مەجٸلٸستٸڭ جالپى وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل تۋرالى» زاڭ جوباسى ەكٸنشٸ وقىلىمدا ماقۇلداندى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
مەجٸلٸستٸڭ زاڭناما جەنە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, زاڭ جوباسى ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل مەن ونىڭ ٶڭٸردەگٸ ٶكٸلٸنٸڭ مەرتەبەسٸن, لاۋازىمعا سايلاۋ جەنە لاۋازىمنان بوساتۋ تەرتٸبٸن, قىزمەتتٸڭ قاعيداتتارى مەن كەپٸلدٸكتەرٸن, سونداي-اق ونىڭ ٶكٸلەتتٸكتەرٸن رەتتەيتٸن نەگٸزگٸ ەرەجەلەردٸ ايقىنداۋ ارقىلى ادامنىڭ جەنە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋ ماقساتىندا ەزٸرلەندٸ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2002 جىلعى 19 قىركٷيەكتەگٸ № 947 جارلىعىمەن ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل قىزمەتٸ بەلگٸلەندٸ, ونىڭ قۇزىرەتٸنە ارىز بەرۋشٸ ٶز قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ ٷشٸن پايدالانا الاتىن تەسٸلدەر مەن قۇرالداردى تٷسٸندٸرۋ, سونداي-اق شاعىمداردى تيٸستٸ ورگاندارعا بەرۋ كٸرەدٸ. 2017 جىلى كونستيتۋتسييالىق رەفورما نەتيجەسٸندە ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل ينستيتۋتى ەلدٸڭ نەگٸزگٸ زاڭىندا كٶرٸنٸسٸن تاپتى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 55-بابىنا سەيكەس ومبۋدسمەندٸ بەس جىل مەرزٸمگە قىزمەتكە سايلاۋ جەنە ونى قىزمەتٸنەن بوساتۋ ەل پارلامەنتٸ سەناتىنىڭ قۇزىرىنا كٸرەدٸ. بٷگٸن كٷنٸ ومبۋدسمەن ينستيتۋتىن ونىڭ قۇقىقتىق مەرتەبەسٸن, قىزمەتٸنٸڭ قاعيداتتارى مەن كەپٸلدٸكتەرٸن, سونداي-اق ادامنىڭ جەنە ازاماتتىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتٸرۋ جٶنٸندەگٸ قۇزىرەتتٸ زاڭنامالىق دەڭگەيدە ناقتى ايقىنداۋ ارقىلى ودان ەرٸ دامىتۋ قاجەتتٸگٸ پٸسٸپ جەتٸلدٸ.
ادام قۇقىقتارىن كٶتەرمەلەۋمەن جەنە قورعاۋمەن اينالىساتىن ۇلتتىق مەكەمەلەردٸڭ مەرتەبەسٸنە قاتىستى قاعيداتتارعا (پاريج قاعيداتتارى), سونداي-اق ومبۋدسمەن ينستيتۋتىن قورعاۋ جەنە نىعايتۋ قاعيداتتارىنا («ۆەنەتسييا قاعيداتتارى») سەيكەس ۋەكٸل لاۋازىمى بەس جىل مەرزٸمگە سايلاناتىن (سايلايتىن) نەگٸزدە بەلگٸلەنەدٸ. مٷددەلەر قاقتىعىسىن بولعىزباۋ ماقساتىندا ول قىزمەت كەزەڭٸندە ساياسي قىزمەتپەن اينالىسا المايدى, مەملەكەتتٸك قىزمەتتە بولا المايدى, وقىتۋشىلىق, عىلىمي نە ٶزگە دە شىعارماشىلىق قىزمەتتٸ قوسپاعاندا, باسقا اقى تٶلەنەتٸن قىزمەتپەن اينالىسا المايدى.
ۋەكٸلدٸڭ قىزمەتٸ زاڭدىلىق, وبەكتيۆتٸلٸك جەنە ەدٸلدٸك, اشىقتىق, سونداي-اق ادامنىڭ جەنە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مٷددەسٸ ٷشٸن تەۋەلسٸزدٸك, جاۋاپكەرشٸلٸك جەنە بەيتاراپتىق قاعيداتتارىنا نەگٸزدەلۋگە تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتۋ قاجەت. وسى ماقساتتاردا ۋەكٸلگە ەشكٸمنٸڭ تيٸسپەۋشٸلٸگٸ, ونىڭ ٸشٸندە سوت تەرتٸبٸمەن قولدانىلاتىن قىلمىستىق نەمەسە ەكٸمشٸلٸك جاۋاپتىلىققا تارتۋعا, ونىڭ قىزمەتٸنە ارالاسۋعا جەنە زاڭدا كٶزدەلمەگەن قانداي دا بٸر فۋنكتسييالاردى جٷكتەۋگە, سونداي-اق ونىڭ ٶز ٶكٸلەتتٸكتەرٸن جٷزەگە اسىرۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرۋ ماقساتىندا قانداي دا بولسىن نىساندا ىقپال ەتۋگە جول بەرمەۋگە قاتىستى كەپٸلدٸكتەر جازىلادى.
