بٷگٸن قر پرەمەر-مينيسترٸ ب. ساعىنتاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا 2018 جىلعى توعىز ايداعى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ مەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ ورىندالۋ قورىتىندىلارى قارالدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ ت. سٷلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2018 جىلعى قاڭتار–قىركٷيەك ارالىعىندا قازاقستان ەكونوميكاسى ٶسٸمنٸڭ وڭ قارقىنىن ساقتاپ تۇر.
«ەسەپتٸ كەزەڭدە جٸٶ ٶسٸمٸ 4,1%-عا دەيٸن ارتتى. بۇل وسى جىلدىڭ سەگٸز ايىنداعى كٶرسەتكٸشتەن 0,3 پايىزدىق تارماققا جوعارى. بازالىق سالالاردىڭ ٸشٸندە ساۋدا سالاسى مەن قۇرىلىس سالاسىنداعى سەرپٸننٸڭ قالپىنا كەلۋٸ ٶسٸمنٸڭ ٷدەۋٸنە نەگٸزگٸ ٷلەس قوستى. سونداي-اق, ينفلياتسييالىق قىسىمنىڭ جەڭٸلدەۋٸ جەنە ينۆەستيتسييالىق سۇرانىستىڭ ارتۋى ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ يمپۋلسٸ بولىپ وتىر», — دەدٸ ت. سٷلەيمەنوۆ.
ينفلياتسييا دەڭگەيٸ 5–7% دەلٸزٸ شەگٸندە ساقتالىپ وتىر. قىركٷيەكتە ينفلياتسييا 0,4%, ال جىل باسىنان بەرٸ 3,3% قۇرادى. بۇل رەتتە جىلدىق ينفلياتسييا — 6,1% قۇرادى.
قر ۇەم دەرەكتەرٸ بويىنشا, كەسٸپورىنداردىڭ ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸگٸنٸڭ جوعارى كٶرسەتكٸشٸ ساقتالۋدا. نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالار 21,6% ٶستٸ. نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸندە 12 ٶڭٸر ٶسٸم كٶرسەتتٸ.
بيىلعى توعىز ايدا ٶنەركەسٸپ ٶندٸرٸسٸنٸڭ ٶسٸمٸ 4,8% قۇراپ, ٶتكەن ايدىڭ دەڭگەيٸنەن 0,1 پايىزدىق تارماققا اسىپ تٷستٸ. بۇل رەتتە جىل بويىنشا ماقساتتى ينديكاتور — 3,3%. ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ بويىنشا ٶسٸم 5,1% قۇرادى, بۇل ماقساتتى كٶرسەتكٸشكە سەيكەس كەلەدٸ. بۇعان قول جەتكٸزۋ تٷستٸ مەتالدار ٶندٸرٸسٸنٸڭ 4,5%-عا , مۇناي ٶڭدەۋ ٶنٸمدەرٸ ٶندٸرٸسٸنٸڭ — 7,5%-عا, حيمييا ٶنەركەسٸبٸ ٶندٸرٸسٸنٸڭ — 8,2%-عا, قاعاز جەنە قاعازدان جاسالعان ٶنٸمدەر ٶندٸرٸسٸنٸڭ — 9,2%-عا, جيھاز ٶندٸرٸسٸنٸڭ — 5,1%-عا, سونداي-اق ماشينا جاساۋداعى ٶنٸم شىعارۋدىڭ — 14,5%-عا ارتۋىنا نەگٸزدەلگەن.
«تاۋ-كەن ٶندٸرۋ ٶنەركەسٸبٸندە ٶسٸم قارقىنى 4,9% قۇرادى. وسى جىلدىڭ ٶتكەن ايىمەن سالىستىرعاندا كٶمٸر, ليگنيت جەنە مۇناي ٶندٸرۋ كٶلەمٸنٸڭ ٶسكەنٸ بايقالادى.
«قۇرىلىس سالاسىندا 4,4% ٶسٸم بەلگٸلەنگەن. ٶسٸمنٸڭ جىلدامداۋى تۇرعىن عيماراتتاردى, ٶنەركەسٸپتٸك نىسانداردى, نٶسەرلٸك كەرٸز جٷيەسٸنٸڭ ماگيسترالدٸ كوللەكتورلارىن سالۋ, اۆتوكٶلٸك جولدارىن رەكونسترۋكتسييالاۋ, مٶز جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ ۇلعايۋىمەن بايلانىستى», — دەدٸ ت. سٷلەيمەنوۆ.
بۇدان ٶزگە, قىزمەتتەر كٶرسەتۋدە 3,9%-عا قالىپتى ٶسۋ بايقالادى. نەگٸزگٸ ٷلەستٸ قوسقان ساۋدا سالاسى. ساۋداداعى بەلسەندٸ ٶسٸم ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸ ىنتالاندىرادى. بٷگٸنگٸ كٷنٸ بەلگٸلەنگەن كەستەلەرگە سەيكەس مۇناي مەن مەتالل جٶنەلتۋ, استىق, جابدىقتار, فارماتسەۆتيكا جەنە باسقا دا ٶنٸمدەردٸ ساتۋ قاراستىرىلعان.
