Aqorda memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqyna joldaýynyń tolyq mátinin jariialady, dep habarlaidy "Ult aqparat".
***
HALYQ BIRLIGI JÁNE JÚIELI REFORMALAR – EL ÓRKENDEÝINIŃ BERIK NEGIZI
Qymbatty otandastar!
Qurmetti Parlament depýtattary men Úkimet músheleri!
Biyl egemen el bolǵanymyzǵa 30 jyl tolyp otyr. Táýelsizdik – bizdiń eń qasterli qundylyǵymyz.
Qazaqstan Tuńǵysh Prezidentimiz – Elbasynyń dara saiasatynyń arqasynda tabysty el retinde búkil álemge tanymal boldy.
Eń basty jetistigimiz – birtutas el bolyp, jańa memleket qurdyq. Irgemizdi bekitip, eńsemizdi tiktedik. Halyqaralyq qaýymdastyqtyń beldi múshesine ainaldyq. Turaqty qoǵam qalyptastyryp, ornyqty damý jolyna tústik.
Memlekettiligimizdi nyǵaitý úshin bir el bolyp eńbek etip jatyrmyz.
Egemendik degenimiz – jalań uran men jalyndy sóz emes.
Biz úshin eń mańyzdysy – ár azamattyń Táýelsizdik igiligin sezine alýy. Onyń basty kórinisi – eldegi beibit ómir, qoǵamdaǵy turaqtylyq pen tynyshtyq. Sondai-aq, halyqtyń turmys sapasynyń jaqsarýy jáne jastardyń bolashaqqa nyq senimmen qaraýy.
Barlyq bastamamyz osyǵan baǵyttalýda.
Biz tuǵyry myǵym el bolý jolynda kedergilerdi eńserip, qiyndyqtardy jeńip kelemiz. Munyń bárine berekeli birlik pen eseli eńbek arqyly jettik.
Elimiz Táýelsizdik jylnamasynyń tórtinshi onjyldyǵyna qadam basqaly tur. Bul kezeńniń ońai bolmaityny qazirdiń ózinde aiqyn baiqalýda. Sondyqtan, kez-kelgen syn-qaterge daiyn bolýǵa tiispiz. Tynymsyz izdenip, udaiy alǵa umtylýymyz qajet.
Meniń Qazaqstan halqyna biylǵy Joldaýym mynadai máselelerge arnalady.
I. PANDEMIIaDAN KEIINGI KEZEŃDEGI EKONOMIKALYQ DAMÝ
Ortalyq Aziiadaǵy ekonomikasy eń aýqymdy el sanalatyn Qazaqstan qazir pandemiianyń zardabyn tartýda. Degenmen, qiyndyqtarǵa qaramastan, baǵdarymyzdy berik ustanyp kelemiz.
Biz orta merzimdi ekonomikalyq saiasatymyzdy aiqyndap, memlekettik bastamalardy retteý úshin 2025 jylǵa deiingi damýdyń Ulttyq josparyn jáne Memlekettik josparlaýdyń jańa júiesin qabyldadyq. Ulttyq jobalar bekitiletin bolady.
Strategiialyq maqsatymyz – Ortalyq Aziiadaǵy kóshbasshylyq rólimizdi kúsheitý jáne álemdik ekonomikadaǵy ornymyzdy nyǵaitý.
Ekonomikamyzǵa tikelei investitsiia tartý isin jalǵastyrýdyń jańa tásili retinde Strategiialyq investitsiialyq kelisim uǵymy engizildi. Kvazimemlekettik sektordy ońtailandyrý úshin naqty sharalardy qolǵa aldyq. «Báiterek» jáne «QazAgro» holdingterin biriktirdik. Enshiles kompaniialar eki ese azaidy, olardyń shtat sanyn bir jarym ese qysqarttyq. Jańa, qýatty damý institýtyn qurdyq.
Pandemiia kezinde memleket azamattarǵa jáne kásipkerlerge aýqymdy ári jedel qoldaý kórsetti.
«Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy óziniń tiimdiligin dáleldedi. Ony júzege asyrý barysynda 3,5 myńnan astam joba iske qosyldy. Sondai-aq, 70 myń jumys orny ashyldy. Óndirilgen ónim men kórsetilgen qyzmettiń jalpy quny 3,5 trillion teńge boldy.
«Biznestiń jol kartasy» baǵdarlamasynyń arqasynda 66 myń joba memleket tarapynan qoldaý tapty. Bul 150 myńnan astam jumys ornyn ashýǵa jáne saqtap qalýǵa septigin tigizdi.
Zeinetaqy jinaqtaryn merziminen buryn paidalaný týraly bastama ekonomikaǵa aitarlyqtai áser etti. Eń bastysy, onyń áleýmettik yqpaly airyqsha boldy. Osy sharanyń arqasynda millionnan astam azamatymyz turǵyn-úi jaǵdaiyn jaqsartty. Keibiri ipotekalyq qaryzyn azaitty.
Jalpy ekonomikalyq damýymyzda oń úrdis bar ekeni sózsiz. Alaida, búgingi ahýaldyń áli de kúrdeli ekenin ashyq aitýymyz kerek. Sondyqtan, men «Qarapaiym zattar ekonomikasy» jáne «Biznestiń jol kartasy» baǵdarlamalarynyń merzimin 2022 jylǵa ulastyrý týraly sheshim qabyldadym. Bul maqsatqa bólinetin qarjynyń jalpy kólemi keminde bir trillion teńge bolady.
Qazaqstan memlekettik qaryzy azdyǵynyń jáne edáýir qory bolǵanynyń arqasynda indet saldaryn birshama tiimdi eńserýde. Bul – bizdiń eleýli básekelik artyqshylyǵymyz. Odan aiyrylyp qalmaýymyz kerek.
Alaida, sońǵy kezde biýdjettiń shyǵys bóligindegi mindettemelerdi oryndaý úshin biýdjet tapshylyǵy ulǵaiyp, Ulttyq qordan alynatyn transfertter kóbeiýde. Únemi osylai «aýyrdyń ústimen, jeńildiń astymen» júre almaimyz. Bizdegi qarjylyq ornyqtylyqtyń qory sonshalyqty sheksiz emes.
Biýdjettiń kirisin arttyrý úshin sharalar qabyldaý qajet ekeni sózsiz. Birinshi kezekte, memlekettik shyǵystardyń aýqymyn jáne onyń tiimdi jumsalýyn baqylaýda ustaý kerek.
Ulttyq qordyń aktivterin qalpyna keltirý úshin biýdjet erejesin engizýdi tezdetken jón. Buǵan qajetti zańnamalyq ózgerister osy jyldyń sońyna deiin qabyldanýǵa tiis.
Jalpy, elimizge memleket qarjysyn, atap aitqanda, memlekettik qaryzdy, biýdjet saiasatyn jáne Ulttyq qordy basqarýdyń erejeler jinaǵy qajet.
Úkimet pen Ulttyq bankten jyl sońyna deiin Memleket qarjysyn basqarý tujyrymdamasyn ázirleýdi suraimyn.
Sonymen birge, ekonomikany ártaraptandyrý, óndiriletin taýarlardyń túrin kóbeitip, eksport geografiiasyn keńeitý jónindegi jumysty jalǵastyrý kerek.
2020 jyldyń qorytyndysy boiynsha, indýstriialandyrý júzege asyrylyp jatqan 10 jyl ishinde tuńǵysh ret óńdeý ónerkásibiniń ekonomikany damytýǵa qosqan úlesi taý-ken óndirisi salasynan asyp tústi.
Orta merzimdegi maqsatymyz – 2025 jylǵa qarai óńdeý ónerkásibiniń eksportyn 1,5 esege kóbeitip, 24 milliard dollarǵa jetkizý. Al, eńbek ónimdiligin 30 paiyzǵa arttyrý.
Ázirlenip jatqan «Ónerkásip saiasaty týraly» zań óńdeý ónerkásibiniń aldynda turǵan saýaldarǵa jaýap berýge tiis.
Sonyń biri – shikizatqa qol jetkizýdiń qiyndyǵy. Otandyq ónerkásip úshin shikizat taýarlarynyń baǵasy qoljetimdi, al kólemi jetkilikti bolýy kerek degen qarapaiym erejeni engizýimiz qajet.
Úkimet jyl sońyna deiin osy mańyzdy mindetti sheshýdiń ońtaily jolyn tabýǵa tiis.
Bul rette, elimizdiń resýrstyq áleýeti tolyq ashylmaǵanyn, geologiialyq turǵydan zerdelený deńgeii tómen ekenin qaperden shyǵarmaǵan jón.
Sapaly geologiialyq aqparattyń investorlarǵa qoljetimdiligin arttyrý qajet. Osyǵan orai túrli vedomstvolarǵa baǵynatyn bytyrańqy mekemelerdiń negizinde tiimdi Ulttyq geologiia qyzmetin qurý kerek.
Bul organ jer qoinaýyn kimge jáne qalai berýdi sheshetin monopolistke ainalmaýǵa tiis. Onyń mindeti – investorlarǵa keshendi qyzmet kórsetip, qoldaý bildirý.
Jer qoinaýyn paidalaný salasyna, ásirese geologiialyq barlaý jáne jer qoinaýyn keshendi zertteý isine tyń serpin qajet.
Ult jospary aiasynda bastalǵan reformalardy sońyna deiin jetkizgen jón. Atap aitqanda, geologiialyq aqparattyń ashyq tsifrlyq málimetter bazasyn quryp, ony investorlar úshin qoljetimdi etý kerek.
Jer qoinaýy – ulttyń bailyǵy. Ony paidalanýǵa berýdi ońasha kabinetterde «barmaq basty, kóz qystymen» sheshý zańsyz dep tanylýǵa tiis. Tiisti organdar bul másele boiynsha baqylaý jasaýdy qamtamasyz etedi.
Kelesi másele. Memlekettiń ekonomikaǵa tym kóbirek aralasýy onyń ósimin tejeidi, sybailas jemqorlyqqa jáne zańsyz lobbi jasaýǵa ákep soqtyrady.
