«Nur Otan» partiiasy Saiasi keńesiniń keńeitilgen otyrysynda Elbasy «ortaq tabys úshin damýǵa, qoǵamdy jumyldyrýǵa baǵyt alǵan, adamdardyń suranystaryna jaýap bere alatyn jigerli liderler men qýatty partiia qajet» dep atap kórsetti.
Tarihtan belgili, saiasi partiialar – qoǵam men bilik arasyn jalǵaityn altyn kópir ispettes. Olar halyqtyń múddesin júieli túrde bildirip, olardy qanaǵattandyrýǵa múmkindik jasaidy. Neǵurlym partiia jáne ony basqaratyn lider myqty bolsa, solǵurlym ol halyqqa tiimdi qyzmet etedi.
Tarihtyń syndarly sátterinde, ádette, óz zamanynyń rýhy men áreketin iske asyrǵan liderler men olardyń murattastarynyń komandalary paida bolǵan. Óz halqynyń igiligi jolynda naqty ózgerister jasaýy olardy Uly reformatalarǵa ainaldyrdy.
Tarihta Mustafa Atatúrik, Franklin Rýzvelt, Liýdvig Erhard, Den Siaopin, Li Kýan Iu, Margaret Tetcher sekildi jekelegen uly tulǵalar men jáne olardyń myqty partiialary-murattas jandar komandasynyń esimderi saqtalǵan. Olar birlese otyryp jasampaz jańǵyrýlardy júzege asyrǵan. Bul rette tyń sharalardy da qoldanǵan.
Elbasynyń «Nur Otan» partiiasynyń negizin qalaýshy ári kóshbasshysy retindegi róli daýsyz. Óz kezinde Margaret Tetcher bylai degen eken: «Qazirgi kezde álemde bes-alty iri ári óte yqpaldy saiasatker bar, olardyń ishinde Nursultan Ábishuly Nazarbaev tur. Men oǵan óte senemin jáne Qazaqstanda onyń jasaǵandarynyń bárimen kelisemin».
Qazirgi ýaqytta «Nur Otan» partiiasyna senim deńgeii Nursultan Ábishulynyń jeke bedeli arqyly qalyptasqan. Áitse de Saiasi keńestiń keńeitilgen otyrysynda Elbasy partiiaǵa óńirlerden adamdardyń muń-muqtajyn jaqsy biletin, azamattardyń ótinishterine qulaq asyp, ony esti alatyn myqty liderlerdi kótermeleý qajettigi týraly másele qoidy. Jergilikti jerlerde barynsha laiyqty, halyq sońynan ilesetin, sózine senetin jáne daýys beretin belsendi ári ilgerishil partiialastardy ósirýge jaǵdai jasap, jańa paradigma qalyptastyrý kerek.
Qazaqstannyń partiialyq júiesin sapaly túrde jaqsartatyn tetik proportsionaldyq júie boiynsha sailaý bolmaq. Olar tolyqtai álemdik tájiribege sáikes keledi. Partiia qurylysynyń kórnekti teoretikteriniń biri Diýverje de porportsionaldy sailaý júiesiniń artyqshylyǵyn, onyń ártúrli áleýmettik toptardyń múddelerin eskerýge qabilettiligin atap kórsetken edi.
Qazaqstanda bul júie Májilis sailaýlarynda tabysty synaqtan ótti. Ártúrli áleýmettik qabattardyń múddelerin qorǵaityn parlamenttik partiialardyń ornyqty jáne teńgermeli júiesin qalyptastyrýǵa qol jetti. 2017 jylǵy Konstitýtsiialyq reformalar barysynda Parlamenttiń ókilettigi edáýir kúsheitildi. Parlamenttik partiialar atqarýshy bilikke naqty yqpal etý tetigine ie boldy.
Endi halyqaralyq tájiribeni zerttep, jurtshylyqpen keńeskennen keiin partiialyq tizim boiynsha depýtattar sailaý modeli máslihattar deńgeiine de aýysady.
Saiasi partiialarǵa jáne olardyń múmkindikterine qoiylatyn talaptar edáýir ósti.
Bul rette partiiany tómennen, qoǵamdyq bastamalar, halyqtyń qajettilikterin tikelei biletin, sailaýshylarmen jumys isteitin partiia liderlerin jasaqtaý arqyly qalyptastyrǵan jaǵdaida partiia tabysty damyp, partiialyq-saiasi keńistikte básekeniń kúsheietinin túsiný mańyzdy. Bul oraida «Nur Otan» partiiasy óziniń aldaǵy damý baǵyty týraly aiqyn túsinikke ie.
Kóptegen elderde depýtattyqqa kandidattardy iriktep, ótkizýge, liderlerdi anyqtaýda partiialyq praimeriz júiesin qoldanady. Barlyq úmitkerge básekeli negizde halyqtyń eń ózekti máselesine usynatyn sheshimderin nasihattaýlaryna múmkindik beriledi.
Nátijesinde irikteý bolady: bir jaǵynan, partiianyń sailaýaldy baǵdarlamasyna barynsha ózekti máselelerdi, al ekinshi jaǵynan – partiiadan bolashaǵy zor úmitkerlerdi irikteýge jol ashady.
Qazaqstanda partiialyq keńistikti ári qarai damytýǵa, onyń ishinde el Konstitýtsiiasynda negiz qalanǵan. Qoldanystaǵy zańnamanyń qolda bar áleýetin barynsha iske qosý qajet.
Saiasi partiialar ony óz tájiribesinde paidalanǵandary jón.
V.V.Telnov
«Nur Otan» partiiasynyń Qoǵamdyq saiasat institýty
