2020 jyl barsha álem elderi úshin ońai bolmady. Koronavirýs barlyq salaǵa teris yqpalyn tigizgeni anyq. Bul turǵyda indetpen kúreste meditsina salasy qyzmetkerleriniń eńbegi zor. Osy oraida jyl basynan beri aýrýdyń taralýyna jol bermes úshin belgili dáriger, Ulttyq ǵylymi kardiohirýrgiia ortalyǵy basqarma tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Mahabbat Bekbosynova óziniń usynystaryn aitty.
Onyń aitýynsha, koronavirýsqa qarsy dárilik preparattardy tek dárigerler taǵaiyndaýy kerek.
Indet taralǵan kezde klinikalyq hattamalarǵa antikoagýlianttar engizilgenin, alaida el halqy osy preparattardy dárihanalardan jappai satyp alýǵa talpynǵany belgili.
«Dárigerler efirde qandai da bir preparattardyń ataýyn jariialaǵanǵa qarsymyn. Sebebi muny halyq durys qabyldamaityn jaǵdailar kezdesedi. Bizdiń suhbattarymyzdy tyńdap alyp, adamdar dárihanaǵa baryp, preparattardy satyp alady. Jalpy, dárilik preparattar tek retsept boiynsha satylýy kerek. Árine, maýsym-shilde ailarynda obektivti jaǵdai boldy, sol kezde adamdar jaqyndarynyń densaýlyǵy úshin jan-jaqtan dári izdedi. Jaz kezinde preparattardyń tapshylyǵy sezilgen edi. Degenmen, kez kelgen dárilik preparattar tek dárigerdiń ruqsatymen berilgeni durys», - dedi M. Bekbosynova.
Onyń sózine qaraǵanda, koronavirýstan emdeý kezinde qandy suiyltatyn preparattardyń túrli sanattary bar.
«Naýqas aspirinniń ústine antikoagýlianttardy qabyldaǵan jáne bul jaǵdaida adamdar meditsinalyq nusqaýlardy eskermegen. Osy oraida bizge qan toqtamaýdyń túrli jaǵdaiymen patsientter kelip jatty. Adamdar meditsinalyq mekemege júgingen kezde, osynyń saldaryn túzeýge bolatynyn aitqym keledi. Eger bul preparattardy eshbir qadaǵalaýsyz qabyldai berse, onda ólim jaǵdaiyna da alyp kelýi múmkin», - dedi dáriger.
Mindetti túrde emhanada tirkelý kerek
«Álemde indettiń jańa tolqyny júrip jatyr. Qan ainalymy aýrýlaryna toqtalsaq, iaǵni sozylmaly júrek-qan tamyrlary aýrýy barlar jaýapkershilik tanytýy kerek. Osy oraida kovid-pnevmoniia kezinde táýekel tobynda enip tur. Kúretamyr, júrektiń ishemiialyq aýrýy, júrek arýlarymen qatar júretin qant diabeti naýqastary mindetti túrde turǵylyqty jeri boiynsha emhanalarda tirkeýge turýy kerek. Olar dárilik preparattardy qabyldaýy qajet», - dedi dáriger.
Mahabbat Bekbosynova, kúretamyr qysymyn, qant deńgeiin baqylaýda ustaý óte mańyzdy ekenin atap ótti.
Sáikesinshe, barlyq dárilik preparattardy dárigerdiń nusqaýymen qabyldaý kerek.
«Júrek aýrýy barlar tirkeýde bolmasa, mindetti túrde emhanaǵa barýy kerek. Sebebi bul adamdarǵa virýstyq infektsiialar aýyr tiedi», - dedi dáriger.
Infektsiianyń taralý oshaqtary
«Jaz ailarynda kovid ortalyǵy retinde jumys istegen kezimizde, koronovirýstyń aýyr formasyna shaldyqqan naýqastardy qabyldadyq. Em-dom alǵan naýqastardyń 90 paiyzy infektsiiany túrli is-sharalarda, iaǵni úilený toiynda, týǵan kún, qudalyq sekildi dástúrli jiyndarda juqtyrǵan. Bul - óz kezeginde úlken problema. Sondyqtan adamdar kóp jinalatyn jerge barmaýǵa keńes beremin. Negizgi talaptardy ustanyp júrgen, indet juqtyrmaǵan jaqsy tanys adamdarmen kezdesýge bolatyn shyǵar, alaida otbasylyq jáne basqa da úlken jiyndarǵa, saýda ortalyqtaryna barǵan áli de qaýipti», - dedi M. Bekbosynova.
Onyń aitýynsha, statistika boiynsha infektsiia kóbine qoǵamdyq kólikte, saýda ortalyqtarynda, kópqabatty úilerdiń liftisinde taraidy.
«Saqtyq is-sharalaryna mán berip, maska taǵyp, araqashyqty saqtaý kerek. Aýyrǵanda kóshege shyǵýdyń qajeti joq. Osy jaiynda dárigerge habarlaǵan jón. Turǵylyqty jerdegi emhanamen bailanysta bolý qajet. Indet jaiynda erterek habarlansa, em-dom nátijeli bolady. Eń bastysy, jaz ailaryndaǵy ahýal qaitalanbaýy tiis. Ol kezde indettiń taralý oshaǵy keńeigen edi. Bul óz kezeginde meditsina qyzmetkerleri úshin úlken synaq boldy», - dedi Mahabbat Bekbosynova.
Koronavirýstan keiingi sindrom
«Bizde koronavirýstan keiingi sindrom jobasy ashyldy. Densaýlyq saqtaý ministrligimen aldyn ala jospardy pysyqtadyq. Onda naýqastardy qaraý, túrli analizder, mamandardyń konsýltatsiialary qamtyldy. Jaz ailarynda saýyqtyrý is-sharalary eskerilgen bolatyn, iaǵni adamdardy ońaltý kerektigi mańyzdy boldy. Osynyń barlyǵy emhanalarǵa tapsyryldy. Qazirgi kezde koronavirýstan keiingi sindrom nozologiia retinde enýi úshin tiisti jobany pysyqtap jatyrmyz. Bul turǵyda osy nozologiiamen adamdar memlekettik biýdjet esebinen tekserýden ótýi kerek. Sebebi meditsinalyq tekserýden ótý keide qymbatqa túsetini anyq. Ministrlik KVI-dan keiin adamdar úlken problamaǵa tap bolatynyn túsinip otyr. Bul problemalar barsha álemde talqylanyp jatyr», - dedi Mahabbat Bekbosynova.
Osy oraida ol em-dom, saýyqtyrý sheshimderi ýaqytyly jasalmasa, onda keibir naýqastar múgedek bolyp qalýy múmkin ekenin jetkizdi.
«Qazir tiisti zertteý jumystaryn júrgizgennen keiin, óńirler úshin ádistemelik nusqaýlardy daiarlaimyz. Mundai kovidten keiingi ortalyqtar ár óńirde ashylýy múmkin. Bul ortalyqqa koronavirýstan jazylǵanymen, problemaǵa tap bolǵan ár adam baryp, zertteýden óte alady. Osy oraida em-dom júrgizýge qatysty keńes berilip, ońaltý kýrstarymen qamtylady», - dedi dáriger.