Memlekettik kásiporyndar áli de bolsa kóptegen salada basymdyqqa ie, jeńildikterdi jeke dara paidalanady.
Biz bul problemalardy sheshe bastadyq.
Máselen, Memlekettik basqarý tujyrymdamasynda kvazimemlekettik sektordy qysqartý jáne onyń tiimdiligin arttyrý, jumysynyń ashyqtyǵy men eseptiligin qamtamasyz etý jónindegi sharalar qarastyrylǵan.
Reformalar jónindegi joǵary keńes jekeshelendirýdiń jańa josparyn maquldady. Endi ony qatań baqylaý qajet.
Budan basqa da máseleler bar. Atap aitqanda, jekelegen ulttyq kompaniialar men memlekettik kásiporyndar shyǵynǵa batyp jatyr. Sóite tura nege olardyń birinshi basshylary jaýapkershilik arqalamaidy?
Úkimet bul máseleni sheshýi kerek.
Sonymen birge, biz infliatsiianyń baqylaýsyz ósý problemasymen betpe-bet keldik. Úkimet pen Ulttyq bank bárin álemdik úrdiske jaýyp, infliatsiianyń aldynda qaýqarsyzdyq tanytyp otyr.
Mundai syltaý ulttyq ekonomikanyń álsizdigin kórsetedi. Onda «bizdiń kásibi ekonomisterimizdiń róli qandai?» degen saýal týyndaidy.
Úkimet pen Ulttyq banktiń basty mindeti – infliatsiiany 4-6 paiyz deńgeiine qaitarý.
Jalpy somasy 6,3 trillion teńge jumsalǵan daǵdarysqa qarsy sharalar júzege asyrylǵannan keiin ekonomikamyzda artyq aqsha paida boldy. Alaida, búgingi tańda bólingen qarjy áli barmai jatqan salalar bar. Ekinshi deńgeidegi bankter shaǵyn jobalarǵa, ásirese aýylǵa arnap aqsha salmaidy.
Sondyqtan, mikroqarjy uiymdarynyń áleýetin iske qosý kerek. Olar jergilikti jerde jumys isteidi. Óziniń tutynýshylaryn, olardyń biznesi men múmkindikterin jaqsy biledi.
Ulttyq bank pen Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi bul másele boiynsha sheshimder toptamasyn ázirleýi qajet.
Stresti aktivter deńgeiin tómendetý jumysy da airyqsha mańyzǵa ie.
Biz memleket bankirlerge kómektespeýge tiis degen sheshim qabyldadyq.
Sonymen birge, shekteý qoiylyp, buǵattalǵan aktivterdi ekonomikalyq ainalymǵa qaitarý kerek. Alaida, muny tek qana naryqtyq negizde júzege asyrǵan jón.
Buǵan zańnamalyq negiz bolýy qajet.
Úkimet Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigimen birlesip, jyldyń sońyna deiin tiisti zań jobasyn Parlamentke engizsin.
Endi infliatsiianyń monetarlyq emes tustaryna toqtalaiyq. Onyń eń bastysy – azyq-túlik baǵasy.
Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵynyń áleýeti orasan zor ekeni kóp aitylady. Biraq, agroónerkásip kesheni salasynda qordalanǵan problemalar da az emes.
Eń aldymen, bul – azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn belgileýdiń jáne ony bólip-taratýdyń tiimsiz júrgizilýi.
Men buǵan deiin kóterme-taratý ortalyqtarynyń jelisin qurýdyń mańyzdylyǵy týraly aitqan bolatynmyn. Bul mindet oryndalyp jatyr.
Osy ortalyqtardyń shaǵyn aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge, sonyń ishinde, jeke qosalqy sharýashylyqtarǵa da qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etý mańyzdy. Bul naryqtyń monopoliialanýyna jol berýge bolmaidy.
Sonymen birge, ónim óndirýshiden tutynýshyǵa deiingi aralyqtaǵy baǵanyń bárine biryńǵai baqylaý jasaý qajet. Qazir osy jumysqa birneshe mekeme jaýapty. Ár joly baǵa sharyqtaǵanda olar baiyppen saraptama jasap, tiimdi sharalar qabyldaýdyń ornyna bir-birine siltei bastaidy.
Bul jumysty retke keltiretin kez keldi. Jaýapkershiliktiń ara-jigin ajyratý kerek. Bir mekemeni basty organ retinde aiqyndap, ózgeleriniń ózara is-qimylyn naqty belgileý qajet.
Úkimet osy másele boiynsha bir aidyń ishinde sheshim qabyldaýǵa tiis.
Ekinshiden, aýa-raiynyń qolaisyzdyǵy mal sharýashylyǵynda túitkildi máseleler bar ekenin kórsetti.
Biz jedel shara qabyldap, jem-shóp tapshylyǵyna bailanysty ahýaldy rettedik.
Degenmen, bul salada áli de júieli jumys atqarý kerek.
Jem-shóp daiyndaýǵa qajetti jer kólemin keńeitken jón.
Sondai-aq, egis alqabyna ár jyly ártúrli daqyl egý talabyn saqtaý úshin tiisti baqylaýdy kúsheitken abzal.
Ǵaryshtyq monitoring jáne qashyqtan zondtaý múmkindigin keńinen qoldaný kerek.
Jaiylymdyq jerdi tiimdi paidalaný da óte mańyzdy.
Qazir mal jaiatyn jerge sharýalardyń qoly jetpei júr.
Óitkeni, mundai alqaptardy keibir belgili adamdar ielenip alǵan. Tipti, ony adam aiaǵy baspaityndai etip qorshap tastaǵan.
Ákimder túrli sebepterdi syltaýratyp, yqpaldy adamdardyń yǵyna jyǵylyp, bul máseleni sheshe almai otyr.
Úkimet quzyrly organdarmen birlesip, osy ahýaldy ózgertetin batyl sharalar qabyldaýǵa tiis.
Jeke qosalqy sharýashylyqtardyń malyn jaiylymdyq jermen qamtamasyz etý máselesine airyqsha nazar aýdarý qajet.
Olardyń quqyqtyq mártebesi jáne kórsetiletin qoldaý tásilderi «Jeke qosalqy sharýashylyqtar týraly» bólek zańda kórinis tabýy kerek.
Úkimet bul zań jobasyn óte qysqa merzimde ázirleýge tiis.
Veterinariia salasyn da jetildirý qajet.
Bul salada ortalyq pen óńirler arasyndaǵy mindetter men quzyretter naqty bólinýi kerek.
Mal basynyń amandyǵy jáne ónimdiligi jergilikti veterinarlardyń tiimdi jumysyna bailanysty.
Bul, túptep kelgende, aýyldaǵy aǵaiynnyń ál-aýqatyna tikelei áser etedi.
Veterinariia qyzmeti qazirgi zaman talabyna sai bolmasa, aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksportyn arttyrý múmkin emes.
Sondyqtan, osy salada júieli jumys atqarylýǵa tiis.
Atap aitqanda, úderisterdi tsifrlandyrý, málimet jinaý jáne ony avtomattandyrý, maman daiarlaý jáne olardyń jalaqysyn kóbeitý sharalary.
Úkimet jyl sońyna deiin veterinariia júiesin reformalaý jóninde naqty sharalar qabyldaýy kerek.
Úshinshiden, bizdiń agrarlyq saiasatymyzda sabaqtastyq bolmai otyr. Ministr aýyssa, salanyń saiasaty da ózgeredi.
Mundai jaǵdaida sharýalarǵa aldaǵy jumysty josparlaý qiynǵa túsedi.
Biryńǵai negizgi baǵyt bolýy qajet.
Soǵan sáikes sýbsidiialaý tásilderin qaita qarap, turaqtandyrý kerek.
Kelesi másele.
Sońǵy bes jyldyń ózinde sýbsidiialaýǵa eki trillion teńgeden astam qarjy bólindi.
Ókinishke qarai, agroónerkásip keshenine qatysty qozǵalǵan qylmystyq isterdiń jartysynan astamy sýbsidiiany talan-tarajǵa salýǵa bailanysty bolyp otyr.
Buǵan jol berýge bolmaidy.
Normativtik negizin nyǵaityp, tiimdi josparlaý jáne monitoring júrgizý júiesin engizý qajet.
Sýbsidiiany rásimdeý tártibi túsinikti ári tolyǵymen ashyq bolýǵa tiis.
Shaǵyn jáne orta sharýashylyqtar úshin sýbsidiia tolyǵymen qoljetimdi bolýy kerek.
Aýyl sharýashylyǵyn tehnologiialyq turǵydan qaita jabdyqtaýdy qoldaý tásilderin muqiiat qaraýymyz qajet.
Agroónerkásip kesheni qoldanatyn tehnologiianyń shamamen 90 paiyzy ábden eskirdi. Ony jańartý kerek.
Aýyl sharýashylyǵyn sýbsidiialaý saiasatyn ónerkásip salasyndaǵy memlekettik saiasatpen ushtastyrǵan jón.
Úkimet pen «Báiterek» holdingi osy másele boiynsha usynystar ázirleýi qajet.
Jalpy, aýyl sharýashylyǵy salasynyń basty mindeti – elimizdi negizgi azyq-túlik ónimimen tolyq qamtamasyz etý.
Men biyl aýyl sharýashylyǵy jerlerin sheteldikterge jáne olardyń qatysy bar kompaniialarǵa satýǵa jáne jalǵa berýge birjola tyiym salǵan zańǵa qol qoidym.
Jer kodeksine qazaqstandyq investorlardy aýyl-aimaqtardy damytý úshin qarjy salýǵa yntalandyratyn túzetýler engizildi.
Bul ózgerister aýyl sharýashylyǵy jerlerin tolyq ekonomikalyq ainalymǵa túsirýge múmkindik beredi.
Shyn máninde, osy sheshimderdiń barlyǵy agroónerkásip sektoryna oń yqpal etedi.
Sonyń arqasynda aýyl sharýashylyǵy ulttyq ekonomikanyń negizgi qozǵaýshy kúshine ainalady dep senemin.
