QR Qorǵanys ministri Nurlan Ermekbaev Jambyl oblysynyń Sarykemer aýylynda Baizaq aýdanyndaǵy №28349 áskeri bóliminiń oq-dári qoimasynda bolǵan jarylys týraly jýrnalister suraqtaryna jaýap berdi. QazAqparat agenttigi ministrliktiń baspasóz qyzmeti usynǵan material negizinde kezdesýde kóterilgen suraqtardy jinaqtap, oqyrman nazaryna usyndy.
- Oqiǵa ornynda taǵy jarylystar bola ma, joq pa? Naqty aita alasyz ba? Jaqyn mańdaǵy eldi meken turǵyndary alańsyz úilerine oralyp, tynysh uiyqtai berse bola ma?
- Bul jerde jarylystar bolmaidy. Biraq byqsyp jatqan, janyp emes, byqsyp jatqan qoimalar bar. Basqasha aitsaq, jalyn búkil jerde sóndirildi. Degenmen, dúmpýden keiin jerge kirip ketken qoimalar bar, kómilip qalǵan. Byqsyǵan tútin sol jaqtan shyǵyp jatyr. Tútin toqtamaǵandyqtan, jumysty toqtata almaimyz. Sondyqtan áli de qaýipsizdik sharalaryn saqtaý kerek. Ózderińiz de túsinip otyrǵan shyǵarsyzdar, qirandylardyń astynda qandai da bir mina qalǵan bolsa, ózdiginen atylyp ketýi múmkin. Sondyqtan biz aýmaqty túgel qorshaýǵa aldyq. Áskeriler, saperler, órt sóndirýshiler eshqandai qaýipti qaldyq qalmaǵanyna kózimiz jetkenshe jumys isteidi. Jarylys dep surap jatyrsyz, onyń da túr-túri bar ǵoi. Tipti qýaty álsiz jarylys bolsa da, adamdardyń, onyń ishinde áskerilerdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etýimiz kerek.
- Qurmetti ministr myrza, myna jerde 500 tonnadai qarý saqtalǵan dedi. Onyń qanshasy jaryldy, jarylmaǵany qansha? Jalpy Arystan osynda qansha tonna qarý jetkizilgen edi? Arystan shyǵarylǵan arsenaldyń ishinde raketalar bolǵan edi. Olardy bul qoimada saqtamaǵan bolsańyzdar, basqa qai jaqqa áketip edińizder?
- Birinshiden, bul áskeri qoima emes, oq-dáriler bazasy. Óitkeni terminologiia boiynsha qoima bar, saqtaý orny bar, baza bar, arsenal bar. Arysta arsenal bolatyn. Mundaǵy baza, arsenaldan kishi. Bul bazada tek injenerlik oq-dáriler saqtalǵan. Injenerlik oq-dáriler jarylǵanda alysqa ushpaidy, ol bir. Ekinshiden, onyń kólemi, sany Arystaǵydan 7-8 esege az. Sondyqtan Arysqa qaraǵanda qaýpi áldeqaida tómen. Arysqa qaraǵanda turǵyn úiler bazadan alysta ornalasqan. Jaqyn radiýsta ornalasqan adam sany kóp emes.
- Biraq, Arysqa qaraǵanda, adam shyǵyny kóp boldy ǵoi?
- Ókinishke qarai, qaza tapqandar Arysqa qaraǵanda kóp. Osy sátke deiin 12 adamnyń oqiǵa ornynda qaza bolǵany anyqtaldy. Olardyń bári áskeri qyzmetshiler men órt sóndirýshiler. Bári de batyldyqtyń úlgisin kórsetip, órtti sóndiremiz dep júrip óz ómirin qurban etti.
- Qaza bolǵan áskeri adamdardyń otbasyna naqty qansha qarajat beriledi? Úi, páter berý máselesi qaraldy ma? Sodan keiin qaza bolǵan áskeri qyzmetshilerdi nagradaǵa usyný týraly sheshim qabyldandy ma? Qandai nagradaǵa usynasyzdar?
- Qaza tapqan áskeri qyzmetshiler men órt sóndirýshiler shyn máninde nagradaǵa da, basqa da qoldaýǵa, maqtanyshqa laiyq. Sondyqtan, Prezident pen Elbasynyń tapsyrmasyna, zańǵa sáikes, olardyń otbasyna, bala-shaǵasyna jan-jaqty kómek, áleýmettik qoldaý kórsetiledi. Qarýly kúshterdiń tarapynan, Qorǵanys ministrligi tarapynan kómek kórsetilýde. Odan basqa árbir qaza tapqan azamattyń otbasyna naqty qarjylai kómek qarastyrylǵan. Onyń kólemi shamamen 20 mln teńgeden astam. Odan basqa, árine, turǵyn úi máselesi bolady. Oǵan jergilikti atqarýshy organdar da qatysady. Oblys ákimi de aitty, turǵyn úi máselesi bolsa, sheshemiz. Qazir osy baǵytta jumys bastalyp ketti. Kómek kórsetilip jatyr, áli de kórsetemiz. Onyń bári zań boiynsha birneshe kún ýaqyt alady.
