Foto: akorda.kz
Memleket basshysy Respýblika kúnine orai ótken saltanatty jiynda sóz sóiledi. Bul týraly Aqordanyń baspasóz qyzmeti habarlaidy. Qasym-Jomart Toqaev saltanatty jiynda qazaqstandyqtardy ultymyzdyń eń ulyq merekesimen quttyqtap, bul azattyqtyń altyn qazyǵyn qaqqan kún ekenin atap ótti.
Prezident elimizdiń Egemendigi týraly deklaratsiia qabyldanǵan kúndi qasietti Táýelsizdigimizdiń bastaýyna balady. Memleket basshysy óz sózinde bolashaqqa senimmen qaraityn ult qana tabysqa jete alatynyna nazar aýdaryp, ómir bolǵan soń túrli qiyndyq ta kezdesetinine toqtaldy.
«Elimiz tańdaǵan damý jolynan eshqashan ainymaidy. Muny biylǵy tabiǵi apat kezinde taǵy da dáleldedik. Alapat tasqyn, shyn máninde, elimiz úshin zor synaq boldy. Qanshama eldi mekendi qarǵyn sý basty. Qazaqstannyń 10 aimaǵynda tótenshe jaǵdai jariialandy. Myńdaǵan adam baspanasyz qaldy, mal-múlkin joǵaltty. Kúrdeli sátte meniń halyqqa arnaiy úndeý jariialaǵanymdy bilesizder. Onda bir de bir adam eskerýsiz qalmaitynyn naqty aittym. Memleket sol ýádesin oryndady. Qysqa merzim ishinde 2700-ge jýyq úi salyndy. Baspanasyn qalpyna keltirý úshin 9 myńnan astam otbasyna ótemaqy berildi. Sondai-aq 6 myńǵa jýyq úi satyp alyndy. Jazdan beri myńdaǵan otbasy qonys toiyn toilady. Memleket búlingen infraqurylymnyń kópshiligin az ýaqytta qalpyna keltirdi», - dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev munyń bárin qoǵamnyń birlese atqarǵan jumysynyń nátijesi dep baǵalap, apat saldaryn joiýǵa atsalysqandarǵa, ásirese, qutqarýshylarǵa, eriktilerge, kásipkerlerge jáne basqa da janashyr azamattarǵa alǵys aitty.
«Ózara tileýlestik pen qamqorlyqtyń arqasynda synaqtan súrinbei óttik. Shyn máninde, bizdiń barlyq jetistigimiz berekeli birlik pen yrysty yntymaqtan bastaý alady. Bul – uiysqan ult, myqty memleket bolýdyń basty kepili. Elde turaqtylyq bolmasa, eshqandai damý bolmaitynyn qazir álemde bolyp jatqan oqiǵalardan anyq ańǵarýǵa bolady. Ókinishke qarai, kóptegen elder alaýyzdyq pen túrli janjaldyń kesirinen toqyraýǵa ushyrap otyr. «Birlik bar jerde ǵana tirlik bar». Bul – aqiqat. Biz elimizde jan-jaqty reformalardy júzege asyryp jatyrmyz. Bul – eń aldymen, halqymyzdyń tutastyǵy men birliginiń arqasy. Sebebi, biz tańdaǵan jol – órkendeý men damý joly. Búginde onyń jemisin barsha azamattarymyz kórýde», - dedi Memleket basshysy.
Prezidenttiń aitýynsha, aýqymdy saiasi jańǵyrýlar arqyly memleketimizdiń demokratiialyq damýynyń jańa baǵdary aiqyndaldy. Konstitýtsiialyq reformany iske asyrý nátijesinde biliktiń negizgi institýttary qaita qurylymdalyp, ornyqty saiasi júie qalyptasty. Bul saiasi júieniń negizi – ashyqtyq pen ádildik, tiimdilik pen básekege qabilettilik. Eń bastysy, halyqqa qyzmet etý qaǵidasy qamtylǵan. Memleket basshysy osyndai qundylyqtar negizinde bizdiń qoǵamdyq-saiasi ómirimizde irgeli ózgerister bolyp jatqanyn aitty.
«Jaqynda ótken Atom elektr stantsiiasyn salý jónindegi referendýmnyń qorytyndysy – sonyń jarqyn dáleli. Azamattardyń 70 paiyzdan astamy AES qurylysyn qoldap daýys berdi. Bul halqymyzdyń taǵdyrsheshti sátterde órleý jolyn tańdaitynyn kórsetti. «Túrli kózqaras, birtutas ult» qaǵidaty – memlekettik saiasatymyzdyń negizi. Jalpy, energiia tapshylyǵynyń artýy – elimiz úshin óte ózekti problemanyń biri. Ony der kezinde sheshpese, ekonomikamyzdyń damýyna kedergi keltirip, azamattardyń turmys sapasyna keri áserin tigizedi», - dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Ádiletti Qazaqstannyń ekonomikalyq baǵdaryna sáikes aýqymdy jumys atqarylyp jatqanyna toqtaldy. Eldiń kólik, energetika jáne indýstriia júiesi qaita qurylyp jatyr.