سىرتقى ساۋدا اينالىمى تۇراقتى ٶسٸم قارقىنىن ساقتاپ تۇر: سەگٸز ايدا ٶسٸم 21,6% قۇرادى. سونىمەن قاتار, ەكسپورت 28,2%-عا, يمپورت 10,8%-عا ارتتى.
ەڭبەك نارىعىندا تۇراقتىلىق ساقتالعان. جىل باسىنان بەرٸ 414,5 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلعان (1 قازانداعى جاعداي بويىنشا). ەڭبەك اقىسى قالىپتى قارقىنمەن ٶسۋدە. وسى جىلدىڭ قاڭتار–قىركٷيەك ايلارىندا ورتاشا ايلىق ەڭبەك اقى 158,2 مىڭ تەڭگەنٸ قۇراپ, ناقتى مەنٸندە 1,9%-عا ٶستٸ. ناقتى ەڭبەكاقىنىڭ ٶسۋٸ مەن ينفلياتسييالىق پروتسەستەردٸڭ بەسەڭدەۋٸ جاعدايىندا ناقتى اقشالاق كٸرٸستەر قاڭتار–تامىز ارالىعىندا 3,5% ارتتى.
«قىركٷيەكتە ەكونوميكانىڭ 6%-عا ٶسۋٸنٸڭ ارقاسىندا, جىل قورىتىندىسى بويىنشا جٸٶ ٶسٸمٸن 4+ دەڭگەيٸندە ساقتاۋعا جول اشىلدى. بۇل ٷشٸن IV توقساندا ەكونوميكا دامۋىن كەم دەگەندە 3,9% قامتاماسىز ەتۋ قاجەت», — دەدٸ ت. سٷلەيمەنوۆ.
ۇلتتىق بانك تٶراعاسى د. اقىشەۆ جىل باسىنان بەرٸ ينفلياتسييا دەڭگەيٸ 3,3%-عا جەتكەنٸن حابارلادى. بۇل ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا تٶمەن كٶرسەتكٸش. ينفلياتسييا جىلدىق كٶرسەتكٸشتە 6,1%-دى قۇرادى, 2017 جىلعى قىركٷيەكتە بۇل كٶرسەتكٸش 7,1% بولعان. ۇلتتىق بانكتٸڭ بولجامى بويىنشا, بيىل ينفلياتسييا 5–7% دەلٸزٸندە ساقتالادى.
ۇلتتىق بانك تٶراعاسىنىڭ پٸكٸرٸنشە, ينفلياتسييانى باسقارۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن ونى 2019 جىلدىڭ ماقساتتى دەلٸزٸندە ساقتاۋ ٷشٸن قازٸردەن باستاپ شارالار قابىلداۋ قاجەت. سونداي-اق, د. اقىشەۆ ۇلتتىق بانكتٸڭ بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ 9%-دان 9,25%-عا دەيٸن ارتتىرۋ تۋرالى شەشٸمٸن حابارلادى.
«ۇلتتىق بانك كەشە بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ 9%-دان 9,25%-عا دەيٸن كٶتەرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى. جاڭا بازالىق مٶلشەرلەمە دەڭگەيٸ تەڭگەلٸك اكتيۆتەرگە دەگەن سۇرانىستى ارتتىرادى جەنە قولايلى اقشالىق–نەسيەلٸك شارتتاردى ساقتايدى», — دەدٸ د. اقىشەۆ.
سونىمەن قاتار, قىركٷيەك ايىنىڭ سوڭىندا ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى دەپوزيتتەردٸڭ ٶسٸمٸ 4,1% نەمەسە 380 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى دەپوزيتتەر 2,5%-عا نەمەسە 210 ملرد تەڭگەگە تٶمەندەدٸ. نەتيجەسٸندە دەپوزيتتەردٸ دوللارلاندىرۋ 46%-عا دەيٸن ازايدى.
قارجى مينيسترٸ ەليحان سمايىلوۆ بيىلعى توعىز ايدا مەملەكەتتٸك بيۋدجەت كٸرٸستەرٸنٸڭ (ترانسفەرتتەرسٸز) ٶسٸمٸ بىلتىرعى جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا ەكٸ ەسە ارتقانىن جەتكٸزدٸ. شىعىستار بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا 0,2 پايىزدىق تارماققا ارتىق بولعان.
«رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸسٸنە 4066 ملرد تەڭگە تٷستٸ. بۇل جوسپارلانعان كٶرسەتكٸشتەن 131 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 103,3%-عا ارتىق. ٶسۋ قارقىنى ٶتكەن جىلدىڭ 1 قازانىمەن سالىستىرعاندا 119,5% نەمەسە 662 ملرد تەڭگەنٸ كٶرسەتتٸ. ونىڭ ٸشٸندە شيكٸزاتتىق ەمەس كٸرٸستەر 501,4 ملرد تەڭگەگە ارتتى», — دەدٸ ە. سمايىلوۆ.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ شىعىستارى 7,092 ترلن تەڭگەنٸ نەمەسە 99,2%-دى قۇرادى. 1 قىركٷيەكپەن سالىستىرعاندا يگەرۋ كٶلەمٸ جاقساردى. جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەر شىعىستارى 3,496 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى. اتقارىلماعانى — 32 ملرد تەڭگە. بۇل كٶرسەتكٸش ٶتكەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا ەكٸ ەسەگە كەم. ەسەپتٸ كەزەڭدە ٶڭٸرلەرگە سوماسى 523 ملرد تەڭگە ماقساتتىى ترانسفەرتتەر اۋدارىلدى. جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە ولار 96,6%-عا نەمەسە 506 ملرد تەڭگە يگەرٸلدٸ. اتقارىلماعانى 16,3 ملرد تەڭگە, ونىڭ ٸشٸندە 1,5 ملرد تەڭگە — بيۋدجەت قاراجاتىن ٷنەمدەۋ. يگەرٸلمەگەنٸ — 14,8 ملرد تەڭگە. بۇل ٶتكەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭٸندەگٸ يگەرٸلمەۋ سوماسىنا قاراعاندا 2,7 ەسەگە از.
«نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋعا 2018 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە 476,3 ملرد تەڭگە كٶزدەلگەن. 294,9 ملرد تەڭگە نەمەسە ەسەپتٸ كەزەڭ جوسپارىنىڭ 99,6% يگەرٸلدٸ. جىلدىق جوسپار بويىنشا يگەرۋ 61,9%-تٸ قۇرادى. «نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىندا ٶڭٸرلەرگە بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ يگەرٸلۋٸ رەسپۋبليكا بويىنشا قاراعاندا بٸرشاما تٶمەن. وسى جىلدىڭ 1 قازانىنداعى جاعداي بويىنشا 85,9 ملرد تەڭگە اۋدارىلدى. 84,9 ملرد تەڭگە يگەرٸلدٸ. 831,8 ملن تەڭگە يگەرٸلگەن جوق.
ە. سمايىلوۆ قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ جىل سوڭىنا دەيٸنگٸ مٸندەتتەرٸ تۋرالى بايانداي وتىرىپ, بٸرٸنشٸ كەزەكتە, مەملەكەت باسشىسى جولداۋىنىڭ ٸس-شارالارىن بەلگٸلەنگەن مەرزٸمدە ورىنداۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. ەكٸنشٸدەن, 2018 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ پارامەترلەرٸن ناقتىلاۋ جەنە بيۋدجەتتٸك باعدارلامالاردىڭ ەكٸمشٸلەرٸمەن بٸرلەسٸپ ونى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكتٸلەردٸ قابىلداۋ قاجەت. ٷشٸنشٸدەن, كٸرٸستەر جەنە شىعىستار بويىنشا قارجى جىلىن ساپالى اياقتاۋ مٸندەتتەلگەن.
ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋى مەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ ورىندالۋ قورىتىندىلارىن قاراۋ نەتيجەسٸ بويىنشا, قر پرەمەر-مينيسترٸ باقىتجان ساعىنتاەۆ جٸٶ ٶسٸمٸ توعىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 4,1% قۇراعانىن اتاپ ٶتتٸ. وسى جىلدىڭ سەگٸز ايىنىڭ قورىتىندىسىمەن سالىستىرعاندا ٷلكەن ٶزگەرٸستەر بولدى. بۇل — بٸرلەسٸپ اتقارعان جۇمىستاردىڭ نەتيجەسٸ. سونىمەن قاتار, ٷكٸمەت مٷشەلەرٸنٸڭ نازارى قولدا بار قورلارعا اۋدارىلدى.
ٷكٸمەتتٸڭ جوبالىق باسقارۋ جٷيەسٸ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاقىندا جارييالاعان جولداۋىن ورىنداۋ ٷشٸن بارلىق مٷمكٸندٸكتەردٸڭ بار ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. وسىعان وراي, قالعان ەكٸ ايدى جىل سوڭىنا دەيٸن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا ارناۋ كەرەك. ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ سالاسىنىڭ, سونىڭ ٸشٸندە فارماتسەۆتيكا, توقىما (كيٸم, بىلعارى ٶندٸرٸسٸ) جەنە ت.ب. سالالاردىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸنە كٶڭٸل بٶلٸندٸ.
قاراجاتتاردى يگەرۋ مەسەلەسٸ بويىنشا, بٷگٸنگٸ كٷنٸ پارلامەنتكە 2018 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸ ناقتىلاۋ نەتيجەسٸ جٸبەرٸلدٸ, وعان سەيكەس توعىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا يگەرٸلمەگەن قاراجاتتار قايتا بٶلٸندٸ. سەگٸز ايدا بيۋدجەتتٸ يگەرۋ قورىتىندىلارىن قاراۋ كەزٸندە قاراجات كٶپ يگەرٸلمەگەن ورتالىق مەملەكەتتٸك جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردان قارجى قايتارىلىپ, باسقا مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ مٸندەتتەرٸن ٸسكە اسىرۋعا قايتا باعىتتالادى. پرەمەر-مينيستر يگەرٸلمەگەن قاراجاتتار وسى جىلدىڭ ەر ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قايتا بٶلٸنەتٸنٸن ايتىپ ٶتتٸ.