Kelesi másele. Qazirgi zamanda básekege qabilettiliktiń basty faktorynyń biri – barynsha tsifrlandyrý.
Qazaqstan úshin zamanaýi tsifrlyq tehnologiialar transferti, Indýstriia 4.0 elementterin engizý airyqsha mańyzdy. Biz sheteldegi strategiialyq seriktesterimizben belsendi jumys isteýge tiispiz.
Sonymen birge, otandyq IT-sektordy damytyp, kúsheite túsý de mańyzdy. Elimizge jas, bilimdi ári yntaly mamandar kerek. Tsifrlandyrý jónindegi ulttyq jobanyń aiasynda keminde 100 myń joǵary bilikti IT-maman daiarlaý qajet.
Tsifrlyq saladaǵy qyzmetter men taýarlardyń eksporty 2025 jylǵa qarai keminde 500 million dollarǵa jetýge tiis.
Osy jáne basqa da mindetter memlekettik sektordy tolyǵymen «tsifrlyq qaita júkteýdi» talap etedi. Mundaǵy burynnan kele jatqan basty túitkil – memlekettik organdardyń aqparattyq júieleriniń ózara tiimdi kiriktirilmeýi. Bul másele túbegeili ári tezirek sheshimin tabýy kerek.
Birinshiden, «Elektrondy úkimettiń» múlde jańa qurylymyn jasaý kerek. Memlekettik sektordyń barlyq IT-bastamasy tek qana qazaqstandyq memtehtyń jańa platformasyna negizdeledi.
Bul platforma qaitalaýlardy, tiimsiz shyǵystardy jáne biýrokratiiany joiady. Memlekettik qyzmetter azamattarǵa smartfonnan 100 paiyz qoljetimdi bolady.
Ekinshiden, biz memlekettik organdardyń biznes-úderisin túgel qaita qarap, tsifrlyq formatqa kóshiretin Tsifrlyq transformatsiia ortalyǵyn ashamyz.
Úshinshiden, ulttyq kompaniialar IT-qaýymdastyqpen ózara qarym-qatynas jasaityn platforma qurýymyz qajet. Kvazimemlekettik sektordyń tsifrlyq qajettiligi men suranysy barynsha otandyq kompaniialardyń kúshimen qamtamasyz etilýge tiis.
Tórtinshiden, málimet berý jelisin halyqaralyq dálizdermen ushtastyra otyryp, ony birtindep keńeitý jáne jańartý qajet. Kórshi elderge de qyzmet kórsete alatyn málimet óńdeýdiń zamanaýi ortalyqtaryn qurý kerek.
Biz elimizdiń orasan zor aqparattyq-telekommýnikatsiialyq áleýetin iske asyra bilýge tiispiz. Jańa tsifrlyq dáýirde ol geosaiasi mańyzǵa ie bolady.
Qazaqstan Eýraziia óńiriniń basym bóligi úshin ortalyq tsifrlyq habqa ainalýǵa tiis.
Osy mindetti oryndaý úshin kadrlyq áleýetimizdi kúsheitýimiz kerek. Premer-Ministr maǵan óz usynystaryn bersin.
Kelesi másele. Aýǵanstandaǵy ahýal jáne jahandyq shielenistiń kúsheiýi bizge qorǵanys ónerkásibi keshenin jáne Áskeri doktrinamyzdy tolyǵymen qaita qaraýǵa mindetteidi.
Qorǵanys qabiletimizdi nyǵaityp, qaýip-qaterlerge jedel ún qatý memlekettik mańyzy bar basymdyqqa ainalýǵa tiis.
Biz syrtqy qaterge jáne oqiǵanyń qalai órbýine de daiyn bolýymyz kerek.
Syrttan tónetin qaýipti modeldeý airyqsha ózektilikke ie bolýda.
Stres-test ótkizip, stsenariiler daiyndaǵan jón. Sonyń negizinde memlekettik apparattyń is-qimyl jospary ázirlenip, túzetilip otyratyn bolady.
II. DENSAÝLYQ SAQTAÝ JÚIESINIŃ TIIMDILIGIN ARTTYRÝ
Halqymyz «Birinshi bailyq – densaýlyq» dep beker aitpaǵan.
Koronavirýs densaýlyq saqtaý salasy úshin úlken synaq boldy.
Álemdi jailaǵan indettiń beti áli qaitar emes.
Kún saiyn myńdaǵan azamatymyz dertke shaldyǵyp, talai adam ómirden ótýde.
Biz ýaqyt uttyrmai indetpen kúresý sharalaryn dereý qolǵa aldyq.
Qazaqstan – koronavirýsqa qarsy vaktsina jasap shyǵarǵan álemdegi sanaýly memlekettiń biri.
Bizdiń vaktsinamyzdyń tiimdi ári qaýipsiz ekenine esh kúmán joq.
Qazir QazVac-qa ózge memleketter de suranys bildirýde.
Elimizde vaktsina qory jetkilikti, azamattarymyzdyń tańdaý múmkindigi bar. Kóptegen memleketterdiń buǵan qoly jetpei otyr.
Elimizde jappai ekpe salý júrip jatqanymen, qoǵamda oǵan qarsy adamdar áli de kóp.
Olar ózderi bas tartyp qana qoimai, halyqty keri úgitteýde.
Sonyń kesirinen qanshama jurtty adastyrýda.
Mundai adamdar óziniń ǵana emes, ózgeniń ómiri úshin de jaýap beretinin túsinýge tiis.
Sondyqtan, ekpe alýǵa qarsy úgittep júrgenderdiń jeteginde ketpegen jón.
Adamzat kóptegen indetti bastan ótkergen.
Vaktsina paida bolǵannan keiin ǵana qaýipti dertterge tosqaýyl qoiylǵanyn umytpaýymyz kerek.
Aldaǵy ýaqytta álemde koronavirýstyń jańa shtamdary shyǵýy múmkin. Sarapshylar basqa da indetter paida bolatynyn aitýda.
Biz onyń qashan bolatynyn kútip, qarap otyra almaimyz.
Osyndai jaǵdaida ómir súrip, ári qarai damýǵa beiimdelýimiz kerek.
Qazir «býsterlik vaktsinany» satyp alý óte mańyzdy.
Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynda tirkelgen vaktsinalardy tezirek satyp alý qajet.
Sonymen birge, búkil densaýlyq saqtaý salasyn turaqty ekpe alý júiesine daiyndaǵan jón.
Elimizdiń biologiialyq qaýipsizdigin boljaýmen ainalysatyn Ulttyq júie qurylýǵa tiis.
Bul shara tiisti zań jobasynda qarastyrylǵan.
Parlamentten osy zań jobasyn qazirgi sessiianyń sońyna deiin qabyldaýdy suraimyn.
Meditsinalyq saraptama jasaityn kóptegen zerthanamyz halyqaralyq standartqa sai emes.
«Deni saý ult» jobasy boiynsha keminde 12 zerthanany joǵary tehnologiialyq quraldarmen jabdyqtaý qajet.
Sonyń arqasynda zerthanalarymyz 90 paiyzǵa deiin halyqaralyq talapqa sai jumys isteitin bolady.
Koronavirýsqa qatysy joq aýrýlarǵa bailanysty ahýaldy nasharlatyp almaýymyz kerek.
Pandemiia kezinde josparly skriningter men ota jasaý keiinge qalyp jatyr.
Burynnan bar standartty ekpeler kóptegen balalarǵa salynbai qalýda. Árine, buǵan jol berýge bolmaidy.
Meditsina salasyna qomaqty qarjy quiý kerek.
Bul qarajat infraqurylymǵa, maman daiarlaýǵa jáne halyqty dári-dármekpen qamtamasyz etýge jumsalýǵa tiis.
Farmatsevtika ónerkásibine erekshe kóńil bólý qajet.
Virýspen kúres kezinde dál osy sala elimizdiń básekege qabileti men qaýipsizdigi úshin mańyzdy ekenine kózimiz jetti.
Sondyqtan, meditsina ónimderin Zerthanalyq jáne tehnikalyq synaqtan ótkizetin ortalyq qurýymyz kerek.
Jahandyq farmatsevtikalyq korporatsiialarmen yntymaqtastyqty jandandyrǵan jón.
Investorlardy tartyp, ozyq tehnologiiany jáne osy saladaǵy jańa zertteý jumystaryn igerýdi qolǵa alý kerek.
Otandyq taýar óndirýshilermen jasalatyn offteik kelisim sharttarynyń kólemin arttyryp, ónim túrin kóbeitý qajet.
Bizdegi dári-dármek pen meditsinalyq qural-jabdyqtyń 17 paiyzy ǵana – otandyq ónim. 2025 jyly ony 50 paiyzǵa jetkizý qajet.
Densaýlyq kepili – dene shynyqtyrý.
Jurttyń jáne balalardyń sportpen shuǵyldanýyna jaǵdai jasalýy qajet ekenin taǵy da qaitalap aitamyn.
Oblys ákimderi sport infraqurylymyn birtindep salýdy qamtamasyz etýge tiis.
Jalpy, Tokio olimpiadasynyń qorytyndysyna bailanysty sporttaǵy ahýaldy bólek keńeste qaraý qajettigi týyndap otyr.
III. SAPALY BILIM BERÝ
Biylǵy qańtar aiynan bastap pedagogika salasy qyzmetkerleriniń jalaqysy 25 paiyzǵa kóbeidi.
Aldaǵy úsh jylda osy maqsatqa taǵy 1,2 trillion teńge jumsaimyz.
Qabyldanǵan sharalar jemisin berip jatyr. Pedagogikalyq mamandyqty qalap, oqýǵa túskenderdiń ortasha baly kúrt ósti.
Biz ustazdardy qoldaý saiasatyn jalǵastyra beremiz.
Qazirgi jahandyq ózgerister kezeńinde túlektiń bilimi eńbek naryǵyna shyqqanǵa deiin-aq jetkiliksiz bolyp qalýy ábden múmkin. Sondyqtan, quzyrly ministrliktiń aldynda oqý baǵdarlamalaryn jańa jaǵdaiǵa beiimdeý mindeti tur. Bul – kezek kúttirmeitin sharýa.
