Memleket basshysynyń tóraǵalyǵymen Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti janyndaǵy Sheteldik investorlar keńesiniń kezekten tys otyrysy beinebailanys rejiminde ótti. Jiynǵa Prezident Ákimshiliginiń basshylyǵy, Úkimet músheleri, memlekettik organdardyń ókilderi, iri transulttyq jáne ulttyq kompaniialardyń jetekshileri qatysty, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Kezdesýge qatysýshylar adami kapitaldy kúsheitýge, ekonomika men investitsiialyq saiasatqa ekologiialyq, áleýmettik jáne korporativtik basqarýdyń standarttaryn engizýge basa mán bere otyryp, elimizdiń investitsiialyq tartymdylyǵyn jaqsartý jóninde birqatar usynys aitty.
Memleket basshysy qaiǵyly qańtar oqiǵasyna nazar aýdara otyryp, der kezinde qabyldanǵan batyl sheshimderdiń arqasynda elimizdegi jaǵdaidyń tolyq turaqtanǵanyn atap ótti.
Qasym-Jomart Toqaev halyqaralyq qaǵidattarǵa tolyq sai keletin tergep-tekserý jumystarynyń jalǵasyp jatqanyn málimdedi. Sondai-aq Prezident qańtar oqiǵasy investorlarǵa belgili bir deńgeide jaisyzdyq týǵyzǵanyn aitty.
– El Prezidenti retinde sheteldik investorlar úshin «ashyq esik» saiasaty bizdiń strategiialyq basymdyǵymyz bolyp qala beretinin aitqym keledi. Memleket seriktester men investorlar aldyndaǵy mindettemeleri men kepildikterin tolyq oryndaidy. Qańtar daǵdarysy naryqtyq ekonomikaǵa, zań ústemdigine, halyqaralyq jáne ishki mindettemelerdi saqtaýǵa degen beiildigimizge esh áser etken joq. Kerisinshe, bul odan ári jetildirýge tyń serpin berdi, – dedi Prezident.
Memleket basshysy elimizdi odan ári transformatsiialaý jónindegi oiyn ortaǵa saldy. Qasym-Jomart Toqaev zań ústemdigi men onyń teń dárejede qoldanylýy jańa baǵdardyń sózsiz negizi bolatynyn atap ótti.
– Budan bylai ekonomikalyq reformalardyń basty mindeti – ishki jalpy ónim ósiminiń abstraktili sandary men álemdik reitingterden oryn alý emes, halqymyzdyń tabysy men turmys sapasyn arttyrý. Árine, bul maqsatqa kásipkerlerdiń jańa shoǵyryn qalyptastyrmai, joǵary sapaly investitsiia tartpai qol jetkizý múmkin emes. Favoritizmdi, elitanyń erekshe múddeleri men artyqshylyqtaryn, sybailas jemqorlyq pen oligopoliiany joiamyz dep, halyq pen adal bizneske bergen ýádemiz tolyqtai oryndalady, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Qasym-Jomart Toqaev barlyq halyqaralyq reiting agenttikteri elimizdiń investitsiialyq ahýaly senimdi ekenin turaqty túrde rastaitynyn atap ótti. Prezidenttiń pikirinshe, qańtar oqiǵasyndaǵy qaiǵyly jaǵdailarǵa qaramastan, eldiń saiasi jáne ekonomikalyq júiesi beriktigin kórsetti.
– Barlyq derektiń jýyrda resmi jariialanýy bizdiń búkil is-áreketimizdiń tolyq aqtalǵanyn jáne tek elimizdiń tutastyǵyn saqtaýǵa, azamattarymyzdyń ómiri men biznesimizdiń múlkin qorǵaýǵa baǵyttalǵanyn aiqyn dáleldeitinine senimdimin. Qazaqstanda uzaq ýaqyttan beri jumys istep kele jatqan elimizdiń dostary – sizderge bul belgili dep oilaimyn. Sol kúnderdiń shynaiy kartinasy týraly aqiqat asa mańyzdy, – dedi Memleket basshysy.
