
Májilistiń jalpy otyrysynda «Qazaqstan Respýblikasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákil týraly» zań jobasy ekinshi oqylymda maquldandy, dep habarlaidy QazAqparat.
Májilistiń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komitetiniń málimetinshe, zań jobasy Adam quqyqtary jónindegi ýákil men onyń óńirdegi ókiliniń mártebesin, laýazymǵa sailaý jáne laýazymnan bosatý tártibin, qyzmettiń qaǵidattary men kepildikterin, sondai-aq onyń ókilettikterin retteitin negizgi erejelerdi aiqyndaý arqyly adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy zańnamany jetildirý maqsatynda ázirlendi.
Memleket basshysynyń 2002 jylǵy 19 qyrkúiektegi № 947 Jarlyǵymen Adam quqyqtary jónindegi ýákil qyzmeti belgilendi, onyń quzyretine aryz berýshi óz quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý úshin paidalana alatyn tásilder men quraldardy túsindirý, sondai-aq shaǵymdardy tiisti organdarǵa berý kiredi. 2017 jyly konstitýtsiialyq reforma nátijesinde Adam quqyqtary jónindegi ýákil institýty eldiń Negizgi zańynda kórinisin tapty. Atap aitqanda, Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń 55-babyna sáikes ombýdsmendi bes jyl merzimge qyzmetke sailaý jáne ony qyzmetinen bosatý el Parlamenti Senatynyń quzyryna kiredi. Búgin kúni Ombýdsmen institýtyn onyń quqyqtyq mártebesin, qyzmetiniń qaǵidattary men kepildikterin, sondai-aq adamnyń jáne azamattyń buzylǵan quqyqtaryn qalpyna keltirý jónindegi quzyretti zańnamalyq deńgeide naqty aiqyndaý arqyly odan ári damytý qajettigi pisip jetildi.
Adam quqyqtaryn kótermeleýmen jáne qorǵaýmen ainalysatyn ulttyq mekemelerdiń mártebesine qatysty qaǵidattarǵa (Parij qaǵidattary), sondai-aq Ombýdsmen institýtyn qorǵaý jáne nyǵaitý qaǵidattaryna («Venetsiia qaǵidattary») sáikes Ýákil laýazymy bes jyl merzimge sailanatyn (sailaityn) negizde belgilenedi. Múddeler qaqtyǵysyn bolǵyzbaý maqsatynda ol qyzmet kezeńinde saiasi qyzmetpen ainalysa almaidy, memlekettik qyzmette bola almaidy, oqytýshylyq, ǵylymi ne ózge de shyǵarmashylyq qyzmetti qospaǵanda, basqa aqy tólenetin qyzmetpen ainalysa almaidy.
Ýákildiń qyzmeti zańdylyq, obektivtilik jáne ádildik, ashyqtyq, sondai-aq adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtary múddesi úshin táýelsizdik, jaýapkershilik jáne beitaraptyq qaǵidattaryna negizdelýge tiis ekenin atap ótý qajet. Osy maqsattarda Ýákilge eshkimniń tiispeýshiligi, onyń ishinde sot tártibimen qoldanylatyn qylmystyq nemese ákimshilik jaýaptylyqqa tartýǵa, onyń qyzmetine aralasýǵa jáne zańda kózdelmegen qandai da bir fýnktsiialardy júkteýge, sondai-aq onyń óz ókilettikterin júzege asyrýyna kedergi keltirý maqsatynda qandai da bolsyn nysanda yqpal etýge jol bermeýge qatysty kepildikter jazylady.
Ýákildiń adam men azamattyń buzylǵan quqyqtaryn qalpyna keltirý bóligindegi ókilettikterin edáýir keńeitý usynylady. Máselen, shaǵymdy qaraý nátijeleri boiynsha qabyldanǵan sheshimge bailanysty Ýákil:
1) áreketterimen (áreketsizdigimen) ótinish berýshiniń quqyqtary men bostandyqtaryn buzǵan memlekettik organdarǵa, jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin-ózi basqarý organdaryna, laýazymdy adamdarǵa, memlekettik qyzmetshilerge buzylǵan quqyqtardy qalpyna keltirý úshin qabyldanýǵa tiis sharalarǵa qatysty usynymdar jibere alady;
2) ýákiletti memlekettik organdarǵa nemese laýazymdy adamdarǵa adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryn buzǵan adamǵa qatysty tártiptik nemese ákimshilik is júrgizýdi ne qylmystyq is qozǵaý týraly ótinishhatpen júgine alady;
3) memlekettik organnyń, jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin-ózi basqarý organdarynyń, laýazymdy adamdardyń, memlekettik qyzmetshilerdiń sheshimderimen nemese áreketterimen (áreketsizdigimen) adamdardyń shektelmegen tobynyń buzylǵan quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý úshin talap aryzben (talap qoiýmen) sotqa júgine alady, sondai-aq zańda belgilengen nysandarda protseske qatysa alady.
Bul rette Ýákil jiberetin talap aryz (talap qoiý) Qazaqstan Respýblikasynyń salyq zańnamasyna sáikes memlekettik bajdan bosatylady.
Ýákil ótinish berýshiden shaǵymdy qaraýǵa qabyldap qana qoimai, eger buqaralyq aqparat quraldarynan adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryn buzý faktileri týraly ózine belgili bolǵan jaǵdaida, zań jobasynda kózdelgen sharalardy qamtamasyz ete otyryp, osy buzýshylyqtar týraly shaǵymdy qaraýǵa bastamashy bolýǵa quqyly ekendigi aitylady.
Mazmundyq turǵydan Ýákilge adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtarynyń buzylýy týraly aqparatty zerdeleý jáne taldaý, shaǵymdardy qaraý nátijelerin jinaqtap qorytý fýnktsiiasy júkteledi.
Osyndai qyzmettiń qorytyndylary boiynsha Ýákildiń adam men azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryn qamtamasyz etý, ákimshilik rásimderdi jetildirý boiynsha jalpy sipattaǵy eskertýler men usynystardy jiberýi kútiledi. Ol zań shyǵarý bastamasy quqyǵy sýbektilerine Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamasyna túzetýler engizý týraly usynystarmen júgine alady, al qoǵamdyq mańyzy zor ne adam men azamattyń Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasynda kepildik berilgen quqyqtary men bostandyqtary óreskel nemese jappai buzylǵan jaǵdailarda tikelei QR Prezidentine, Parlamenti Palatalaryna nemese Úkimetine ótinish joldai alady. Sonymen birge, Ýákil mundai quqyǵy bar adamdardyń Konstitýtsiialyq Keńeske ótinish jiberýi týraly ótinishhat berýge quqyǵy bar.