Foto: 2gis.kz
Qoǵamnyń ustazy sanalatyn kitaphana qashanda kerek. Ol óziniń qundylyǵyn, qajettiligin eshqashan joimaq emes. Sondyqtan kitaphananyń da ómirsheńdigin, onyń jańaryp, damyp otyrýyn memleket te óz qamqorlyǵyna alýy tiis. Ásirese arnaiy baǵyttaǵy kitaphanalardyń máselesi kún tártibinen túspegen jón.Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq quryltaida: «Kitaphana – memlekettiń, ulttyń negizgi jady. Elimiz úshin qundy tarihi derekter men materialdardyń deni kitaphanada saqtalady. Sondyqtan kitaphana isin damytýǵa beijai qaraýǵa bolmaidy. Kitap oqyrmanǵa qoljetimdi bolýy kerek» degen edi. Ásirese bir ǵasyr buryn ashylǵan tarihi kitaphanalardyń mańyzy erekshe. Bul rette, Qazaqstan Respýblikasy Ǵylym jáne joǵary bilim ministrligi Ǵylym komiteti «Ǵylym ordasy» Respýblikalyq memlekettik kásiporny Ortalyq ǵylymi kitaphanasynyń qazirgi jaǵdaiy alańdatarlyq-aq.
Depýtattardy alańdatyp otyrǵan másele qandai
Bul másele týraly Májilis depýtaty Ardaq Nazarov palatanyń byltyrǵy jalpy otyrystarynyń birinde Premer-ministrdiń orynbasary Tamara Dúisenovaǵa depýtattyq saýal joldaǵan-dy. A.Nazarov óz saýalynda ǵylymi kitaphananyń quryp ketkeli turǵan qundy materialdarynyń aldaǵy taǵdyryna alańdaýshylyq bildirgen.
Jalpy elimizdegi eń bai ǵylymi qor bolyp sanalatyn bul kitaphana 1932 jyly ashylyp, 1945 jyly Qanysh Sátbaevtyń qoldaýymen jeke «Ortalyq ǵylymi kitaphana» statýsyn alǵan eken. Kitaphanada búginde 6 millionǵa jýyq basylym saqtaýly. Munda qazaq tarihy men mádenietine qatysty eń úlken qoljazbalar qory jáne 130 tildegi ǵylymi basylymdar saqtaýly.
«Ókinishke qarai, mekeme ataýy «Ortalyq ǵylymi kitaphana» dep atalǵanymen, kitaphana statýsy joq! Iaǵni, «Ǵylym ordasy» RMK-niń bir bólimi ǵana bolyp otyr, jeke kitaphana bolyp sanalmaidy. Sodan da bolar, ult rýhaniiatynyń qarashańyraǵy aianyshty halde», -deidi depýtat.
Onyń aitýynsha, ondaǵy qundy qoljazbalar joiylý aldynda tur eken. Kitaphana qoryndaǵy HII-HVIII ǵasyrlar arasyn qamtityn qundy muralar, ál-Farabi, Álisher Naýai, Abai Qunanbaiuly, Máshhúr Júsip Kópeiuly, Shoqan Ýálihanov, Muhtar Áýezov, Ábýbákir Divaev, Álkei Marǵulan syndy iri tulǵalardyń qoljazbalary, Abylai hannyń haty, 3 metrlik orama matada jazylǵan «Qazaq handarynyń shejiresi», HII ǵasyrda buzaý terisine jazylǵan 26 metrlik «Táýrat» kitabynyń qoljazbasy saqtalǵan. Odan bólek, 20 myńnan asa qundy qoljazba bar. Olardyń kóbi áli kitap bolyp basylyp shyqpaǵan eken. Ardaq Nazarov saýalynda kitaphananyń sanitarlyq normalary durys saqtalmai turǵanyn jetkizdi.
«Qordyń temperetýrasyn durystap turatyn apparattar isten shyqqan, olardy qaita jabdyqtaý kerek. Qazirdiń ózinde qordaǵy basylymdar keýip, úgitilip bara jatyr. Osylai jalǵasa berse, 5-10 jylda basylymdardyń 30%-yn joǵaltamyz. Sondai-aq restavratsiia jasaityn ortalyq bolǵanmen, onda basylymdardy óńdeitin arnaiy materialdar joq. Qarjy bólinbese, kitaphana ol materialdardy óte qymbat baǵaǵa shetelden aldyra almaidy», -dedi Ardaq Nazarov.