«Bes jyl buryn Buqtyrma bógenine kópir salý týraly tapsyrma berdim. Jurt jyldar boiy jazda – parommen, qysta – muzdyń ústimen júretin. Bul óte yńǵaisyz ári qaýipti bolǵany túsinikti. Endi másele birjola sheshimin tapty. Kópirdiń qurylysy aiaqtaldy, birneshe kún buryn resmi túrde ashylyp, el igiligine berildi. Bul – Qazaqstandaǵy eń uzyn kópir. Osylaisha, shekara mańyndaǵy aýdandar tranzittik aýmaqqa ainaldy, iaǵni Qazaqstan arqyly Qytai men Reseidi jalǵaityn taǵy bir tóte jol paida boldy. Osy mańyzdy joba Shyǵys Qazaqstandaǵy birneshe aýdannyń kólik qatynasyn edáýir jaqsartady. Jalpy, sapaly jol – halyqtyń turmysyna oń yqpal etetin faktor. Men bul máselege airyqsha mán beremin», - dedi Prezident.
Osy rette Qasym-Jomart Toqaev biyldyń ózinde uzyndyǵy 12 myń shaqyrym jol salynyp, jóndelip jatqanyn eske saldy. Ásirese, aimaqtardaǵy joldy jaqsartýǵa basa nazar aýdarylyp otyr.
Onyń aitýynsha, Batys Qazaqstanda sonaý Keńes zamanynan beri qaraýsyz qalǵan joldar bar. Kaztalovka – Jánibek – Resei shekarasy baǵytyndaǵy jol biyl tolyq paidalanýǵa beriledi. Sonymen qatar áýe qatynasyn damytý baǵytynda naqty jumys atqarylyp jatyr. Jaqynda Qyzylorda jáne Shymkent áýejailarynda jańa terminaldar ashylady. Prezident ekonomikany ártaraptandyrý úshin qabyldanyp jatqan jan-jaqty sharalar týraly málimet berdi.
Atap aitqanda, biylǵy 8 aida óńdeý ónerkásibiniń eksporty 17,8 milliard dollardan asqan. Onyń úshten biri – kúrdeli tehnologiiamen óńdelgen ónimder. Qazir 17 serpindi, iaǵni ozyq investitsiialyq joba júzege asyrylyp jatyr. Budan bólek, Memleket basshysy aýyl sharýashylyǵynyń damý qarqynyna toqtaldy.
«Bul – azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý turǵysynan airyqsha mańyzdy sala. Qazaqstan álemdik azyq-túlik naryǵyndaǵy rólin kúsheite beredi. Qazir kúzgi jiyn-terin naýqany aiaqtalyp qaldy. Diqandar qaýymyna shynaiy rizashylyq bildiremin. Kóktemgi tasqynǵa qaramastan 26 million tonnadan astam astyq jinaldy. Muny rekordtyq kórsetkish deýge bolady. Buǵan memleket tarapynan kórsetilgen naqty kómek te septigin tigizgeni anyq. Biyl kóktemgi egis naýqanyna beriletin arzan nesie kólemi úsh ese kóbeidi. Aýyl sharýashylyǵy tehnikasyn lizing arqyly alýǵa qosymsha qarajat bólindi. Jalpy, agroónerkásip kesheninde 865 joba júzege asyrylmaq. Onyń quny – 2,6 trillion teńge», - dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident elimizdegi kásipkerlik salasynyń órkendeý jolyna túskenin, shaǵyn jáne orta biznes halyqtyń ekonomikadaǵy belsendi bóligin jumyspen qamtyp otyrǵanyn atap ótti. Memleket basshysy eldiń iskerlik ahýaly men investitsiialyq tartymdylyǵyn odan ári jaqsartý maqsatynda mamyr aiynda Ekonomikany yryqtandyrý jónindegi Jarlyqqa qol qoiǵanyn jetkizdi.
«Otandyq kásipkerler eldegi mańyzdy jobalardy júzege asyrýǵa belsene atsalysyp keledi. Olar mektepter, aýrýhanalar jáne basqa da áleýmettik nysandar salyp jatyr. Sondai-aq ónerkásip pen infraqurylymdy damytýǵa investitsiia quiyp, qaiyrymdylyq bastamalardy qoldap júr. Bul – memleket pen biznes arasyndaǵy jasampaz seriktestiktiń, biznes ókilderiniń áleýmettik jaýapkershiliginiń aiqyn kórsetkishi», - dedi Prezident.
