Foto: ashyq derekkózden
Dúisenbi kúni Parlamenttiń tómengi palatasynda «Oiyn biznesi, lotereialar jáne lotereia qyzmeti máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasynyń birinshi oqylymy ótti dep habarlaidy "Ult Aqparat".
Májilis depýtaty Elnur Beisenbaevtyń aitýynsha usynylyp otyrǵan zań jobalary qarastyrylyp kele jatqanynyń ózine 2 jylǵa jýyq ýaqyt boldy. Keibir normalarǵa retteýshilik talaptar boiynsha taldaýdy júrgizý maqsatynda Úkimettiń qorytyndysyn alýdyń ózine 1,5 jyl ketken.
Sondai-aq, E. Beisenbaevtyń sózinshe, zań jobasyna Májilistegi barlyq Fraktsiia ókilderi bastamashy bolyp otyr. Sebebi bul – qoǵam úshin óte ózekti ári mańyzdy másele bolyp otyr.
Birinshiden, qumar oiynyna shyrmalǵandar sanynyń artýy.
Derekterge júginsek, sońǵy eki jarym jylda elimizdiń shamamen árbir besinshi adamy oiyn oinaidy eken nemese qumar oiyndaryna qandai-da bir qatysy bar. Al, onyń ishinde 400 myńdai adam oiynǵa salynyp, býkmekerlik keńseler men kazinolardyń turaqty klientine ainalǵan.
Sumdyǵy bul dert balalar men jasóspirimderdi de sharpyp otyr. Quqyq qorǵaý organdarynyń málimetinshe, shamamen 200 myńǵa jýyq kámelettik jasqa tolmaǵan bala basqa adamnyń atynan býkmekerlik keńselerge bás tigip, azarttyq oiyndar oinaidy eken. Ózge adamnyń loginimen býkmekerlik keńselerge bás tigýshi adamdardyń sany belgisiz.
Ekinshiden, otbasy institýtyn álsiretýi.
Elimizdegi ajyrasýlardyń 40%-na osy lýdomaniia tikelei sebep bolyp otyr. Turmystyq zorlyq-zombylyqqa baratyndardyń deni – osy qumar oiynǵa shaldyqqandar.
Byltyr Almaty oblysynda jantúrshigerlik jaǵdaida áieli men eki balasyn aiaýsyz óltirip, úiin órtep jibergen oqiǵa qoǵamdy dúr silkindirdi. Qylmysker lýdoman bolǵan, bolmashy aqshaǵa úsh birdei adamnyń ómirin qidy.
Úshinshiden, sýitsidti órshitýi.
Máselen, 2022 jyly elimizde 3 myń 676 adam ózine qol jumsap qaitys bolsa, olardyń árbir besinshisiniń sebebi – lýdomaniia.
Ókinishke qarai, bul dert qazir áskerde de keń etek alǵan. Olardyń kóbi qumar oiynnyń shyrmaýynan shyǵa almai jatqanyn bilemiz. Osydan bir jyl burynǵy kýrsanttyń óz-ózine qol jumsaýdaǵy sebebi de – oiynqumarlyq derti.
Tórtinshiden, qylmystyń etek alýy.
Elimizde qylmys jasaityndardyń 20 paiyzy lýdomandar ekeni belgili boldy. Olar báske tigetin aqsha tabý úshin aldymen qaryz alady, sodan soń urlyq, tonaý sekildi qylmystarǵa barady eken.
Besinshiden, kóleńkeli ekonomikany kúsheitýi.
Oiyn naryǵy ainalysynda úlken qarajat ainalyp jatyr. Máselen, byltyr býkmekerlik keńselerdiń jyldyq ainalymy beiresmi aqparattar boiynsha 1 trillion teńgege jetken eken.
Demek, munyń ainalasynda múddeli toptar, lobbister bolatyny sózsiz. Osynda keltirilgen málimetterden Qazaqstanda oiynqumarlyq indettei órship, el qaýipsizdigine qater tóndire bastaǵanyn baiqaimyz.
Búgin qarastyrǵaly otyrǵan zań jobalary osy máseleni barynsha aýyzdyqtap, retteýge arnalǵan.
Sondyqtan, zań aiasynda kelesi sharalardy iske asyrylady:
Birinshi. Zańda maksimaldy túrde býkmekerlik keńseler men kazinolardyń jarnamasyn shekteý qarastyrylǵan. Onda úilerdiń qasbetterinde, fasadtarynda, ǵimarattarda, qurylystardyń qorshaýlarynda, kólik quraldarynda syrtqy jarnamaǵa tyiym salynady.