Sondai-aq ol kitaphana qorynyń tolyqpai jatqanyna da qynjylys bildirdi. Aitalyq sońǵy 10 jylda kitaphana ǵylymi basylymdarmen tolyqpaǵan, sheteldiń úzdik ǵylymi basylymdaryn aitpaǵanda, elimizdegi basylymdarǵa da qoly jetpei otyr. Sońǵy 3 jylda merzimdi basylymdardy da tolyq almaǵan. Bir qyzyǵy, Memleketten merzimdi basylymdardy jazdyryp alýǵa aqsha bólinedi.
Maman sany 305-ten 32-ge qysqarǵan
Sonymen qatar bul kitaphanda maman tapshylyǵy da kún tártibinde tur. Al bul olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa qarjy da bólinbeidi. Osydan 30 jyl buryn Ortalyq ǵylymi kitaphanada 305 qyzmetker jumys istegen bolsa, qazir 32 maman ǵana eńbek etip júr. Jalaqy mardymsyz bolǵandyqtan maman turaqtamaidy. 30-40 jyldan beri qyzmet etip kele jatqan óte tájiribeli degen kitaphanashylardyń ózi 100 myń teńgeniń ar jaq-ber jaǵyndaǵy ǵana jalaqyny qanaǵat tutyp keledi. Al kitaphanada atqarylatyn jumys shash etekten.
«Kezinde 300-den astam maman istegen jumysty bas-aiaǵy 30-ǵa da jetpeitin qyzmetkerler qalai atqarsyn?! Maman tapshylyǵyna bailanysty kitaphananyń elektrondy katalogy tolyq jasalmai otyr. Qazir 30% qor elektrondy katalogqa endi, 70% qordy oqyrmandar qaǵaz jáshikterden kitaphanaǵa kelip qana qarai alady.
Prezidenttiń tapsyrmasy boiynsha, elimizdegi kitaphanashylardyń jalaqysy jyl saiyn kóterilip jatyr. Biraq joǵaryda aitqanymdai, Ortalyq ǵylymi kitaphana «Ǵylym ordasy» Respýblikalyq memlekettik kásiporny mekemesiniń bir bólimi ǵana. Iaǵni, kitaphana statýsy joq. Sol sebepti, qyzmetkerlerdiń jalaqysy 100 myń teńgeden ary óspei otyr. Mundai ailyqqa elimizdiń eń úlken megapolisinde kún kórý ońai emes», -degen depýtat A.Nazarov atalǵan máselelerdi sheshý úshin birqatar naqty usynystaryn joldaǵan.
1. Ortalyq ǵylymi kitaphanaǵa jeke «kitaphana» statýsyn berý kerek. Iaǵni, «Ǵylym ordasy» respýblikalyq memlekettik kásiporny mekemesiniń bir bólimi emes, derbes kitaphanaǵa ainalýy tiis;
2. Bir ǵasyrǵa jýyq ýaqyttan beri jinalyp kele jatqan qundy kitaptar men merzimdi basylymdardy kútimge alyp, saqtaý úshin arnaiy jabdyqtarmen qamtamasyz etilý kerek;
3. Kitaphanaǵa oqyrmandar suranysyn qanaǵattandyrý úshin jańa úlgidegi kompiýterler, kóshirme jasaityn apparattar alý kerek, oqý zaldary konditsionerlermen jabdyqtalý qajet;
4. Ótken jyldarda Ortalyq ǵylymi kitaphananyń kitapqa jáne merzimdi basylymdarǵa jazylýy úshin bólingen qarjynyń qaida ketkenin, qalai jumsalǵanyn quzyrly organdar tekserýi kerek. Sondai-aq budan keiin Ortalyq ǵylymi kitaphana qorynyń jańa ǵylymi basylymdarmen tolyǵýyn qamtamasyz etý qajet;
5. Ortalyq ǵylymi kitaphana qyzmetkerleriniń jalaqysy ósýi tiis. Olar da basqa kitaphanalardyń qyzmetkerlerimen deńgeiles jalaqy alýy kerek. Sonyń arqasynda Ortalyq ǵylymi kitaphanaǵa kerek mamandar qarastyrylyp sanyn shuǵyl arttyrý qajet.
