyp, biometrikalyq derekter jinaý júiesi iske qosyldy. Biyl memlekettik qyzmetterdiń 80%-yn elektrondyq formatqa kóshirý, sondai-aq, 1 tsifrlyq jáne 5 kóshi-qon HQKO ashý josparlanǵan.
Memlekettik baǵdarlama aiasynda shaǵyn jáne orta biznesti qoldaýǵa erekshe kóńil bólingen. 2018 jyly kedendik rəsimderdi onlain ortalyqtan baqylaýǵa, baj tólemin esepke alýdy júrgizýge múmkindik beretin «ASTANA-1» aqparattyq júiesi iske qosyldy. Kedendik deklaratsiialardy shyǵarý úshin buǵan deiin birneshe kún jáne birneshe saǵat qajet edi, al qazir 1 minýtqa deiin qysqartyldy. Búginde júiede 859 myń elektrondyq deklaratsiia tirkelgen, onyń 85%-y 1 minýt ishinde «jasyl dáliz» arqyly rásimdelgen. «Elektrondyq shot-faktýralar», «taýarlardy tańbalaý» júieleri iske asyryldy, bul «kóleńkeli» ekonomikany azaitýǵa múmkindik beredi.
«Jalpy, 2018 jyly iske asyrylǵan tsifrlyq sharalar qazirdiń ózinde elimizge 218 mlrd teńgeden astam ekonomikalyq paida ákeldi. Tsifrlandyrý esebinen qurylǵan jańa jumys oryndarynyń sany 43 myńnan asady. Biyl jumys tártibi tolyq ornyqty, memlekettik organdardyń jaýapkershilik aýmaǵy irikteldi, ulttyq jáne jeke kompaniialar aldaǵy maqsattaryn aiqyndap aldy. Sondyqtan da jańa tehnologiialardy engizýden túsetin ekonomikalyq áser aldaǵy ýaqytta qazirgi nátijelerden de joǵary bolady dep nyq senimmen aitýǵa bolady», — dep málimdedi D. Abaev.
Óz kezeginde, Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministri J. Qasymbek «Tsifrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasy aiasynda basym jobalar ónerkásip, kólik, turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyǵy, geologiia jáne jer qoinaýyn paidalaný salalarynda iske asyp jatqanyn aitty.
2018 jyly Ónerkásipti tsifrlandyrý boiynsha jeti modeldik fabrikada aýdit aiaqtaldy jáne olardy tsifrlandyrý úshin jol kartalary bekitildi. Ár kásiporynǵa shamamen 30 is-shara usynyldy. Sonymen qatar, óńirlerdiń ónerkásiptik kásiporyndaryn tsifrlandyrý jumystary júrgizilip jatyr. QR IIDM men ákimdikter birlesip, orta jáne iri ónerkásip nysandaryna tsifrlyq tehnologiialardy engizý jónindegi jol kartasyn bekitti. Biyl 100-den astam kásiporyndy tsifrlandyrý jumystary belsendi túrde jalǵasatyn bolady.
«Kólikti jáne logistikany tsifrlandyrý» mindeti boiynsha «Ziiatkerlik kólik júiesi» (ZKJ) jobasy iske asyrylyp jatyr. Júie jol-kólik keshenin basqarýdyń birqatar máselelerin sheshýge múmkindik beredi. Máselen, kólikti baqylaýdy avtomattandyrý úshin 12 arnaiy avtomattandyrylǵan ólsheý quraly engizildi. Biyl jyl sońyna deiin jańa aqyly ýchaskelerde taǵy da 11 arnaiy avtomattandyrylǵan ólsheý quralyn iske qosý josparlanyp otyr. 2021 jylǵa qarai olardyń jalpy sanyn 46 birlikke deiin jetkizý josparlanýda.
Jolaýshylar tasymaldaý salasynda qozǵalys kestesin, baǵdaryn jáne jiiligin saqtaýdy qamtamasyz etý maqsatynda pilottyq rejimde Oblysaralyq jáne halyqaralyq jolaýshylar tasymalyn dispetcherleý júiesi iske qosyldy. 2019 jyldyń sońyna deiin 416 baǵdar boiynsha 2 myńnan astam avtobýs iske qosylady.
Joldardyń jaǵdaiyn jaqsartý maqsatynda «Jol aktivterin basqarý júiesi» tájiribe retinde engizdi. Bul júie tańdalǵan jóndeý strategiiasyna bailanysty qajetti investitsiialar kólemin jáne joldardyń tehnikalyq jaǵdaiyn boljaidy.