Osy oraida Qasym-Jomart Toqaev Úkimet pen ákimderdiń tikelei mindeti – biznes-qaýymdastyqqa jan-jaqty qoldaý kórsetý, kásipkerlermen tyǵyz qarym-qatynas jasaý ekenin aitty. Prezident elimizde basymdyq berilip otyrǵan áleýmettik salalarǵa toqtaldy.
«Biyl «Aýylda densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ulttyq jobasy aiasynda 115 jańa meditsina nysany salyndy. Otandyq meditsinada emdeýdiń innovatsiialyq ádisteri engizilip, onkologiialyq qyzmetti keshendi jańǵyrtý jumystary bastaldy. Sala qyzmetkerlerin quqyqtyq jáne qarjylyq turǵydan qorǵaý týraly zań qabyldandy. Bul – atalǵan mamandyqtyń mártebesin arttyrýǵa baǵyttalǵan qadam. Osy jáne basqa da júieli sharalardyń nátijesinde negizgi meditsinalyq-demografiialyq kórsetkishterdiń jaqsarǵany baiqalyp otyr. Ortasha ómir súrý uzaqtyǵy Táýelsizdik jyldarynda alǵash ret 75 jastan asty. Urpaqqa sapaly bilim berý – mańyzdy mindet. Elimizde «Jaily mektep» ulttyq jobasy qolǵa alyndy. Sonyń arqasynda 500 myńǵa jýyq bala jańa bilim ordasynda oqityn bolady», - dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy ǵylymy jáne tehnikasy damyǵan elderdiń álem kóshin bastap turǵanyn tilge tiek etip, osy úderisten qalmaý úshin tehnokrat ult bolýymyz qajet ekenin alǵa tartty.
«Bul – ýaqyt talaby. Keler jyldy «Jumysshy mamandyqtary jyly» dep jariialadyq. Biz tehnikalyq jáne kásiptik bilim berýge basa mán berip otyrmyz. Biyl osy salaǵa arnalǵan memlekettik tapsyrysty edáýir kóbeittik. Grant sanyn 10 myńǵa arttyrdyq. Memlekettik tapsyrystyń 65 paiyzy tehnikalyq mamandyqtarǵa bólindi. Elimizde sheteldiń bedeldi joǵary oqý oryndarynyń filialdary ashylyp jatyr. Bilim-ǵylymnyń sapasyn jaqsartýǵa qatysty basqa da sharalar qolǵa alyndy. Jaqynda «Ǵylym jáne tehnologiialyq saiasat týraly» zań qabyldandy. Munyń bári básekege qabiletti ozyq ult bolýymyz úshin óte mańyzdy dep oilaimyn», - dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev biyl óziniń bastamasymen «Taza Qazaqstan» aktsiiasy bastalǵanyn, bul halyqtyń ekologiialyq mádenietin kóterýge arnalǵan jalpyulttyq joba ekenin atap ótti. Eldiń ishki jaǵdaiy men azamattardyń ál-aýqatyna memlekettiń syrtqy saiasaty tikelei áser etedi. Sondyqtan Memleket basshysy óz sózinde bul salaǵa da erekshe mán berdi.
«Qazaqstan ulttyq múddege negizdelgen teńgerimdi, konstrýktivti syrtqy saiasat júrgizedi. Biyl biz úshin halyqaralyq mańyzdy oqiǵalarǵa toly jyl boldy. Qazaqstan birden birneshe kópjaqty uiymdarǵa tóraǵalyq etip, birqatar aýqymdy is-shara uiymdastyrdy. Ásirese, Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń sammiti men Dúniejúzilik kóshpendiler oiyndaryn atap ótýge bolady. Memleketimiz álemdik arenadaǵy ornyn dáiekti túrde nyǵaitý arqyly ornyqty damý maqsattaryna qol jetkizýge jáne jahandyq syn-qaterlerdi eńserýge eleýli úles qosyp keledi. Qazaq diplomatiiasy san ǵasyrlyq tarihy men dástúri bar Uly daladan bastaý aldy. Qazaqstannyń álemdik arenadaǵy bedelin nyǵaita túsý – ulttyq diplomatiianyń aldynda turǵan mańyzdy mindet. Qazir dúnie júzi qaýymdastyǵy bizdiń elimizdi orta derjava dep ataityn boldy. Biraq arqany keńge salýǵa bolmaidy, áli de óte belsendi jumys isteý qajet. Álemde túrli qaqtyǵystar kóbeiip, qarýlaný jarysy beleń alǵanyn jáne saýda soǵysy órship bara jatqanyn kórip otyrsyzdar. Biraq eń qaýiptisi – sananyń militarizatsiiasy, bir-biriniń ustanymyn moiyndamaý jáne senimsizdiktiń artýy, dialog pen konsensýs úshin múmkindiktiń azaiýy. Osynyń bári álemdik tártiptiń túbegeili ózgeriske ushyrap jatqanyn kórsetedi. Biz osyndai jaǵdaidyń ózinde turaqtylyq pen kelisim mekeni bolyp qalý úshin qoldan kelgenniń bárin jasaimyz. Beibitshilik pen tynyshtyq – bizdiń eń qundy bailyǵymyz, ony aialap, kózdiń qarashyǵyndai saqtaýymyz kerek», - dedi Prezident.