ۋەكٸلدٸڭ ادام مەن ازاماتتىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتٸرۋ بٶلٸگٸندەگٸ ٶكٸلەتتٸكتەرٸن ەدەۋٸر كەڭەيتۋ ۇسىنىلادى. مەسەلەن, شاعىمدى قاراۋ نەتيجەلەرٸ بويىنشا قابىلدانعان شەشٸمگە بايلانىستى ۋەكٸل:
1) ەرەكەتتەرٸمەن (ەرەكەتسٸزدٸگٸمەن) ٶتٸنٸش بەرۋشٸنٸڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن بۇزعان مەملەكەتتٸك ورگاندارعا, جەرگٸلٸكتٸ مەملەكەتتٸك باسقارۋ جەنە ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىنا, لاۋازىمدى ادامدارعا, مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەرگە بۇزىلعان قۇقىقتاردى قالپىنا كەلتٸرۋ ٷشٸن قابىلدانۋعا تيٸس شارالارعا قاتىستى ۇسىنىمدار جٸبەرە الادى;
2) ۋەكٸلەتتٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارعا نەمەسە لاۋازىمدى ادامدارعا ادامنىڭ جەنە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن بۇزعان ادامعا قاتىستى تەرتٸپتٸك نەمەسە ەكٸمشٸلٸك ٸس جٷرگٸزۋدٸ نە قىلمىستىق ٸس قوزعاۋ تۋرالى ٶتٸنٸشحاتپەن جٷگٸنە الادى;
3) مەملەكەتتٸك ورگاننىڭ, جەرگٸلٸكتٸ مەملەكەتتٸك باسقارۋ جەنە ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىنىڭ, لاۋازىمدى ادامداردىڭ, مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ شەشٸمدەرٸمەن نەمەسە ەرەكەتتەرٸمەن (ەرەكەتسٸزدٸگٸمەن) ادامداردىڭ شەكتەلمەگەن توبىنىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ ٷشٸن تالاپ ارىزبەن (تالاپ قويۋمەن) سوتقا جٷگٸنە الادى, سونداي-اق زاڭدا بەلگٸلەنگەن نىسانداردا پروتسەسكە قاتىسا الادى.
بۇل رەتتە ۋەكٸل جٸبەرەتٸن تالاپ ارىز (تالاپ قويۋ) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سالىق زاڭناماسىنا سەيكەس مەملەكەتتٸك باجدان بوساتىلادى.
ۋەكٸل ٶتٸنٸش بەرۋشٸدەن شاعىمدى قاراۋعا قابىلداپ قانا قويماي, ەگەر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنان ادامنىڭ جەنە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن بۇزۋ فاكتٸلەرٸ تۋرالى ٶزٸنە بەلگٸلٸ بولعان جاعدايدا, زاڭ جوباسىندا كٶزدەلگەن شارالاردى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, وسى بۇزۋشىلىقتار تۋرالى شاعىمدى قاراۋعا باستاماشى بولۋعا قۇقىلى ەكەندٸگٸ ايتىلادى.
مازمۇندىق تۇرعىدان ۋەكٸلگە ادامنىڭ جەنە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ بۇزىلۋى تۋرالى اقپاراتتى زەردەلەۋ جەنە تالداۋ, شاعىمداردى قاراۋ نەتيجەلەرٸن جيناقتاپ قورىتۋ فۋنكتسيياسى جٷكتەلەدٸ.
وسىنداي قىزمەتتٸڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ۋەكٸلدٸڭ ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ, ەكٸمشٸلٸك رەسٸمدەردٸ جەتٸلدٸرۋ بويىنشا جالپى سيپاتتاعى ەسكەرتۋلەر مەن ۇسىنىستاردى جٸبەرۋٸ كٷتٸلەدٸ. ول زاڭ شىعارۋ باستاماسى قۇقىعى سۋبەكتٸلەرٸنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا تٷزەتۋلەر ەنگٸزۋ تۋرالى ۇسىنىستارمەن جٷگٸنە الادى, ال قوعامدىق ماڭىزى زور نە ادام مەن ازاماتتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىندا كەپٸلدٸك بەرٸلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى ٶرەسكەل نەمەسە جاپپاي بۇزىلعان جاعدايلاردا تٸكەلەي قر پرەزيدەنتٸنە, پارلامەنتٸ پالاتالارىنا نەمەسە ٷكٸمەتٸنە ٶتٸنٸش جولداي الادى. سونىمەن بٸرگە, ۋەكٸل مۇنداي قۇقىعى بار ادامداردىڭ كونستيتۋتسييالىق كەڭەسكە ٶتٸنٸش جٸبەرۋٸ تۋرالى ٶتٸنٸشحات بەرۋگە قۇقىعى بار.
