Qazaqstanda 2019 jyldan 2026 jylǵa deiin jalpy quny 8,7 trln teńge bolatyn 1 226 joba júzege asyrylyp, 106,8 myń turaqty jumys orny ashylǵan. Qarjy sarapshysy Andrei Chebotarev bul kórsetkishterdi ekonomikany ártaraptandyrý jolyndaǵy alǵashqy qadamdar dep baǵalaidy. Onyń pikirinshe, óndiristi damytýdaǵy naqty nátijeni birneshe jyldyq eseppen emes, uzaq merzimdi perspektivada baǵalaý qajet.
Sarapshy Telegram-daǵy jazbasynda 2026 jyldyń segiz aiynda negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiia kólemi 17%-ǵa óskenin, al baǵa ózgerisin eskergendegi naqty ósim 8,1% bolǵanyn atap ótti.
Alaida ol mundai kórsetkishterge birden úlken úmit artýǵa bolmaitynyn aitady. Sebebi Qazaqstan ekonomikasynda munai men munaidan túsetin kiristiń úlesi áli de mańyzdy. Al shikizatqa táýeldilikti azaityp, ekonomikany ártaraptandyrý — uzaq ýaqytty qajet etetin kúrdeli úderis.
Ártaraptandyrý bir kúnde júzege aspaidy
Andrei Chebotarevtiń aitýynsha, álemdik tájiribe ekonomikany qysqa merzimde túbegeili ózgertý múmkin emes ekenin kórsetedi. Máselen, Ońtústik Koreia agrarlyq elden joǵary tehnologiialar ortalyǵyna ainalý úshin ondaǵan jyl jumsady. Malaiziia da shikizattyq emes sektordy birneshe urpaqtyń eńbegimen damytty.
Birikken Arab Ámirlikteriniń ekonomikasynda da munaidyń mańyzy áli saqtalǵan. Sondyqtan sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstannyń ekonomikalyq qurylymyn ózgertý nátijesin bes jylmen nemese bir eseptik kezeńmen baǵalaý durys emes.
«Diversifikatsiia toqsandyq kórsetkishtermen ólshenbeidi. Onyń shynaiy nátijesi on-jiyrma jyldan keiin qandai óndiris oryndary saqtalyp, qaisysy damyǵanynan kórinedi», — degen ustanym bildiredi sarapshy.
Investitsiia qaida baǵyttalyp jatyr?
Andrei Chebotarev investitsiia kóleminiń ósýin saqtyqpen baǵalaǵanymen, qarajattyń ekonomikany ártaraptandyrýǵa qajetti salalarǵa baǵyttalýyn oń úrdis sanaidy.
Onyń jazýynsha, qurylys materialdary óndirisinde 242 joba, al tamaq ónerkásibinde 265 joba júzege asyrylǵan. Sarapshy muny osy salalarda suranys pen ótkizý naryǵynyń bar ekenin kórsetetin belgilerdiń biri retinde qarastyrady.
Onyń pikirinshe, investordyń óndiris ashýǵa qarajat salýy úshin bolashaq ónimdi satyp alatyn naryq bolýy kerek. Sondyqtan investitsiiany ekonomikalyq damýdyń jalǵyz sebebi emes, qalyptasqan suranystyń da nátijesi retinde qarastyrǵan jón.
Qazaqstanǵa qandai damý modeli qajet?
Sarapshy Qazaqstannyń geografiialyq ornalasýy men demografiialyq erekshelikteri ekonomikany ártaraptandyrýdyń ózindik jolyn qalyptastyratynyn atap ótti.
Qazaqstan aýmaǵy boiynsha álemdegi toǵyzynshy memleket bolǵanymen, halqynyń sany shamamen 20 million adamdy quraidy. Sonymen birge el Ortalyq Aziia ekonomikasynda mańyzdy oryn alady jáne Qytai men Eýropany bailanystyratyn qurlyqtaǵy kólik dálizderiniń biri sanalady.
Osy erekshelikterge bailanysty Qazaqstan basqa elderdiń tájiribesin sol kúiinde qaitalai almaidy. Biraq olardyń jetistikteri men qatelikterinen sabaq alýǵa bolady.
Andrei Chebotarev ekonomikany damytýdyń eki tásilin salystyrady. Birinshisi — memleket belgili bir salany tańdap, oǵan qarjy bólip, óndiris ornyn salady. Keiin daiyn ónimge suranys izdeýge týra kelýi múmkin. Ekinshisi — naryqtaǵy suranysqa súiený: kásipker tutynýshynyń qajettiligin kórip, soǵan sáikes óndiris ashýǵa investitsiia salady.
Sarapshy ekinshi tásildiń turaqty óndiristerdi qalyptastyrýǵa múmkindik beretinin aitady. Onyń pikirinshe, Prezidenttiń ekonomikany yryqtandyrýǵa baǵyttalǵan jarlyǵy da eldiń damý baǵytyn aiqyndaýda mańyzdy ról atqarady.
Naqty nátije ýaqyt óte kórinedi
Andrei Chebotarev Qazaqstannyń ekonomikany ártaraptandyrý jolynda birtindep alǵa jyljyp kele jatqanyn atap ótti. Onyń baǵalaýynsha, óńdeý ónerkásibine basymdyq berý — el úshin qajetti baǵyttardyń biri.
Degenmen jańa óndiristerdiń ashylýy ǵana jetkiliksiz. Olardyń uzaq merzim boiy jumys isteýi, básekege qabiletti bolýy jáne naryqtaǵy suranysqa sai damýy mańyzdy.
Sarapshynyń paiymynsha, ekonomikalyq ózgeristerdiń shynaiy nátijesi búgingi esepterden góri keleshekte aiqyn kórinedi. Sondyqtan Qazaqstan úshin basty mindet — investitsiia tartýmen qatar, sol qarajat esebinen qurylǵan kásiporyndardyń turaqty damýyna jaǵdai jasaý.