Internet resýrstarynda, resmi saittarda, telearnalar men radioda, merzimdi baspa basylymdarynda, kino betterinde, mobildi operatorlardyń sms hattamalaryna da jarnamaǵa tolyq tyiym salynady.
Endi belgili blogerler men áleýmettik jelidegi tanymal tulǵalarǵa mundai oiyn túrlerin jarnamalaýǵa tyiym salynady.
Jarnama tek sporttyq obektiler, sporttyq baǵyttaǵy saittar, telearnalar men sporttyq is-sharalarda ǵana ruqsat etiledi.
Ekinshi. Oiynda bás tigý jasy 21 jastan 25 jasqa deiin kóteriledi.
Úshinshi. Ótelmegen alimenttik jáne nesielik qaryzy bar azamattardyń qumar oiynǵa bás tigý múmkindigi shekteledi.
Iaǵni boryshkerlerdiń biryńǵai reestrinde málimetteri bar jeke tulǵalardy qumar oiyndarǵa jáne bás tigýge jiberýge tyiym salý belgilenedi.
Tórtinshi. Oinaý jasyna kelmegen azamattardyń qumar oiyndaryna jáne bás tigýge qatysýy shekteledi. Olarǵa zańsyz oiyn oinaýǵa múmkindik bergen zańdy tulǵalarǵa qomaqty kólemde aiyppul salynady jáne qaitalanatyn jaǵdaida litsenziialary toqtatyla turady.
Besinshi. Zańsyz onlain kazino uiymdastyrýshylarǵa Qylmystyq kodekstiń 307-baby boiynsha jaza qoldanylady.
Atap aitqanda, múlki tárkilenip, eki myń ailyq eseptik kórsetkishke deiingi mólsherde aiyppul salýǵa ne sol mólsherde túzeý jumystaryna ne alty júz saǵatqa deiingi merzimge qoǵamdyq jumystarǵa tartýǵa ne eki jylǵa deiingi merzimge bas bostandyǵyn shekteýge ne sol merzimge bas bostandyǵynan aiyrýǵa jazalanady.
Altynshy. Zańsyz lotomatikterge múldem joiylady. Sondai-aq, balalar, bilim berý, meditsinalyq, dini jáne dini uiymdar ornalasqan turǵyn úiler men ǵimarattarda lotereia biletterin taratýǵa jáne lotereia terminaldaryn ornatýǵa tyiym salynady.
Jetinshi. Sheteldik oiyn biznesin uiymdastyrýshylardyń tizimin júrgizý, sondai-aq bankter men tólem júielerine olardyń paidasyna qarjylyq operatsiialar júrgizýge tyiym salý kózdeledi.
Segizinshi. Býkmekerlik keńseniń nemese totalizatordyń qyzmetin júzege asyratyn oiyn biznesin uiymdastyrýshylardyń óz apparattyq-baǵdarlamalyq keshenderiniń Memlekettik kirister organynyń aqparattyq júielerimen integratsiialanýyn qamtamasyz etý mindeti belgilenedi.
Sondai-aq, Ulttyq Banktiń, Qarjylyq monitoring agenttiginiń, Ádilet ministrliginiń bazalaryn biriktirý arqyly oinaýshynyń tulǵasy beinemetrikalyq turǵydan anyqtalady.
Sonymen qatar, zań jobasynda býkmekerlik keńselerde bás tigý, aqsha alý jáne tóleý kezinde
- qatysýshylardyń beine-biometrikalyq identifikatsiiadan ótkizý mindettiligi;
- oiyn biznesi uiymdastyrýshylarynyń úshinshi tulǵalardyń banktik kartochkalaryna tólem qabyldaýyna shekteý qoiý máselesi;
- memlekettik qyzmetshilerdiń, quqyq qorǵaý jáne áskeri qyzmetkerlerdiń bás tigýine tyiym salý kózdelgen. Shamamen 220 myńǵa jýyq qyzmetkerdiń qumar oiyn oinaýy shekteledi;
- óz-ózin qumar oiynnan shekteýdi 1 jyldan 10 jylǵa deiin sozý qarastyrylǵan. Iaǵni egov mobail qosymshasy arqyly shektei alady. Bul shekteýdi qaityp qalpyna keltire almaisyz.
Qorytyndylai kele, Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine oiyn biznesi, lotoreia qyzmeti boiynsha ózgerister 11 Zańǵa, 3 Kodekske engiziledi.