- Jarylysqa adami salǵyrttyq túrtki bolýy múmkin be? Jalpy qandai nusqalar qarastyrylyp jatyr?
- Ondai nusqany da qarap jatyrmyz. Túsinesiz be, bul ózi kóptegen adam jumyldyrylǵan kúrdeli mehanizm. Qoima bastyǵy, saqtaý bólmesiniń bastyǵy, komandirdiń saqtaý jónindegi orynbasary, áskeri bólim komandiri jáne taǵy basqalar bar. Bálkim solardyń biri salǵyrttyqqa jol bergen shyǵar. Eń birinshi osyndai boljam bar. Biraq ázirge ondai aýytqýshylyq baiqaǵan joqpyz. Tergeý ondai faktilerdi anyqtaǵan joq. Sondyqtan qazir múmkin nusqalardyń eshqaisysyn tizimnen shyǵaryp jatqan joqpyz. Tergeý jan-jaqty júrip jatyr. Eń úzdik degen sarapshylar tartyldy. Jarylǵysh zattardyń synamalary zerthanaǵa beriledi. Taldaý jasalady. Mindetti túrde shyndyqqa kóz jetkizemiz dep oilaimyn.
- Iz-tússiz joǵalǵandardyń sany qansha? Aty-jónderi belgili me?
- Ázirge qazir 4 áskeri qyzmetshimen jáne tótenshe jaǵdailar departamentiniń qyzmetshilerimen bailanysqa shyǵa almai otyrmyz.
- Turǵyndar úilerine qashan oralady?
- Aýyl turǵyndary úilerine qaitty.
- Órt pen jarylystyń neden shyqqanyn otandyq mamandar anyqtai ma, álde syrttan adamdar kómekke tartasyzdar ma?
- Qazir arnaiy komissiia men arnaiy tergeý toby quryldy. Solar sheshim shyǵarady. Eger qajet bolsa, shetelden de maman tartady.
- 12 adam óldi, 60 jýyq jaqyn adam jaralandy. Arystaǵy tragediianyń jarasy da jazylyp bitken joq. Osy oqiǵaǵa bailanysty siz otstavkaǵa berýge daiynsyz ba? Ondai sheshim qabyldaisyz ba, qabyldamaisyz ba?
- Ózińiz de bilesiz ǵoi. Men bul týraly keshe aittym.
- Biz keshe bolǵan joqpyz, keshirińiz.
- Árine. Máselen, bárine ministrdi kináli dep aitý nadandyq. Óitkeni keibir saýatty adamdar Qarýly kúshterdiń óz aldyna bir kishi memleket ekenin biledi. Memlekettiń ishinde bar júieniń bári Qarýly kúshterdiń ishinde de bar: bilim berý júiesi, densaýlyq saqtaý júiesi, jaýyngerlerdi daiarlaý, sarbazdardy úiretý. Bul óte kúrdeli mehanizm. Árine, bir adamnyń bárine qarap, qadaǵalaýy óte qiyn. Biraq bizde birinshi jetekshi bárine jaýap berý kerek degen túsinik bar. Sol siiaqty men ózim kinásiz, jeke basym jazyqsyz bolsa da, bárine jaýap beremin. Onyń ústine ofitser, general ar-namysy degen uǵym bar. Soǵan sáikes men, árine, otstavkaǵa ótinish beremin. Otstavka berýdi suraimyn. Alaida Joǵary qolbasshy men Memleket basshy qandai sheshim qabyldaidy, ony aita almaimyn. Qazir meniń mindetim – apattyń saldaryn joiý, halyqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý.
- Jańa suraǵyma jaýap bermedińiz. Osynda Arystan jetkizilgen qarýlar bar dedińiz, Arystan shyǵarylǵan ózge qarýlar qai áskeri bólimde saqtalýda? Basqa qarýlar qai oblystarǵa jiberilgen?
- Munda Arystaǵy oq-dárilerdiń úshten bir bóligi ǵana ákelingen. Kóp emes. Onyń ústinde tek injenerlik oq-dáriler saqtalǵan.
- Al qalǵan oq-dáriler qai jaqta?
- Jarylystyń shyǵýyna Arystan ákelgen qarýlar sebep bolmaǵan. Órt trotil saqtaǵan qoimada bastalǵan. Trotil Arystan ákelinbegen.
- Qazaqstan boiynsha búkil áskeri bólimder tekserilgen shyǵar , solai ma? Qudai betin ári qylsyn, biraq basqa óńirlerde Arys pen Tarazdaǵydai oqiǵa bolýy múmkin be?
- Bir ǵana nárse aita alamyn. Ondaiǵa jol bermeý úshin búkil sharalar qabyldanyp jatyr. Mundai aýqymda bolýy múmkin emes dep esepteimiz.