Pandemiia kezinde qashyqtan oqytýdyń nátijesi ulttyq telekommýnikatsiia jelileriniń tiimdiligi tómen ekenin kórsetti.
Mundai ahýal negizgi, qarapaiym bilimniń ózin meńgere almaǵan oqýshylardyń sany artýyna ákep soqty. Taǵy bir problema, naǵyz qiyndyq osy deýge bolady, balalar oqýyn tastap ketip jatyr. Óitkeni bilim alýdy qajet dep sanamaityn boldy.
Úkimetke bul máselemen, atap aitqanda qashyqtan bilim berýge qajetti aqparattyq júieniń sapasyn jaqsartýmen myqtap ainalysýdy tapsyramyn.
Bizdiń bilim berý júiemiz qoljetimdi ári inkliýzivti bolýǵa tiis.
Sonymen birge, jaǵymdy jańalyǵymyz da bar. Biyl birneshe oqýshy halyqaralyq pán olimpiadalarynyń jeńimpazdary men júldegerleri atandy.
Ondai daryndy balalarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetý qajet. Biz olarǵa joǵary oqý ornyna túsý úshin konkýrstan tys granttar beremiz. Bir rettik aqshalai syiaqy da tóleimiz.
Balalardyń ustazdaryn da moraldyq jáne materialdyq turǵydan yntalandyrǵan jón.
Turmysy tómen otbasynda ósip jatqan balalarǵa orta bilim berýdiń jalpyǵa mindetti standarty aiasynda qoldaý kórsetý airyqsha mańyzdy.
Materialdyq qoldaý kórsetý sharalaryn «Tsifrly ustaz» bilim berý jobasymen tolyqtyrǵan jón.
Bilim berý júiesine jigerli ári bilikti mamandar qajet.
Muǵalimderdi qazirgidei 5 jylda emes, 3 jylda bir ret qaita daiarlyqtan ótkizýimiz kerek dep sanaimyn. Óitkeni olar shákirtiniń boiyna jańa bilim sińire alatyndai naǵyz aǵartýshy bolýǵa tiis.
Bul rette, ustazdardyń kýrstan ótý úshin óz qaltasynan aqsha tóleýine jol berilmeidi.
Orta bilim berý júiesindegi ótkir problemanyń biri – mektepterdegi oryn tapshylyǵy. 225 myń oqýshyǵa oryn jetispeidi.
Shuǵyl shara qabyldamasaq, 2025 jylǵa qarai oryn tapshylyǵy 1 millionǵa jetedi.
Men 2025 jylǵa deiin keminde 800 mektep salý týraly tapsyrma bergen bolatynmyn. Búgin onyń sanyn bir myńǵa jetkizýdi mindetteimin.
Mektepterdi biýdjet qarjysyna salýmen qatar, osy ózekti máseleni sheshýge jeke sektordy da tartqan jón.
Tolyq bilim beretin aýyl mektepterin oqýshy sanyna qarai qarjylandyrýǵa birtindep kóshe bastaýymyz kerek.
Balalardy erte jastan mamandyqqa beiimdeý airyqsha mańyzǵa ie bolýda. Óskeleń urpaq óziniń bolashaq kásibin sanaly túrde tańdai bilýge tiis.
Úkimet «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen birlesip, osy mańyzdy mindetti sheshýmen ainalysýy kerek.
Biz «Tegin tehnikalyq jáne kásibi bilim berý» jobasyn júzege asyrýdy jalǵastyramyz.
Búgingi tańda NEET sanatyndaǵy 237 myń jas oqý da oqymaidy, jumys ta istemeidi.
Jyl saiyn mektep bitirgen 50 myń túlek oqýǵa aqyly negizde túsedi. Olardyń 85 paiyzy – turmysy tómen otbasynyń balalary.
Bul jaǵdaidy túzetý qajet. Suranysqa ie barlyq mamandyq boiynsha tehnikalyq jáne kásibi bilim júz paiyz tegin berilýi kerek.
Mamandyq alýdyń taǵy bir múmkindigi armiiada berilýge tiis.
Merzimdi áskeri qyzmettegi sarbazdardyń ekonomikadaǵy naqty sektor úshin qajetti jumysshy mamandyǵyn igerý máselesin pysyqtaǵan jón.
Quzyrly ministrlik joǵary bilim berý sapasyn arttyrýdy qamtamasyz etýge tiis.
Joǵary oqý oryndary mamandardyń sapaly daiarlanýyna jaýap berýge mindetti.
Ǵylymdy damytý – bizdiń asa mańyzdy basymdyǵymyz.
Bul saladaǵy túitkilderdiń sheshimin tabý úshin jyldyń sońyna deiin zańnamaǵa ózgerister engizý qajet.
Eń aldymen, jetekshi ǵalymdarymyzǵa turaqty jáne óz eńbegine laiyqty jalaqy tóleý máselesin sheshý kerek.
Muny ǵylymǵa bólinetin bazalyq qarajat esebinen qamtamasyz etken jón.
Men Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń otyrysynda irgeli ǵylymmen ainalysatyn ǵylymi-zertteý institýttaryn tikelei qarjylandyrý tártibin engizýdi tapsyrdym.
Quzyrly ministrlik osyndai ǵylymi mekemelerdi irikteýdiń jáne qarjylandyrýdyń aiqyn ári ashyq erejesin ázirleýi kerek.
Kelesi másele. Grant merziminiń úsh jylmen shektelýi irgeli ǵylymdy damytýǵa edáýir kedergi keltirip otyr.
Osyndai qysqa josparlaý merziminde qandai da bir nátijege qol jetkizýdiń ózi qiyn ekeni anyq.
Ǵylym salasyn granttyq qarjylandyrý merzimin bes jylǵa deiin uzartý máselesin qarastyrǵan jón.
Ulttyq ǵylymi keńester sheshimderiniń ádildigi týraly másele de kún tártibinen túspei tur.
Osyǵan orai, apelliatsiia institýtyn engizý qajet dep sanaimyn.
Jalpy, elimizdiń bilim berý jáne ǵylym salasynyń aldynda kezek kúttirmes aýqymdy mindet tur.
Bul – ýaqyt talabyna sai bolýmen qatar, árqashan bir adym alda júrip, tyń jańalyqtar usyna bilý degen sóz.
IV. ÓŃIRLIK SAIaSATTY JETILDIRÝ
«Halyq únine qulaq asatyn memlekettiń» basty qaǵidaty – memlekettik apparat azamattar múddesi úshin jumys isteýge tiis. Bul birinshi kezekte jergilikti bilikke qarata aitylyp otyr.
Turǵyndarmen tikelei qarym-qatynas jasap, olardyń problemalaryn shuǵyl sheshýmen dál osy ákimdikter ainalysady. Biraq, árdaiym osylai bolyp jatqan joq. Joǵary basshylyqtyń óńirlerde qabyldanǵan sheshimderdi túzetýine, tipti, keide solardyń ornyna sheshim qabyldaýyna týra keledi.
Túrli deńgeidegi ákimderdiń batyl ári derbes qadam jasaýǵa qabileti jetpei jatady. Olar ortalyqqa jaltaqtap jumys isteidi.
Bul, negizinen, ákimderdiń halyq aldyndaǵy qazirgi jaýaptylyq deńgeii jetkiliksizdigine bailanysty ekenin moiyndaǵan jón. Olardyń qyzmetine baǵa bergende óńir turǵyndarynyń pikiri eskerile bermeidi.
Sondyqtan, barlyq deńgeidegi ákimderdiń jumysyn baǵalaý tásilin ońtailandyrý kerek.
Osyǵan orai táýelsiz áleýmettik saýalnama júrgizýdiń mańyzy zor. Bul tásil arqyly bilik organdary jumysynyń sapasyna turǵyndardyń kózqarasy týraly shynaiy málimet alýǵa bolady. Formaldy esepterden góri saýalnamadan halyqtyń kóńil-kúii anyq ańǵarylady.
Prezident Ákimshiligi osy máselege bailanysty usynystar toptamasyn ázirleýi kerek.
Óńirlik saiasatta áleýmettik-ekonomikalyq damýdaǵy teńsizdikti azaitýǵa airyqsha mán berý kerek.
Ár aimaqqa tán mindetterdi jalpyulttyq basymdyqtarmen durys ushtastyra bilý qajet.
Ulttyq damý jospary aiasynda azamattardyń turmys sapasyn arttyrý úshin naqty 25 mindet aiqyndaldy.
Jumysymyzdyń basym baǵyttary – osy. Sondyqtan, Úkimet pen ákimder Óńirlerdi damytý josparlaryn bekitilgen jalpyulttyq mindetterge sáikes jańartýy qajet.
Árine, teńsizdikti azaitýdyń basty tásiliniń biri – biýdjet qarjysyn basymdyqqa sai jumsaý. Respýblikalyq biýdjetten qarjy bólý ákimderdiń pysyqtyǵyna, qandai da bir jeke kózqarasqa jáne basqa da sýbektivti faktorlarǵa bailanysty bolmaýy kerek.
Biýdjet úderisin «qaita júkteý» úshin jan basyna qarai qarjylandyrý tetigin neǵurlym keńirek qoldanyp, biýdjet limitterin bólýdiń obektivti ádistemesin engizý qajet.
Biýdjet úderisterin jeńildetip, biýrokratiiany barynsha azaitqan jón. Sondai-aq, biýdjetti josparlaý men oryndaý kezinde tsifrlyq tásilderdi qoldanýdy keńeitý kerek.
Sonymen birge biýdjettik baǵdarlamalar ákimshileriniń jaýapkershiligin arttyra otyryp, bólshektengen biýdjetti engizý kerek.
Úkimet biýdjet zańnamasy men zańǵa táýeldi aktilerge engiziletin tiisti ózgerister toptamasyn ázirlegeni abzal.