Bul rette Memleket basshysy beibitshilik pen damýdyń túp negizi otbasyndaǵy tárbieden, kóshedegi tazalyqtan, qoǵamdaǵy birlikten bastaý alatynyna nazar aýdaryp, nelikten Zań men Tártip ústemdigi týraly udaiy aitatynyn túsindirdi.
«Bul – bizdiń baiyppen tańdaǵan ainymas qaǵidatymyz. Ol qoǵamdyq sanada tamyr jaiýǵa tiis. «Zań – izgilik pen ádilet óneri» degen áigili támsil bar. Zań azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý, qoǵamdaǵy tártipti qamtamasyz etý úshin qajet. Árine, zańnyń qatańdyǵyna narazylyq bildirip, «qylburaý salyp jatyr» dep oilaityn adamdar árqashan tabylady. Biraq jazadan jaltaryp, júgensiz ketkender, shyn máninde, halyq pen el múddesine qarsy adamdar. Memleket qylmysqa «múldem tózbeýshilik» qaǵidatyn iske asyrý úshin shara qabyldaýdy jalǵastyrady. Buzaqylyqpen jáne uiymdasqan qylmyspen ymyrasyz kúres júrgizedi» - dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident bir-birimizdi qoldap, biik maqsattarǵa umtylatyn birligi myqty el bolsaq, kók pasportymyz da myqty ári qýatty bolatynyn aitty.
«Bir-birimizge tilektes bolaiyq, ózara qurmetpen qaraiyq, qadirleiik. Kez kelgen qiyndyqqa qarsy turyp, el úshin, jer úshin birge eńbek eteiik. Halqy – birtutas, bolashaǵy – jarqyn Ádiletti Qazaqstandy birge quraiyq. Azamattarymyz barlyq salada árdaiym ádildik bolǵanyn qalaidy. Ol úshin árkim ádildikti, eń aldymen, ózinen bastaýy kerek. Sonda qoǵam da, búkil memlekettik júie de ádil bolmaq. Elimizdiń eń basty merekesi – Respýblika kúninde biz Qazaqstannyń tuńǵysh Prezidenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń tabandy eńbegin atap ótýge tiispiz. Onyń qazirgi Qazaq memleketin qurý isinde sheshýshi tarihi ról atqarǵanyn mindetti túrde aitýymyz qajet. El úshin jasalǵan qyzmet eshqashan umytylmaýy kerek, el jadynda saqtalýǵa tiis. Bul – elimizdiń bolashaǵy úshin óte mańyzdy. «Jaqsynyń jaqsylyǵyn ait» degen halqymyz. Búgingi tarihqa ádil baǵa berilýi úshin keshegi tarih ádil baǵalanýǵa tiis», - dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev sózin qorytyndylai kele, Qazaqstannyń jetistikteri barsha halqymyzdyń ortaq tabysy ekenin atap ótip, ulyq meiram – Respýblika kúnine orai elimizdi damytýǵa orasan zor úles qosyp júrgen bir top azamatqa joǵary nagradalardy jáne Memlekettik syilyqty saltanatty túrde tabystady.
Jiynda «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵyn alǵan tulǵalar – Prezident janyndaǵy Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq ǵylym akademiiasynyń vitse-prezidenti, akademik Asqar Jumadildaev, Qaraǵandy oblysyndaǵy «Shahterskoe» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń direktory Georgii Prokop, sondai-aq Abai atyndaǵy ádebiet pen óner salasyndaǵy memlekettik syilyqtyń iegeri, jazýshy Qulbek Ergóbek, «Qazaqstannyń eńbek sińirgen dárigeri», «Ulttyq ǵylymi meditsinalyq ortalyǵy» aktsionerlik qoǵamynyń bas direktory Abai Baigenjin, «Shapaǵat» medaliniń iegeri, «Haileybury Astana» mektebiniń qazaq tili pániniń muǵalimi Ozoda Mannopova sóz sóiledi.