Prezident Keńes músheleriniń usynystary Qazaqstanǵa jáne júzege asyrylyp jatqan reformalarǵa laiyqty qoldaý bolatynyn atap ótti.
– Sizderdi elimizde reformalardyń shynaiy túrde júrgizilýine, ekonomikalyq erkindik bolýyna otandyq kásipkerlermen birdei múddeli dep esepteimin. Sondyqtan elimizdi ekonomikalyq turǵydan transformatsiialaýǵa jáne jańartýǵa barshańyzdy belsene atsalysýǵa shaqyramyn. Ózara yntymaqtastyqtyń jańa, neǵurlym ádil jáne tiimdi tártibin, ashyq ári turaqty retteý máselesin birlese júielei otyryp, biz, shyn máninde, tartymdy investitsiialyq ahýal qalyptastyra alamyz. Bul – bizdiń ortaq múddemiz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Prezidenti básekelestikti damytý, sybailas jemqorlyqty joiý, tiimdi memlekettik basqarýdy qurý jáne sapaly adami kapital qalyptastyrý kózdegen maqsatqa jetkizetin jol dep atap ótti. Osyǵan orai Memleket basshysy birqatar ózekti mindetke nazar aýdardy.
Atap aitqanda, Memleket basshysy ádil ári beitarap sot júiesi ǵana qýatty ekonomika men laiyqty biznes-klimat qurýdyń negizi ekenine toqtaldy. Onyń pikirinshe, investorlardyń zańdy múddeleri men quqyqtaryn qorǵaýdyń basty kepili dál osy bolýǵa tiis. Memleket basshysy investitsiialyq daýlardy sheshý boiynsha Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵy men Halyqaralyq arbitraj ortalyǵynyń áleýetin tolyq paidalanýǵa shaqyrdy.
Qasym-Jomart Toqaev adal básekelestikti damytý isin jańa baǵyttyń taǵy bir mańyzdy basymdyǵy dep sanaidy.
– Ekonomikanyń negizgi salalaryndaǵy oligopoliialardyń tarihi ústemdigi naryqtar men salalardyń damýyn tejeidi. Bul jaǵdaidy zańnamalyq jáne praktikalyq turǵydan batyl ózgertetin bolamyz. Biyl qol qoiylǵan básekelestikti damytý máselesi jónindegi zańda mańyzdy bastamalar qarastyrylǵan. Bul – naryq sýbektileriniń shekteýli resýstarǵa qol jetimdiligi, naryqqa kirý kedergilerin tómendetý jáne aralas naryqtarǵa monopoliianyń keri áserin joiý. «Samuryq-Qazyna» qoryn túbegeili qaita qurý jumystary júrip jatyr. Ákimshilik resýrstardyń esebinen tapsyrys alǵan kompaniialar ózderiniń artyqshylyqtary men kelisim-sharttarynan airylýda. Qordyń investitsiialyq jobalarynyń toptamasy – shamamen 3,5 trillion teńge. Budan bylai barlyq jobalar ashyq ári konkýrs negizinde halyqaralyq kompaniialardyń qatysýymen júzege asyrylatyn bolady. Eger, olai bolmai jatsa, birden maǵan tikelei habarlańyzdar. Óitkeni bul – meniń prezidenttik qyzmetimdegi asa mańyzdy is, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń aitýynsha, elimizde monopoliialarǵa jáne naryqqa kirý kezindegi jasandy kedergilerge qarsy bastalǵan kúres investorlardyń el ekonomikasyn ártaraptandyrýǵa qatysýyna múmkindik beredi.