Jobalardyń smetalyq qunyn únemi artyq kórsetý – asa ótkir problema. Bul balabaqsha jáne mektep siiaqty shaǵyn jobalarǵa da, iri infraqurylymdyq jobalarǵa da qatysty.
Qoldanystaǵy normativtik baza men tájiribeni óte qysqa merzim ishinde túbegeili qaita qaraý kerek.
1 jeltoqsanǵa deiin Úkimet pen Esep komitetine usynystar engizýdi tapsyramyn.
Kelesi másele – óńirlerdiń qarjylyq derbestigin arttyrý.
2020 jyldan bastap shaǵyn jáne orta biznesten túsetin korporativti tabys salyǵy jergilikti biýdjetke berildi.
Sodan beri ekonomikalyq belsendilik tómendegenine qaramastan, jergilikti biýdjetterdiń túsimi jospardaǵydan 25 paiyzǵa artyq túse bastady.
Bul ákimderdiń jergilikti biznesti damytyp, investitsiialar men salyqtyq bazany kóbeitýge qyzyǵýshylyq artqanyn bildiredi.
Osy baǵyttaǵy jumysty jalǵastyrý kerek.
Úkimetten jyl sońyna deiin tiisti usynystar toptamasyn ázirleýdi suraimyn.
Qazaqstan ornyqty ýrbanizatsiia úrdisimen kele jatyr.
Turǵyn sany millionnan asatyn qalalar elimizdiń jahandyq básekelik qabiletiniń tiregi, al oblys ortalyqtary óz óńirleri ósiminiń ózegi bolýǵa tiis.
Sondyqtan, aglomeratsiiany damytý týraly zań men qalalardyń keshendi qurylysynyń jańa standartyn ázirleý kerek.
«Adamdar – infraqurylymǵa» qaǵidatynyń saqtalýy airyqsha mańyzdy. Bolashaǵy bar aýyldardy damytýǵa basa nazar aýdarý kerek. Basty maqsat – olardyń Óńirlik standarttar júiesine sai bolýyn qamtamasyz etý.
Bul ustanymdar Aýmaqtyq damý josparynda bekitilýge tiis.
Qazir óndiristik ónerkásiptiń 40 paiyzy 27 monoqalanyń enshisinde. Onda 1,4 million azamatymyz turady.
Monoqalalardaǵy tynys-tirshilikti odan ári jandandyrýǵa qatysty jan-jaqty oilastyrylǵan sheshimder qajet. Bul máseleni biz jýyq arada bólek keńeste talqylaityn bolamyz.
Jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytý –basym baǵyttyń biri.
«Halyq qatysatyn biýdjet» ortalyqqa baǵynatyn qalalar men oblys ortalyqtaryna tabysty engizildi. Azamattardyń naqty suranysyna sáikes ondaǵan abattandyrý jobasy júzege asyryldy. Bul – jaqsy tájiribe.
Endi abattandyrý jáne turǵyn-úi kommýnaldyq sharýashylyǵynyń biýdjetindegi «halyq qatysatyn» úlesti 10 ese arttyrý kerek.
Elimizdiń ishki bailanysyn jaqsartý úshin kólik infraqurylymyna qatysty buǵan deiin bastalǵan barlyq jobany aiaqtaýymyz kerek.
«Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy aiasynda ortalyqty óńirlermen jalǵaityn birtutas kólik jelisi qalyptasýda. Strategiialyq mańyzy zor infraqurylymdyq jáne áleýmettik jobalar júzege asyryldy.
Ákimder men Úkimet árbir óńir úshin dál osyndai Infraqurylymdyq damý baǵdarlamasyn qolǵa alýy kerek.
Jergilik jerde infraqurylymdy jańǵyrtýǵa bailanysty talaidan beri qordalanǵan máseleler bar.
Úkimet «Samuryq-Qazyna» qorymen birlesip, mynadai aýqymdy jobalardy júzege asyrýǵa kirisýi qajet.
Almatydaǵy 2-shi jylý elektr ortalyǵynyń aýmaǵynda býly gaz qondyrǵysyn salý, 3-shi jylý elektr ortalyǵyn jańǵyrtý jáne 1-shi jylý elektr ortalyǵyn keńeitý kerek.
Ońtústik óńirde 1000 megavatt energiia óndiretin jańa qýat kózderin iske qosý qajet.
Almaty qalasy men Almaty oblysyndaǵy kabel jelileri jańǵyrtylýǵa tiis.
Bul jobalarǵa salynatyn investitsiianyń jalpy kólemi bir trillion teńgeden asady.
Biz strategiialyq investorlarymyzben birlesip, elimizdiń túrli óńirinde shamamen 2400 megavattyq jańǵyrtylatyn qýat kózin iske qosamyz.
Elimizdegi ekologiia máselesi basty nazarda bolýǵa tiis.
Ásirese, aýanyń tazalyǵy airyqsha mańyzdy.
Sondyqtan, meilinshe lastanǵan 10 qalany orta merzimdi kezeńde gazǵa nemese balamaly qýat kózderine kóshirgen jón.
Biyl batys óńirlerin gazben qamtamasyz etý isin jaqsartý úshin jalpy somasy 700 milliard teńge bolatyn úsh joba boiynsha jumys bastalady.
Bul – Qashaǵandaǵy gaz óńdeý zaýytynyń jáne «Maqat-Soltústik Kavkaz» magistraldy gaz qubyrynyń qurylysy, sondai-aq, «Beineý-Jańaózen» magistraldy gaz qubyryn jańǵyrtý jumysy.
Taǵy bir mańyzdy másele bar.
Birikken Ulttar Uiymy aldaǵy on jyldyń ishinde jahandyq deńgeide sý resýrsynyń tapshylyǵy bolady dep boljam jasap otyr.
2030 jylǵa qarai sý tapshylyǵynyń kólemi 40 paiyzǵa jetýi múmkin.
Sondyqtan, biz jańa tehnologiialar men tsifrlandyrý arqyly sýdy únemdeýge kóshýimiz kerek.
Sý tapshylyǵyn joiýdyń basqa joly joq. Bul – asa mańyzdy mindet.
Úkimet sý paidalanýdy retteý jáne ony únemdeý tehnologiiasyn engizý jumysyn yntalandyrý úshin naqty sheshimder ázirleýge tiis.
Sý nysandarynyń ekojúiesin saqtap, ony únemdi paidalaný úshin asa mańyzdy 120 kanaldy qaita jańǵyrtýǵa kirisemiz.
Aqmola, Almaty, Batys Qazaqstan, Jambyl, Qyzylorda, Túrkistan oblystarynda jańadan 9 sý qoimasy salynady.
Bul – aýqymdy joba. Biraq, bizdiń qolymyzda qajetti resýrstyń bári bar.
Atyraý jáne Mańǵystaý oblystarynyń aýdandaryn aýyz sýmen qamtamasyz etý úshin «Astrahan-Mańǵystaý» magistraldy sý qubyry jańǵyrtylady jáne Kendirli kentinde sý tushytatyn jańa zaýyt salynady.
Jalpy, ondaǵan jyldar boiy qomaqty qarjy bólingenine qaramastan, aýyz sý máselesi áli sheshimin tapqan joq.
Sondyqtan, Óńirlerdi damytýdyń ulttyq jobasy aiasynda bes jyl ishinde halyqtyń 100 paiyzyn taza aýyz sýmen qamtamasyz etýdi tapsyramyn.
Bul – Úkimettiń aldynda turǵan basty mindet.
Men taǵy bir mańyzdy máselege arnaiy toqtalǵym keledi. Dúnie júzi ónerkásip pen ekonomikany ekologiialyq tazartýǵa bet burdy.
Qazir bul – ánsheiin sóz emes, salyq, baj jáne tehnikalyq retteý sharalary siiaqty naqty sheshimder. Biz odan tys qala almaimyz. Mundai sheshimder eksport, investitsiia jáne tehnologiia transferti arqyly elimizge tikelei áser etedi.
Shyn máninde, bul – Qazaqstannyń ornyqty damýy máselesi. Sondyqtan men 2060 jylǵa qarai kómirteginen arylý mindetin júktep otyrmyn.
Bul baǵytta óte baiyppen jumys isteý kerek. Keń-baitaq elimizdiń turǵyndar sany da, ekonomikasy da ósip keledi. Ósim sapaly bolý úshin qýat kózderi qajet.
Kómir dáýiri birtindep kelmeske ketip bara jatqan zamanda jańǵyrtylatyn energiiaǵa qosa, biz senimdi bazalyq qýat kózderin oilastyrýǵa tiispiz.
Qazaqstanda 2030 jylǵa qarai elektr qýatynyń tapshylyǵy paida bolady.
Álemdik tájiribege qarasaq, munyń eń ońtaily sheshimi – beibit atom. Bul – kúrdeli másele. Sondyqtan qaýesetke senip, emotsiiaǵa berilmei, ony barynsha tiimdi sheshýimiz kerek.
Úkimet pen «Samuryq-Qazyna» bir jyldyń ishinde Qazaqstanda qaýipsiz ári ekologiialyq taza atom energetikasyn damytý múmkindigin zertteýge tiis.
Bul máselege injenerlik salany damytý jáne atom salasyndaǵy bilikti injener mamandardyń jańa býynyn qalyptastyrý múmkindigi turǵysynan da qaraý qajet.
«Jasyl» sýtegi óndirisi, jalpy sýtegi energetikasy – bolashaǵy zor baǵyttar.
Úkimetke osy másele boiynsha da usynys ázirleýdi tapsyramyn.
V. EŃBEK NARYǴYNDA TIIMDI EKOJÚIE QALYPTASTYRÝ
Pandemiia eńbek naryǵyn edáýir ózgertti. Bul – eń aldymen, qashyqtan jumys isteý tásiliniń qarqyndy damýy.
Kóptegen jańa kásipter paida bolǵan, úderisterdiń kópshiligi avtomattandyrylyp, tsifrlandyrylyp jatqan qazirgi kezde bul úrdis tyń serpinge ie bolýda.
