Búgin QR Premer-Ministri B. Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda 2018 jylǵy toǵyz aidaǵy áleýmettik-ekonomikalyq damý men respýblikalyq biýdjettiń oryndalý qorytyndylary qaraldy, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Ulttyq ekonomika ministri T. Súleimenovtyń aitýynsha, 2018 jylǵy qańtar–qyrkúiek aralyǵynda Qazaqstan ekonomikasy ósimniń oń qarqynyn saqtap tur.
«Esepti kezeńde JIÓ ósimi 4,1%-ǵa deiin artty. Bul osy jyldyń segiz aiyndaǵy kórsetkishten 0,3 paiyzdyq tarmaqqa joǵary. Bazalyq salalardyń ishinde saýda salasy men qurylys salasyndaǵy serpinniń qalpyna kelýi ósimniń údeýine negizgi úles qosty. Sondai-aq, infliatsiialyq qysymnyń jeńildeýi jáne investitsiialyq suranystyń artýy ekonomikalyq belsendiliktiń impýlsi bolyp otyr», — dedi T. Súleimenov.
Infliatsiia deńgeii 5–7% dálizi sheginde saqtalyp otyr. Qyrkúiekte infliatsiia 0,4%, al jyl basynan beri 3,3% qurady. Bul rette jyldyq infliatsiia — 6,1% qurady.
QR UEM derekteri boiynsha, kásiporyndardyń investitsiialyq belsendiliginiń joǵary kórsetkishi saqtalýda. Negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialar 21,6% ósti. Negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialar kóleminde 12 óńir ósim kórsetti.
Biylǵy toǵyz aida ónerkásip óndirisiniń ósimi 4,8% qurap, ótken aidyń deńgeiinen 0,1 paiyzdyq tarmaqqa asyp tústi. Bul rette jyl boiynsha maqsatty indikator — 3,3%. Óńdeý ónerkásibi boiynsha ósim 5,1% qurady, bul maqsatty kórsetkishke sáikes keledi. Buǵan qol jetkizý tústi metaldar óndirisiniń 4,5%-ǵa , munai óńdeý ónimderi óndirisiniń — 7,5%-ǵa, himiia ónerkásibi óndirisiniń — 8,2%-ǵa, qaǵaz jáne qaǵazdan jasalǵan ónimder óndirisiniń — 9,2%-ǵa, jihaz óndirisiniń — 5,1%-ǵa, sondai-aq mashina jasaýdaǵy ónim shyǵarýdyń — 14,5%-ǵa artýyna negizdelgen.
«Taý-ken óndirý ónerkásibinde ósim qarqyny 4,9% qurady. Osy jyldyń ótken aiymen salystyrǵanda kómir, lignit jáne munai óndirý kóleminiń óskeni baiqalady.
«Qurylys salasynda 4,4% ósim belgilengen. Ósimniń jyldamdaýy turǵyn ǵimarattardy, ónerkásiptik nysandardy, nóserlik káriz júiesiniń magistraldi kollektorlaryn salý, avtokólik joldaryn rekonstrýktsiialaý, MÓZ jańǵyrtý jumystarynyń ulǵaiýymen bailanysty», — dedi T. Súleimenov.
Budan ózge, qyzmetter kórsetýde 3,9%-ǵa qalypty ósý baiqalady. Negizgi úlesti qosqan saýda salasy. Saýdadaǵy belsendi ósim iskerlik belsendilikti yntalandyrady. Búgingi kúni belgilengen kestelerge sáikes munai men metall jóneltý, astyq, jabdyqtar, farmatsevtika jáne basqa da ónimderdi satý qarastyrylǵan.
Syrtqy saýda ainalymy turaqty ósim qarqynyn saqtap tur: segiz aida ósim 21,6% qurady. Sonymen qatar, eksport 28,2%-ǵa, import 10,8%-ǵa artty.
Eńbek naryǵynda turaqtylyq saqtalǵan. Jyl basynan beri 414,5 myń adam jumyspen qamtylǵan (1 qazandaǵy jaǵdai boiynsha). Eńbek aqysy qalypty qarqynmen ósýde. Osy jyldyń qańtar–qyrkúiek ailarynda ortasha ailyq eńbek aqy 158,2 myń teńgeni qurap, naqty máninde 1,9%-ǵa ósti. Naqty eńbekaqynyń ósýi men infliatsiialyq protsesterdiń báseńdeýi jaǵdaiynda naqty aqshalaq kirister qańtar–tamyz aralyǵynda 3,5% artty.
«Qyrkúiekte ekonomikanyń 6%-ǵa ósýiniń arqasynda, jyl qorytyndysy boiynsha JIÓ ósimin 4+ deńgeiinde saqtaýǵa jol ashyldy. Bul úshin IV toqsanda ekonomika damýyn kem degende 3,9% qamtamasyz etý qajet», — dedi T. Súleimenov.
Ulttyq bank tóraǵasy D. Aqyshev jyl basynan beri infliatsiia deńgeii 3,3%-ǵa jetkenin habarlady. Bul ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda tómen kórsetkish. Infliatsiia jyldyq kórsetkishte 6,1%-dy qurady, 2017 jylǵy qyrkúiekte bul kórsetkish 7,1% bolǵan. Ulttyq banktiń boljamy boiynsha, biyl infliatsiia 5–7% dálizinde saqtalady.
Ulttyq bank tóraǵasynyń pikirinshe, infliatsiiany basqarýdyń tiimdiligin arttyrý úshin ony 2019 jyldyń maqsatty dálizinde saqtaý úshin qazirden bastap sharalar qabyldaý qajet. Sondai-aq, D. Aqyshev Ulttyq banktiń bazalyq mólsherlemeni 9%-dan 9,25%-ǵa deiin arttyrý týraly sheshimin habarlady.