Ziiatkerlik kólik júiesiniń mańyzdy komponentteriniń biri— aqy alý, sondai-aq jol jaǵdaiy boiynsha aqparat jinaý jáne ony kólik júgizýshilerge usyný júiesi. Búginde Almaty — Qapshaǵai, Almaty — Qorǵas jáne Astana — Temirtaý ýchaskelerinde jalpy uzyndyǵy 471 shaqyrym bolatyn aqy alý júiesi paidalanýǵa berildi. Jalpy 2020 jylǵa deiin uzaqtyǵy 6,5 myń shaqyrym bolatyn 16 ýchaskege aqy alý júiesin engizý josparlanýda.
E-SHANYRAQ jobasyn iske asyrý aiasynda 2018 jyldyń sońynda pilottyq rejimde Turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyq salasynyń Biryńǵai Aqparattyq Júiesi iske qosyldy. Sonyń nátijesinde júiege 5 217 kóppáterli turǵyn úidiń elektrondy tehnikalyq pasporty engizildi jáne 5 767 túrli esepteý quraldary qosyldy.
Qurylys salasynda E-QURYLYS biryńǵai aqparattyq júiesi engizilýde. Júie blokchein rejiminde nysan qurylysy bastalǵannan aiaqtalǵanǵa deiingi barlyq protsesti baqylaýǵa múmkindik beredi.
Bilim jáne ǵylym ministri E. Saǵadiev Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń Joldaýyna jáne «Tsifrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasyna sáikes bilim berý salasynda tsifrlyq tehnologiialardy damytý boiynsha birqatar sharalar oryndalyp jatqanyn, osy maqsatta tsifrlandyrý ofisi qurylǵanyn atap ótti.
1–4 synyptarǵa arnalǵan «Aqparattyq-kommýnikatsiialyq tehnologiialar» páni boiynsha tiptik oqý baǵdarlamasy bekitildi. Osy oqý jylynan bastap 3-synypta oqytý bastaldy. Kelesi oqý jylynan bastap kezeń kezenmen qalǵan synyptar kirisedi.
«100 naqty qadam» Ult josparynyń 76 qadamyna sáikes mektepterde «Informatika» pánin oqytý 5–9 synyptarda aptasyna 1 saǵat nemese jylyna 34 saǵat jáne 10–11 synyptarda aptasyna 2 saǵat nemese jylyna 68 saǵatqa deiin kóbeidi. Sonymen qatar, «Informatika» páni boiynsha oqý baǵdarlamalarynyń mazmuny qaita qaralyp, mektepte robotty tehnika, 3D modeldeý jáne mashinamen oqytýdyń júieleri salasynda zamanaýi baǵdarlamalaý tilderi engizildi.
2018 jyly iri kásiporyndarda, joǵary oqý oryndary kafedralarynyń 12 bólimsheleri ashyldy. Búgingi kúni 10 joǵary oqý ornymen praktikalyq jáne zerthanalyq sabaqtar ótkizý úshin óndiristen kadrlar tartyldy. 6 joǵary oqý orny bazasynda aqparattyq tehnologiialar, kiberqaýipsizdik, aqparattyq qaýipsizdik boiynsha biliktilik ortalyqtary ashyldy.
Aqparattyq tehnologiialar salasynda qajetti mamandyqtar boiynsha memlekettik tapsyrys kólemi ulǵaidy. 2018 jyly AT mamandyǵy boiynsha 10 myńnan astam grant bólindi.
Memlekettik baǵdarlamanyń 87-tarmaǵyn iske asyrý maqsatynda Q.I. Sátbaev atyndaǵy ýniversitet bazasynda ónerkásiptik avtomattandyrý jáne tsifrlandyrý institýtyn qurý boiynsha jumystar júgizilip jatyr.
Joǵary oqý oryndarynyń akademiialyq jáne basqarý derbestigin keńeitý máseleleri boiynsha Zań qabyldandy. Osy jyly QR BǴM 20-dan astam eksperimenttik bilim berý baǵdarlamasyn bekitti. Osy oqý jylynan bastap bul baǵdarlamalar 8 joǵary oqý ornyna engizildi.
Sondai-aq, ashyq bilim berýdiń ulttyq platformasyn qurý jumystary júrgizilýde. Platformada ártúrli bilim kýrstary, sonyń ishinde 3D modeldeý, aqparattyq qaýipsizdik, baǵdarlamalaý, AT tilderi jáne t.b. kýrstar bolady. Sonymen qatar, bilim berýdi jáne ǵylymdy biryńǵai basqarý júiesin qurý boiynsha jobalardy iske asyrylyp jatyr.