Osyndai jaǵdaida mamandyqty jii ózgerte bilý jáne jańa kásipterdi igere alý arqyly ǵana árkimniń básekege qabiletti bolýyn qamtamasyz ete alamyz.
Sondyqtan, bizge «Kásibi biliktilikter týraly» zań qajet. Bul qujat biliktilikti taný máselesin rettep, jumysshylardy óziniń qarym-qabiletin jetildirýge yntalandyrýy kerek.
Jappai tsifrlandyrý úderisi internet-platformalar negizinde jumyspen qamtýdyń jańa úlgisin alyp keldi. Taksi júrgizýshileri, kýrerler jáne basqalar – osynyń jarqyn mysaly.
Bul sala áleýmettik jáne meditsinalyq saqtandyrý, zeinetaqymen qamtý jáne salyq salý turǵysynan memlekettiń qolǵabys etýine muqtaj bolyp otyr.
Bizdiń eńbek naryǵymyzǵa kóshi-qon úderisi de zor yqpal etedi.
Qazaqstan – eńbek migranttaryn qabyldaý jaǵynan TMD elderi ishinde ekinshi orynda. Bul saladaǵy problemalardy durys sheshýimiz kerek.
Úkimet Kóshi-qon saiasatynyń jańa tujyrymdamasyn ázirleýge tiis. Onda shetelderde jumys istep júrgen óz azamattarymyzdyń quqyqtaryn qorǵaý tásilderi de kórinis tapqany jón.
El ishindegi eńbek kúshiniń utqyrlyǵy máselesine qatysty da jańa ustanymdar qajet.
Úkimet ońtústikten soltústikke kóship jatqan azamattarǵa járdemaqy bólýdiń qoldanystaǵy tásilderin qaita qaraýy kerek.
Atap aitqanda, ony ákimdikter arqyly ǵana emes, ońtústik óńirlerden adamdardy óz betimen jaldaityn jumys berýshilerdiń shyǵynyn óteý arqyly da berýge bolady.
Óz betinshe biznespen ainalysqysy keletinderdiń de kóshýine jaǵdai jasaǵan jón. Kóship kelgen azamattarǵa úi salý ǵana emes, aýyl sharýashylyǵymen ainalysý úshin de jer telimderin berý múmkindigin pysyqtaý kerek. Sondai-aq, olarǵa memlekettik qoldaý sharalary qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etý qajet.
Taǵy bir máselege arnaiy toqtalǵym keledi.
Qazaqstan – áleýmettik memleket. Sondyqtan, qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan azamattarǵa jan-jaqty kómek kórsetý – basty mindetterdiń biri.
Alaida, qoǵamda paternalistik kóńil-kúi jáne áleýmettik masyldyq úrdisi beleń alýda.
El ishinde áleýmettik baǵdarlamalardy ádeii jeke múddesine paidalanatyn azamattar az emes.
Mundai adamdar kez-kelgen órkenietti eldegi siiaqty zańnyń jáne búkil qoǵamnyń aldynda jaýap berýi kerek.
Osyndai jaǵdailar «memleketten ala bersem» degen kózqaras qalyptastyrdy.
Al, kómekke shynymen muqtaj jandar, ókinishke qarai, áleýmettik qoldaý sharalarynan tys qalyp jatyr.
Árine, bizdiń elimizdiń múmkindikteri zor, biraq onyń da shegi bar.
Eń bastysy, áleýmettik jeńildikke ie bolsam degen orynsyz piǵyl adamdy óz eńbegimen tabys tabý qabiletinen aiyrady.
Mundai jaǵymsyz ómir salty urpaq tárbiesine qazirdiń ózinde keri áser ete bastady.
Sondyqtan, bizge túbegeili ózgeris kerek.
Zań da, qoǵam da, adamdardyń sana-sezimi de ózgerýge tiis.
Daiyndalyp jatqan Áleýmettik kodekste osyndai máselelerge barynsha nazar aýdarý kerek.
VI. SAIaSI JAŃǴYRÝ JÁNE ADAM QUQYǴYN QORǴAÝ
Saiasi jańǵyrýdy birtindep júzege asyrý – memleketimizdiń strategiialyq baǵdarynyń basym mindetiniń biri.
Sońǵy eki jylda biz bul salada birqatar eleýli ózgeris jasai aldyq. Miting ótkizý úshin aldyn-ala eskertý qaǵidaty jazylǵan jańa zań qabyldandy, partiialardyń Májiliske ótý shegi 5 paiyzǵa deiin tómendedi, sailaý biýlletenderine «bárine qarsymyn» degen baǵan qosyldy.
Osy jáne basqa da qadamdar qoǵamda belsendi qoldaý tapty.
Bul bastamalar ornyqty demokratiialyq damý baǵdarymyzdy nyǵaityp, saiasi júiemizdi sapalyq turǵydan ózgertedi.
Sonymen birge, azamattarymyzdy memleket basqarý isine barynsha tartýǵa oń yqpal etedi.
Biraq munymen shektelýge bolmaidy.
Bizdiń maqsatymyz – memlekettiń tiimdiligin, saiasi úderistiń ashyqtyǵy men básekelestigin odan ári arttyrý.
Sondyqtan saiasi reformalar jalǵasady.
Memlekettiligimizdi nyǵaita túsý úshin barlyq ózgeristi elimizdiń ózine tán ereksheligin eskere otyryp, birtindep júzege asyramyz.
Bul – myqty, ádil ári ozyq memleket qurýdyń birden-bir durys joly.
Azamattarymyz bul ustanymdy qoldap otyr.
Aýyl ákimderiniń tikelei sailaýyn engizý asa mańyzdy qadam boldy.
Bul – meniń byltyrǵy Joldaýymda aitylǵan saiasi reformanyń negizgi máselesi. Osy sheshim aýyl halqynyń, iaǵni qazaqstandyqtardyń 40 paiyzdan astamynyń múddesine tikelei yqpal etedi.
Biz durys joldamyz. 2024 jyly azamattar pilottyq rejimde aýdan ákimderin sailaý múmkindigine ie bolady.
Jergilikti ózin-ózi basqarý júiesin odan ári jańǵyrtýdyń mańyzdy faktory – azamattyq mádenietti damytý.
Prezident Ákimshiligi oblys ákimdikterimen birlesip, aýyldyq jerlerdegi azamattyq bastamalardy qoldaýdyń tiimdi tásilderin ázirleýi kerek.
Granttyq qarjylandyrý júiesin aýyldaǵy úkimettik emes uiymdardyń suranysyna qarai beiimdep, ony alýdyń jeńildetilgen rejimin engizý qajet.
Bul aýyldyq jerdegi áleýmettik belsendilikke tyń serpin beredi.
Sailaý tizimindegi áielder men jastar úshin 30 paiyzdyq kvota týraly normanyń engizilýi partiialardy barynsha belsendi jumys isteýge, jańa adamdar izdep, óz qataryn jasartýǵa jeteledi.
Degenmen, halyq qalaýlylarynyń túpkilikti quramy jasaqtalǵanda bul kvota saqtalǵan joq.
Sondyqtan, onyń tolyqqandy áseri bolýy úshin depýtat mandatyn bólý kezinde osy kvotany mindetti túrde eskerý týraly normany zań júzinde bekitý kerek.
Biz inkliýzivti qoǵam quryp jatyrmyz. Erekshe qajettiligi bar tulǵalar ázirge elimizdiń qoǵamdyq-saiasi ómirinde kóp emes.
Kvota bólinetin azamattar sanatynyń tizimin keńeitýdi usynamyn. Onda jastar men áielderden bólek, erekshe qajettiligi bar azamattarǵa da kvota belgileý kerek.
Men adam quqyǵyn qorǵaý salasyn árdaiym jeke dara bólip qaraitynymdy bilesizder. Biz sońǵy eki jylda bul baǵytta edáýir ilgeri bastyq.
Biyl qańtar aiynda men Ólim jazasynyń kúshin joiýǵa baǵyttalǵan Azamattyq jáne saiasi quqyqtar týraly Ekinshi Fakýltativtik Hattamany ratifikatsiialaý týraly zańǵa qol qoidym.
Endi Qylmystyq kodekstiń normalaryn Ekinshi Fakýltativtik Hattamanyń erejelerimen úilestirýimiz kerek.
Tiisti zań jyldyń sońyna deiin qabyldanady dep senemin.
Osy jazdyń basynda meniń Jarlyǵyma sáikes Úkimet Adam quqyǵyn qorǵaý jónindegi keshendi jospardy bekitti.
Osy mańyzdy qujat Qazaqstanda adam quqyǵyn qorǵaý júiesin odan ári jetildirý úshin uzaq merzimdi institýttyq negiz qalyptastyrady.
Atap aitqanda, keshendi jospar qabyldanǵannan keiin genderlik teńdikti qamtamasyz etý úshin belsendi jumys bastaldy. Osyǵan orai áielderdiń qoǵamdaǵy ekonomikalyq jáne saiasi ustanymyn barynsha qoldaýdy qamtamasyz etken jón. Bul jumysqa Prezident Ákimshiligi jaýapty.
Otbasylyq jáne genderlik saiasat tujyrymdamasyna da ózgerister engizgen jón.
Quqyq qorǵaý júiesinde eleýli ózgerister bastaldy.
2021 jylǵy 1 shildeden bastap ákimshilik ádilet júiesi jumys istei bastady. Bul institýt memlekettik apparat pen azamattardyń ózara qarym-qatynasyn jańadan qalyptastyrady.
Sot qyzmetiniń zamanaýi úlgisi engizilip, artyq sot úderisteri qysqartylýda.
Zańnamadaǵy barlyq qaishylyqtar men kómeskilikter azamattar men biznestiń múddesine orai túsindiriletini zań júzinde qamtamasyz etildi.
Úsh býyndy model engizilgennen keiin qylmystyq protseske qatysýshylardy qorǵaý kúsheidi. Osy jyldyń basynan beri eki myńnan astam azamatty qylmystyq jaýapqa negizsiz tartýǵa jol berilgen joq.