«Ulttyq bank keshe bazalyq mólsherlemeni 9%-dan 9,25%-ǵa deiin kóterý týraly sheshim qabyldady. Jańa bazalyq mólsherleme deńgeii teńgelik aktivterge degen suranysty arttyrady jáne qolaily aqshalyq–nesielik sharttardy saqtaidy», — dedi D. Aqyshev.
Sonymen qatar, qyrkúiek aiynyń sońynda ulttyq valiýtadaǵy depozitterdiń ósimi 4,1% nemese 380 mlrd teńgeni qurady. Shetel valiýtasyndaǵy depozitter 2,5%-ǵa nemese 210 mlrd teńgege tómendedi. Nátijesinde depozitterdi dollarlandyrý 46%-ǵa deiin azaidy.
Qarjy ministri Álihan Smaiylov biylǵy toǵyz aida memlekettik biýdjet kiristeriniń (transferttersiz) ósimi byltyrǵy jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda eki ese artqanyn jetkizdi. Shyǵystar byltyrǵy jylmen salystyrǵanda 0,2 paiyzdyq tarmaqqa artyq bolǵan.
«Respýblikalyq biýdjettiń kirisine 4066 mlrd teńge tústi. Bul josparlanǵan kórsetkishten 131 mlrd teńgege nemese 103,3%-ǵa artyq. Ósý qarqyny ótken jyldyń 1 qazanymen salystyrǵanda 119,5% nemese 662 mlrd teńgeni kórsetti. Onyń ishinde shikizattyq emes kirister 501,4 mlrd teńgege artty», — dedi Á. Smaiylov.
Respýblikalyq biýdjettiń shyǵystary 7,092 trln teńgeni nemese 99,2%-dy qurady. 1 qyrkúiekpen salystyrǵanda igerý kólemi jaqsardy. Jergilikti biýdjetter shyǵystary 3,496 trln teńgeni qurady. Atqarylmaǵany — 32 mlrd teńge. Bul kórsetkish ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda eki esege kem. Esepti kezeńde óńirlerge somasy 523 mlrd teńge maqsattyy transfertter aýdaryldy. Jergilikti deńgeide olar 96,6%-ǵa nemese 506 mlrd teńge igerildi. Atqarylmaǵany 16,3 mlrd teńge, onyń ishinde 1,5 mlrd teńge — biýdjet qarajatyn únemdeý. Igerilmegeni — 14,8 mlrd teńge. Bul ótken jyldyń uqsas kezeńindegi igerilmeý somasyna qaraǵanda 2,7 esege az.
«Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrýǵa 2018 jylǵa arnalǵan respýblikalyq biýdjette 476,3 mlrd teńge kózdelgen. 294,9 mlrd teńge nemese esepti kezeń josparynyń 99,6% igerildi. Jyldyq jospar boiynsha igerý 61,9%-ti qurady. «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy aiasynda óńirlerge bólingen qarajattyń igerilýi respýblika boiynsha qaraǵanda birshama tómen. Osy jyldyń 1 qazanyndaǵy jaǵdai boiynsha 85,9 mlrd teńge aýdaryldy. 84,9 mlrd teńge igerildi. 831,8 mln teńge igerilgen joq.
Á. Smaiylov Qarjy ministrliginiń jyl sońyna deiingi mindetteri týraly baiandai otyryp, birinshi kezekte, Memleket basshysy Joldaýynyń is-sharalaryn belgilengen merzimde oryndaý qajettigin atap ótti. Ekinshiden, 2018 jylǵa arnalǵan respýblikalyq biýdjettiń parametrlerin naqtylaý jáne biýdjettik baǵdarlamalardyń ákimshilerimen birlesip ony iske asyrý úshin normativtik-quqyqtyq aktilerdi qabyldaý qajet. Úshinshiden, kirister jáne shyǵystar boiynsha qarjy jylyn sapaly aiaqtaý mindettelgen.
Elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq damýy men respýblikalyq biýdjettiń oryndalý qorytyndylaryn qaraý nátijesi boiynsha, QR Premer-Ministri Baqytjan Saǵyntaev JIÓ ósimi toǵyz aidyń qorytyndysy boiynsha 4,1% quraǵanyn atap ótti. Osy jyldyń segiz aiynyń qorytyndysymen salystyrǵanda úlken ózgerister boldy. Bul — birlesip atqarǵan jumystardyń nátijesi. Sonymen qatar, Úkimet músheleriniń nazary qolda bar qorlarǵa aýdaryldy.
Úkimettiń jobalyq basqarý júiesi Memleket basshysynyń jaqynda jariialaǵan Joldaýyn oryndaý úshin barlyq múmkindikterdiń bar ekenin kórsetti. Osyǵan orai, qalǵan eki aidy jyl sońyna deiin Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaýǵa arnaý kerek. Óńdeý ónerkásibi salasynyń, sonyń ishinde farmatsevtika, toqyma (kiim, bylǵary óndirisi) jáne t.b. salalardyń múmkindikterine kóńil bólindi.
Qarajattardy igerý máselesi boiynsha, búgingi kúni Parlamentke 2018 jylǵy respýblikalyq biýdjetti naqtylaý nátijesi jiberildi, oǵan sáikes toǵyz aidyń qorytyndysy boiynsha igerilmegen qarajattar qaita bólindi. Segiz aida biýdjetti igerý qorytyndylaryn qaraý kezinde qarajat kóp igerilmegen ortalyq memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdardan qarjy qaitarylyp, basqa memlekettik organdardyń mindetterin iske asyrýǵa qaita baǵyttalady. Premer-Ministr igerilmegen qarajattar osy jyldyń ár aiynyń qorytyndysy boiynsha qaita bólinetinin aityp ótti.