– Qazirgi ýaqytta tartylǵan tikelei sheteldik investitsiianyń shamamen 35 paiyzy taý-ken salasyna tiesili. Sonymen qatar agroónerkásip kesheni, týrizm, óńdeý jáne kólik ónerkásibi siiaqty básekege qabiletti salalardyń áleýetin iske asyrýda aitarlyqtai múmkindikterdi jiberip alyp jatyrmyz. Bul jerde Eýraziialyq ekonomikalyq odaq pen Qytaidyń aýqymdy tutyný naryqtarynyń basymdyǵy anyq kórinedi. Osy salalardy damytýǵa belsendi atsalysýǵa shaqyramyn, – dedi Memleket basshysy.
Osy oraida Prezident óziniń jýyrda Qytaiǵa jáne Resei Federatsiiasyna jasaǵan saparyna toqtaldy.
– Atalǵan memleketterdiń basshylarymen óte tabysty kelissózder júrgizildi. Olardyń bári negizinen saýda-ekonomikalyq jáne investitsiialyq yntymaqtastyqty nyǵaitýǵa baǵyttaldy. Kelisimderdiń perspektivasy zor ekenin taǵy da qaitalap aitamyn, – dedi Prezident.
Sonymen qatar Memleket basshysy investorlardyń nazaryn elimizdiń kólik-logistika salasyndaǵy áleýetine aýdaryp, Qytai – Eýropa dálizi boiynsha qurlyq tranzittik tasymaldyń 83 paiyzy Qazaqstan arqyly ótetinin atap ótti.
– «Dostyq – Moiynty» asa aýqymdy temirjol jobasy júzege asyrylady. Bul ótkizý áleýetin 5 ese arttyrýǵa múmkindik beredi. «Darbaza – Maqtaral» jańa temirjol baǵyty Ortalyq Aziiadan Reseige, odan ári Eýropaǵa shyǵatyn tranzittik tasymaldyń damýyna yqpal etedi. «Túrkistan – Shymkent – Tashkent» joǵary jyldamdyqty temirjol magistralin salý josparlanyp otyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Prezidenti energetikalyq áleýetti arttyrýǵa, atap aitqanda atom energetikasyn, jasyl sýtegin, ekologiialyq, áleýmettik jáne korporativtik basqarý qaǵidaty boiynsha tsifrlandyrýdy damytý jónindegi investitsiialyq jobalardy júzege asyrýǵa toqtaldy. Budan bólek Qasym-Jomart Toqaev kvazimemlekettik sektordy reformalaýdyń, sonyń ishinde memlekettik kásiporyndar men holdingterdi jekeshelendirý jáne IPO-ǵa shyǵarý jumystaryn jalǵastyrýdyń mańyzdy ekenine nazar aýdardy.
Sonymen qatar Memleket basshysy investitsiialyq jobalardy júzege asyrýdyń tiimdiligine qatysty máselege de toqtaldy.
– Búginde investitsiia tartýdyń barlyq satysynda formalizm men kelisimge kelýdiń uzaqqa sozylatyn ishki úderisteri áli de basymdyqqa ie ekenin bilemiz. Sonyń saldarynan investorlar qajetti sheshimdi ailap, jyldap kútip qalady. Osydan baryp olar investitsiialyq jobalardy keiinge qaldyrady nemese basqa elge ketedi. Halyqaralyq kelisimderdiń memlekettik organdardaǵy kabinetterde jatyp qalýyna, sondai-aq kelisimderdi ratifikatsiialaý isiniń kóp jylǵa sozylyp ketýine qatysty mysaldar jetkilikti. Buryn solai bolǵan, ol qazir de bar dep oilaimyn. Al mundai kelisimderge ózge elderde bir-eki aidyń ishinde qol qoiylady. Investitsiialyq jobalar boiynsha naqty ári túsinikti algoritm kerek. Keńeske Úkimetpen birlesip, atalǵan máseleni pysyqtaýdy tapsyramyn, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev investorlardy qoldaý úshin «KazakhExport» ulttyq kompaniiasynyń transformatsiialanǵanyn atap ótti. Ol endi otandyq ónimdi satyp alatyn sheteldikterge nesie sýbsidiialap, eksportqa qatysty kelisimderge kepildik bere alady.