Ortalyq ǵylymi kitaphananyń máselesin Úkimet qalai sheship jatyr
Elimizdegi bas ǵylymi kitaphananyń ózekti máselesin kótergen Májilis depýtatynyń saýalyna qatysty Úkimettiń de jaýaby qolymyzǵa tidi. Onda Premer-ministrdiń orynbasary bolyp turǵan kezinde jaýap bergen Tamara Dúisenova Ortalyq ǵylymi kitaphananyń materialdyq-tehnikalyq bazasyn nyǵaitý maqsatynda Restavratsiia jáne konservatsiia ortalyǵy qurylǵanyn jetkizipti.
Ol 65 birlikten turatyn, jalpy somasy 625 mln teńgeni quraityn zamanaýi restavratsiialaý qondyrǵylarymen jáne ártúrli formattaǵy jyldamdyǵy joǵary óndiristik robot skanerlermen jabdyqtalǵan.
T.Dúisenova osynyń nátijesinde 18 myńǵa jýyq sirek kezdesetin kitaptar men qoljazbalar tsifrlyq formatqa kóshirilip, oqyrmandar men ǵalymdardyń ǵylymi izdenisterine yńǵaily bolý úshin kitaphananyń veb-saitynda ornalastyrylǵanyn habarlaǵan.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáikes búgingi kúni «Ǵylym ordasy» ǵimarattarynyń kesheninde kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. Kitaphananyń oqý zaldarynda aýa baptaǵyshtar ornatylyp, jihazdary tolyqtai jańartylý qolǵa alynǵan.
Kitaphananyń 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan strategiialyq damý josparyna sáikes jańa kompiýterler men keńsege arnalǵan tehnikalardy satyp alý jumystary iske asyrylǵan.
Jalpy kitaphana qoryn tolyqtyrýǵa jyl saiyn memleket tarapynan qarjy bólinip otyrady. Sońǵy úsh jylda kitaphanaǵa 70 mln bólindi (onyń ishinde 2022 jyly – 30 mln teńge, 2023 jyly – 17 mln teńge, 2024 jyly – 23 mln teńge).
Kitaphananyń kitap qory 2019 jyly – 30000, 2020 jyly – 30008, 2021 jyly – 18500, 2022 jyly – 8678, 2023 jyly 5044 birlikke tolyqqan», deidi eks vitse-Premer.
T.Dúisenova qazirgi ýaqytta kitaphana jas ǵalymdar men mamandardy ǵylymǵa tartý maqsatynda ǵylymmen ainalysýǵa arnalǵan mýltimediialyq alańǵa ainalǵanyn qosa ketipti. Sondai-aq kitaphana ǵylym, óndiris, bilim berý jáne memlekettik basqarý salalaryndaǵy ǵylymi mekemelermen tyǵyz bailanysta bola otyryp, álemdik jetistikterdi nasihattaityn, jariialanbaǵan qujattar qoryn qalyptastyratynyn atap ótipti. Oǵan qosa qoljazbalardy ǵylymi sipattaý jáne aqparattyq-kitaphanalyq protsesterdi avtomattandyrý salasynda zertteý jáne ádistemelik jumystardy úzdiksiz júrgizedi eken.
Qalai desek te, Úkimet kitaphanany ǵylymi qyzmetti damytýdyń negizgi faktorlarynyń biri ekenin eskere otyryp, ony Ǵylym ordasynyń quramynda qaldyrýdy uiǵarypty. Al jalaqy máselesin Úkimettiń qaýlysymen rettemek.
Iaǵni T.Dúisenova Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáikes, 2025 jylǵa deiin ár jyl saiyn azamattyq qyzmetshilerdiń jalaqysy 20%-dan 100%-ǵa deiin kóteriletini josparlanǵanyn jetkizgen.