Prokýrorlyq qadaǵalaýdyń jedeldigi artty. Negizsiz sheshimderdiń 98 paiyzy úsh táýliktiń ishinde kúshin joidy. Prokýrorlardyń aiyptaý aktilerin daiyndaý jónindegi quzyretin birtindep keńeite berý qajet. Bul qadam olardyń jaýapkershiligin arttyryp, tergeý nátijelerine quqyqtyq baǵa berý tetikterin nyǵaitady.
Ishki ister organdary osy salaǵa tán emes birqatar fýnktsiiadan aryldy. Ýchaskelik inspektorlardyń mártebesi artty. Olar quqyqbuzýshylyqtardyń aldyn-alý salasynda qosymsha ókilettikke ie boldy.
Birneshe óńirde politsiianyń servistik modeli pilottyq rejimde jumys istei bastady. Kelesi kezeń – onyń aýqymyn keńeitý. Bul jumystyń tabysty bolýy kóbine jergilikti bilik organdarynyń osy úderiske qatysýyna bailanysty bolady. Olar jańa ózgeristerdiń mán-mańyzyn túsinip, politsiiaǵa qolǵabys etýge tiis.
Sonymen qatar, qylmyspen kúresýdiń praktikalyq máselelerin nazardan tys qaldyrmaý kerek.
Alaiaqtyqtyń kóbeiýine bailanysty azamattardyń narazylyq bildirýi oryndy. Bas prokýratýra alaiaqtyqqa jáne qarjy piramidalaryna qarsy keshendi sharalar ázirleitin bolady.
Balalarǵa, sonyń ishinde ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa qarsy jynystyq qylmystardyń aldyn-alý jáne onyń jolyn kesý erekshe baqylaýda bolýǵa tiis.
Óskeleń urpaqtyń bolashaǵyna qaýip tóndiretin taǵy bir qater – esirtki zattarynyń, sonyń ishinde sintetikalyq esirtkiniń de taralýy. Quqyq qorǵaý organdaryna bul qaterdiń azamattar arasynda, ásirese jastardyń ishinde taralýyna barynsha tosqaýyl qoiýdy tapsyramyn.
Sybailas jemqorlyqpen tiimdi kúresti jalǵastyrý qajet. Quzyrly agenttik jyl sońyna deiin orta merzimdi kezeńdegi is-qimylymyzdyń baǵdarlamasyn aiqyndaityn strategiialyq qujatty bekitýge usynýy kerek.
Bul rette, «turmystyq sybailas jemqorlyqty» joiýǵa airyqsha nazar aýdarǵan jón.
Azamattardyń quqyǵyn qorǵaǵanda quqyq qorǵaýshylardyń, sonyń ishinde advokattardyń quqyǵy týraly umytpaǵan jón.
Olardyń qyzmetiniń qaýipsizdigin qamtamasyz etip, jumysyna kedergi keltiretin zańsyz áreketterdiń jolyn kesý qajet.
Joǵaryda atalǵan sharalardyń bári saiasi júieni jáne adam quqyǵyn qorǵaý isin jetildirýge baǵyttalǵan strategiialyq baǵdarymyzdyń quramdas bóligi sanalady.
VII. ULTTYŃ UIYSÝY – ODAN ÁRI DAMÝDYŃ BASTY FAKTORY
Qazir Qazaqstan múlde jańa dáýirge qadam basty.
Soǵan sáikes qoǵamdyq ómirdiń barlyq salasy túbegeili ózgerýde.
Jahandy turaqsyzdyq jailap, kóptegen jańa syn-qater paida bolyp jatqan kezde biz baǵdarymyzdy bekemdep, bolashaqqa kózqarasymyzdy aiqyndai túsýimiz qajet.
«Birligimiz – áralýandyqta» degen basty qaǵidamyz eshqashan ózgermeidi.
Sondyqtan, etnosaralyq qatynastardyń úilesimdi damýy Qazaqstannyń memlekettik saiasatynyń basty baǵytynyń biri bolǵan, árdaiym solai bolyp qala beredi.
Bul – bekerge aitylǵan sóz emes. Mundai ustanymdy qazaqstandyqtardyń basym kópshiligi qoldaidy.
Bizdiń azamattarymyz úshin kelisim men toleranttylyq – mádenietter men tilderdi ózara toǵystyratyn ómirdiń shynaiy kórinisi, naqty bolmysy.
Biz – Konstitýtsiiada aitylǵandai, birtutas halyqpyz. Bizdiń naǵyz kúshimiz – osynda. Biz pikir alýandyǵyn qoldai otyryp, radikalizmniń kez-kelgen kórinisiniń jolyn kesemiz, memlekettik egemendigimizge, aýmaqtyq tutastyǵymyzǵa qol suǵýǵa jol bermeimiz.
Qoǵamdaǵy birlik pen kelisimdi kózdiń qarashyǵyndai saqtaýymyz kerek.
Etnosaralyq jáne konfessiiaaralyq qatynastyń qanshalyqty mańyzdy ekenin barlyq azamatymyz túsinýi qajet.
Biz qashanda alaýyzdyqqa qarsy tura bilgen elmiz.
Adamdy tiline, ultyna, násiline qarap kemsitýge, bireýdiń namysyna tiiýge jol bermeimiz, zań boiynsha jaýapqa tartamyz.
Konstitýtsiiaǵa qaishy mundai jaýapsyz qadamdar elimizdiń negizgi múddelerine ziian keltiredi.
Qazaq tilin damytý memlekettik saiasattyń basym baǵytynyń biri bolyp qala beredi.
Bul salada aitarlyqtai nátije bar.
Qazaq tili, shyn máninde, bilim men ǵylymnyń, mádeniet pen is júrgizýdiń tiline ainalýda.
Jalpy, memlekettik tildi qoldaný aiasy keńeiip keledi.
Bul – zańdy qubylys, ómirdiń basty úrdisi.
Sondyqtan, qazaq tiliniń órisi tym shektelip bara jatyr deýge negiz joq.
Atazań boiynsha Qazaqstanda bir ǵana memlekettik til bar. Bul – qazaq tili.
Orys tili resmi til mártebesine ie. Bizdiń zańnamaǵa sáikes, onyń qoldanylýyn shekteýge bolmaidy.
Bolashaǵyn Otanymyzben bailanystyratyn árbir azamat qazaq tilin úirenýge den qoiýǵa tiis.
Bul otanshyldyqtyń basty belgisi deýge bolady.
Jastarymyz ózge tilderdi, sonyń ishinde orys tilin jetik meńgerse, budan esh utylmaidy.
Qazaqstan men Resei arasyndaǵy shekara – álemdegi eń uzyn shekara.
Orys tili – Birikken Ulttar Uiymyndaǵy resmi alty tildiń biri.
Sondyqtan, bul máselege parasattylyqpen qaraýymyz qajet.
Elimiz órkenietti dialog pen ózara syilastyq mádenietin dáripteýi kerek.
Qazaqstan halqy Assambleiasynyń bul saladaǵy róli airyqsha.
Biz Otanymyz jáne barlyq azamatymyz úshin jaýapkershilikti sezinýimiz qajet.
Qoǵamdy uiystyrý, ulttyq biregeilikti nyǵaitý isinde elimizdiń tarihi murasyn jáne mádeni áleýetin tiimdi paidalanýǵa basa mán beriledi.
Bul oraida Qazaqstannyń múmkindikteri zor, sonyń ishinde ózin halyqaralyq arenada tiimdi tanyta alady.
Degenmen, bul máselege qatysty saiasatymyzdy qaita qaraý qajet. Qazir memleket biýdjet qarjysyn ońdy-soldy ielene beretin belgili bir qairatkerlerdiń ǵana jobalaryn qarjylandyryp otyr. Bul, árine, túsiniksiz jaǵdai.
Jas ári daryndy músinshiler, sýretshiler, teatr qyzmetkerleri, mýzykanttar, qalamgerler jańa janr túrlerin igerip, udaiy izdenis ústinde júredi. Sóite tura, olar eleýsiz qalyp, metsenattardyń kómegimen ǵana kún kóredi. Shyn máninde, Qazaqstan mádenieti sol jas daryndardyń arqasynda jahandyq deńgeide tanylyp júrgen joq pa?!
Sondyqtan Úkimet sarapshylarmen birlesip, jyl sońyna deiin jańa mádenietti jáne onyń daryndy ókilderin dáripteýge baǵyttalǵan naqty sharalar josparyn usynýǵa tiis.
Kreativti indýstriiany qoldaý qoryn qurý múmkindigin qarastyrǵan jón.
Halqymyz úshin ziialy qaýymnyń orny qashanda erekshe.
Ult taǵdyry synǵa túsken sátte kózi ashyq azamattar árdaiym kósh bastaǵan.
Adasqanǵa jón siltep, jastarǵa baǵyt-baǵdar bergen. El aǵalary bir aýyz sózben tentegin tyiyp, tektisin tórge ozdyrǵan.
Biz qanymyzǵa sińgen osy qasietten airylmaýymyz kerek.
Qazir – ǵalamtor dáýiri. Ondaǵy bei-bereket aqparat tasqyny urpaqtyń sanasyn ýlap jatyr.
Bir sáttik tanymaldyqty kókseitin tamyrsyz ideialar jappai beleń alýda.
Bul – asa qaterli úrdis.
Dál osy kezeńde ult ziialylarynyń ustanymy jáne belsendiligi airyqsha mańyzdy.
Ziialylardyń eńbegi marapatymen emes, saliqaly sózimen jáne naqty isimen baǵalanady.
Basty mindet – jalpy adamzatqa ortaq qasterli qundylyqtardy jastardyń boiyna sińirý.
Otanshyldyq, bilimge qushtarlyq pen eńbekqorlyq, birlik pen jaýapkershilik siiaqty qasietter dáriptelýi kerek.
Sondyqtan, ziialy qaýymdy el bolashaǵyna áser etetin árbir máseleden shet qalmaýǵa shaqyramyn.