Qasym-Jomart Toqaev ákimshilik kedergilerdi joiý, retteýshi jáne fiskaldyq saiasatty jetildirý jónindegi jumystardy kúsheitýge arnaiy toqtaldy.
– Bizdegi salyq zańnamasynyń jetildiriletinin rastaimyz. Memleket pen biznes múddeleriniń teńgerimin saqtaýdy eskere otyryp, turaqtylyq pen qarapaiymdylyq qaǵidattary negizgi postýlattarǵa ainalady. Sonymen birge salyq rejiminiń turaqtylyǵyna qatysty investorlardyń talap-tilekterin túsinemin. Salyq zańnamasyn ózgertýge jeńil qaramaǵan jón. Atalǵan máselege salyq júiesiniń turaqtylyǵyn saqtap, investorlar úshin qolaily bolýyn oilastyryp baryp kirisý kerek. Úkimettiń aldyndaǵy qazirgi mindet osy, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Memleket basshysy Úkimetke strategiialyq investitsiialyq kelisimniń engizilý joldaryn qaita qaraýdy, bul qujatty barynsha ikemdi ári ashyq etýdi tapsyrdy. Sondai-aq investitsiialardy qorǵaý úshin sapaly quqyqtyq orta qajet ekenine nazar aýdardy. Osy rette investitsiialardy ózara qorǵaý jáne yntalandyrý jóninde kelisimder jasaý boiynsha seriktes eldermen keshendi jumysty jalǵastyrýǵa tapsyrma berdi.
Prezident óz sózinde «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq áleýmettik qorynyń qurylǵany jóninde aitty.
– Keibir sheteldik investorlar arasynda Qorǵa jarna aýdarý mindetti me degen suraq týyndaidy. Jarna aýdarý erikti túrde júrgiziletinin atap ótkim keledi, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev kezdesýdi qorytyndylai kele, elimizde júzege asyrylyp jatqan reformalarmen qatar, keńes te óz qyzmetindegi tásilderdi jańartyp otyrýǵa tiis ekenin atap ótti.
– Men belsendi túrde kómektesýge, negizdelgen sheshimder qabyldaýǵa daiynmyn. Jalpy, men Qazaqstanda qolaily investitsiialyq klimat qalyptastyrýǵa basymdyq beremin. Sizderden tyń bastamalar men usynystar kútemin. Keńes ózara yqpaldastyqtyń, ekonomikany ártaraptandyrýdyń, azamattardyń ál-aýqatyn arttyrýdyń shynaiy ári naqty tetigine ainalýy kerek, – dedi Prezident.
Jiyn sońynda Memleket basshysy Keńestiń kelesi 34-shi plenarlyq otyrysynyń kún tártibin jariialady. Aldaǵy jiyn ekonomikany dekarbonizatsiialaý jáne tómen kómirtekti tehnologiialardy engizý máselelerine arnalady.
Sondai-aq Prezident sheteldik investorlardyń elimizdegi jumystaryna qatysty birqatar ózekti saýalǵa jaýap berdi.
Sonymen qatar jiyn barysynda Ekonomika ministri Álibek Qýantyrov, Aziia damý banki, Eýropa qaita qurý jáne damý banki, Citigroup, EY, Exxon Mobil, Chevron, TotalEnergies, Shell, Eni S.p.A., CNPC, Cameco, ArcelorMittal, General Electric jáne basqa da halyqaralyq iri qarjy jáne biznes qurylymdarynyń jetekshileri sóz sóiledi. Kezdesýdi «Sheteldik investorlardyń qazaqstandyq keńesi» Assotsiatsiiasynyń basqarma tóraǵasy Erlan Dosymbekov júrgizdi.