Dialog pen azamattyq qatysý dástúrin damytý, yntymaqtastyǵymyz ben birligimizge negiz bolatyn ozyq qundylyqtardy dáripteý biz úshin mańyzdy.
Biz birge bolsaq qana, teńdessiz eldik biregeiligimizdi nyǵaita alamyz.
Tuńǵysh Prezidentimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaev talai ret atap ótkendei, etnosaralyq jáne konfessiiaaralyq tatýlyq – bizdiń baǵa jetpes bailyǵymyz.
Memleketimizdiń bolashaǵy úshin biz ishki turaqtylyq pen jalpyulttyq birligimizdi saqtap, nyǵaitýǵa mindettimiz.
Qurmetti otandastar!
Bizdiń jaqyn aradaǵy negizgi basymdyqtarymyz – osyndai.
Qazaqstannyń basty bailyǵy – Elimizdiń azamattary.
Sizderdiń amandyqtaryńyz – meniń Prezident qyzmetindegi eń basty maqsatym ári tilegim.
Sondyqtan, meniń kelesi bastamalarym, eń aldymen, halqymyzdyń ál-aýqatyn arttyrýǵa arnalady.
BIRINShI BASTAMA
Eń tómengi jalaqy deńgeiin qaita qaraityn kez keldi dep sanaimyn.
Bul – bir jaǵynan asa mańyzdy makroindikator bolsa, ekinshi jaǵynan – árkimge túsinikti kórsetkish.
Bizde eń tómengi jalaqy mólsheri 2018 jyldan beri ósken joq.
Qoronavirýsqa bailanysty álemdik daǵdarys turǵyndardyń tabysyna keri áser etti. Onyń ústine Qazaqstan eń tómengi jalaqy deńgeii boiynsha TMD-nyń birqatar elderinen artta qalyp qoidy.
Sondyqtan, 2022 jylǵy 1 qańtardan bastap eń tómengi jalaqyny qazirgi 42,5 myń teńgeden 60 myń teńgege deiin kóterý týraly sheshim qabyldadym.
Bul shara bir millionnan astam adamǵa tikelei, al búkil eńbekkerlerge janama áser etedi.
Sonymen birge, kólemi búginde jariia etilip júrgen jalaqynyń 30, tipti keide 40 paiyzyna deiin jetetin «kóleńkeli» eńbekaqy qoryn azaitady.
Eń tómengi jalaqy mólsherin kóbeitý ishki tutynýdy ósirip, ekonomikaǵa oń áser etedi. Sarapshylardyń baǵalaýy boiynsha, bul Ishki jalpy ónimdi 1,5 paiyzǵa arttyrady.
Budan bylai eń tómengi jalaqyny salyqtyq, áleýmettik jáne basqa da salalarda eseptik kórsetkish retinde orynsyz paidalanýdy qoiý kerek.
Úkimet pen Parlamentten jyl sońyna deiin qajetti ózgeristerdi zańnamaǵa engizip, onyń kelesi jyly qańtar aiynda kúshine enýin qamtamasyz etýdi suraimyn.
EKINShI BASTAMA
Qazaqstanda 6,5 millionnan astam adam jaldanyp jumys isteidi. Muny ózderińiz jaqsy bilesizder. Olardyń negizgi tabys kózi – jalaqy.
Bul rette, eńbekaqy tóleý qorynyń ósimi sońǵy 10 jylda kásiporyn ieleri tabysynyń ósiminen 60 paiyzǵa jýyq qalyp qoidy. Osyǵan bailanysty Úkimet biznesti óz jumysshylarynyń jalaqysyn kóbeitýge yntalandyratyn «utymdy» sharalar ázirleidi.
Qyzmetkerleriniń eńbekaqysyn kóbeitken jumys berýshilerge rettelmeli satyp alý júiesi aiasynda jeńildikter beriledi. Sondai-aq, olarǵa memleket tarapynan belsendi qoldaý kórsetiletin bolady.
ÚShINShI BASTAMA
Eńbekaqy tóleý qoryna túsetin salmaqtyń ózi barynsha túsinikti ári qarapaiym bolýy qajet.
Bul, ásirese, mikro jáne shaǵyn kásipkerlik salasynda qatty seziledi.
Mundai biznes úshin jiyntyq salmaqty 34 paiyzdan 25 paiyzǵa tómendete otyryp, eńbekaqy tóleý qorynan biryńǵai tólem engizýdi usynamyn.
Bul shara biznesti myńdaǵan qyzmetkerin «kóleńkeden shyǵarýǵa» yntalandyrady. Sonda olar zeinetaqy júiesiniń, áleýmettik jáne meditsinalyq saqtandyrý júiesiniń tolyq qatysýshysyna ainalady.
Bul máselede naýqanshyldyqqa jol berýge bolmaidy. Biznestiń jumysynda irkilister men shyǵyndar bolmaýy úshin tiisti tólem júiesin daiarlaý qajet. Jańa júie 2023 jylǵy 1 qańtardan bastap jumys istei bastaýǵa tiis.
TÓRTINShI BASTAMA
2020 jyldan bastap 600 myńnan astam pedagog pen dárigerdiń, áleýmettik sala qyzmetkeriniń jalaqysy ósti.
Biraq, biýdjetten qarjylanatyn ózge sala azamattary budan tys qaldy.
Bular – mádeniet qyzmetkerleri, muraǵatshylar, kitaphanashylar, tehnikalyq qyzmetkerler, qoryqshylar, kólik júrgizýshiler jáne basqalar.
Sondyqtan 2022 jyldan 2025 jylǵa deiin memleket osy sanattaǵy azamattyq qyzmetkerlerdiń jalaqysyn jyl saiyn orta eseppen 20 paiyzǵa ósiretin bolady.
Tutastai alǵanda, taǵy 600 myń otandasymyz bul bastamanyń igiligin kóredi.
BESINShI BASTAMA
Turǵyn úi azamattarymyz úshin – qashanda basty másele.
«Baspana hit» jáne «7-20-25» siiaqty turǵyn úi baǵdarlamalarynyń merzimi taiaý arada aiaqtalady.
Sonymen qatar, naryqtyq ipoteka stavkasy áli de joǵary jáne jurttyń bárine birdei qoljetimdi emes.
Osyǵan orai, biryńǵai turǵyn úi baǵdarlamasy ázirlenetin bolady.
Ulttyq damý institýtyna ainalatyn «Otbasy banki» onyń ákimshisi bolyp belgilenedi.
Bank aldynda «bir tereze qaǵidaty» boiynsha esep júrgizip, azamattarǵa turǵyn úi bólý mindeti tur.
Men buǵan deiin zeinetaqy jinaǵyn merziminen buryn paidalaný týraly bastamanyń oń áseri týraly aittym.
Sondai-aq, bul qadam adamdardyń jumys berýshilerden eńbekaqyny ashyq tóleýdi talap etýine jol ashty.
Osy úrdisti qoldaý úshin zeinetaqy jinaǵynyń jetkilikti mólsheriniń sheginen asatyn bóligin turǵyn-úi satyp alý maqsatynda «Otbasy bankindegi» esepshotqa aýdarýǵa ruqsat berý qajet dep sanaimyn.
Sonymen qatar, bul qadam jurttyń qarajat jinaýdy jáne ony saýatty jumsaýdy daǵdyǵa ainaldyrýyna múmkindik beredi.
Qurmetti depýtattar!
Jetinshi shaqyrylymdaǵy Parlament óziniń birinshi sessiiasynda 63 zań qabyldady.
Qos palata birlesip, elimizde júieli ózgerister men reformalar jasaýǵa qajetti zańnamalyq negiz qalyptastyrdy.
Búgin Parlamenttiń kezekti sessiiasy bastalmaq.
Aldymyzda kóptegen mańyzdy mindet tur.
Árbir zań jobasynyń qyr-syryna tereń úńilip, ony sapaly daiyndaý kerek.
Sizder halyqtyń múddesin qorǵaý úshin árdaiym tabandylyq tanytýǵa tiissizder.
Árbir sheshim eldiń suranysyn da, memlekettiń múmkindigin de eskere otyryp qabyldanýy qajet.
Osy jaýapty jumysta sizderge sáttilik tileimin!
Qymbatty otandastar!
Bizdiń baǵytymyz – belgili, maqsatymyz – aiqyn.
Eń bastysy, sol maqsatqa jetý úshin ne isteý qajettigin jaqsy bilemiz.
Naqty jospar jasap, sony júzege asyryp jatyrmyz.
Biz qolǵa alǵan igi bastamanyń bárin sońyna deiin jetkizemiz.
Kez-kelgen kedergini eńserip, qiyndyqty jeńýge daiynbyz.
Men Memleket basshysy retinde halyq úshin barlyq kúsh-jigerimdi jumsai beremin.
Memlekettik qyzmetkerler jáne búkil qoǵam birtutas el retinde aldymyzda turǵan mindetterdi oryndaý úshin jumylýǵa tiis. Áitpese, erteń kesh qalýymyz múmkin.
Sebebi dúnie júzindegi ahýal qubylmaly ári túrli syn-qaterlerge toly.
Menińshe Memleket basshysynyń baǵdaryna kúmán keltiretinder, jumys isteý qolynan kelmeitinder, ebin taýyp ornynda otyra berýdi qalaityndar, Prezidenttiń tapsyrmalaryn oryndaýdan jaltaratyndar qyzmetten ketýge tiis.
Qazir biz el damýynyń sheshýshi kezeńine qadam bastyq.
Memlekettik apparat birtutas qurylym retinde jumys isteýge mindetti. Solai bolǵan jaǵdaida ǵana biz kózdegen maqsattarymyzǵa qol jetkizemiz.
Myqty memleket bolý úshin ulttyń uiysa bilýi airyqsha mańyzdy.
Shyn máninde, uiymdasqan utady.
«Yntymaq júrgen jerde yrys birge júredi» dep halqymyz beker aitpaǵan.
Bizdiń kúsh-qýatymyz – berekeli birlikte!
Endeshe, birligimizdi bekemdep, el úshin eńbek eteiik!
Qasietti Otanymyz máńgi jasai bersin!
