«Nur Otan» پارتيياسى ساياسي كەڭەسٸنٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا ەلباسى «ورتاق تابىس ٷشٸن دامۋعا, قوعامدى جۇمىلدىرۋعا باعىت العان, ادامداردىڭ سۇرانىستارىنا جاۋاپ بەرە الاتىن جٸگەرلٸ ليدەرلەر مەن قۋاتتى پارتييا قاجەت» دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ.
تاريحتان بەلگٸلٸ, ساياسي پارتييالار – قوعام مەن بيلٸك اراسىن جالعايتىن التىن كٶپٸر ٸسپەتتەس. ولار حالىقتىڭ مٷددەسٸن جٷيەلٸ تٷردە بٸلدٸرٸپ, ولاردى قاناعاتتاندىرۋعا مٷمكٸندٸك جاسايدى. نەعۇرلىم پارتييا جەنە ونى باسقاراتىن ليدەر مىقتى بولسا, سولعۇرلىم ول حالىققا تيٸمدٸ قىزمەت ەتەدٸ.
تاريحتىڭ سىندارلى سەتتەرٸندە, ەدەتتە, ٶز زامانىنىڭ رۋحى مەن ەرەكەتٸن ٸسكە اسىرعان ليدەرلەر مەن ولاردىڭ مۇراتتاستارىنىڭ كوماندالارى پايدا بولعان. ٶز حالقىنىڭ يگٸلٸگٸ جولىندا ناقتى ٶزگەرٸستەر جاساۋى ولاردى ۇلى رەفورماتالارعا اينالدىردى.
تاريحتا مۇستافا اتاتٷرٸك, فرانكلين رۋزۆەلت, ليۋدۆيگ ەرحارد, دەن سياوپين, لي كۋان يۋ, مارگارەت تەتچەر سەكٸلدٸ جەكەلەگەن ۇلى تۇلعالار مەن جەنە ولاردىڭ مىقتى پارتييالارى-مۇراتتاس جاندار كومانداسىنىڭ ەسٸمدەرٸ ساقتالعان. ولار بٸرلەسە وتىرىپ جاسامپاز جاڭعىرۋلاردى جٷزەگە اسىرعان. بۇل رەتتە تىڭ شارالاردى دا قولدانعان.
ەلباسىنىڭ «Nur Otan» پارتيياسىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى ەرٸ كٶشباسشىسى رەتٸندەگٸ رٶلٸ داۋسىز. ٶز كەزٸندە مارگارەت تەتچەر بىلاي دەگەن ەكەن: «قازٸرگٸ كەزدە ەلەمدە بەس-التى ٸرٸ ەرٸ ٶتە ىقپالدى ساياساتكەر بار, ولاردىڭ ٸشٸندە نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ تۇر. مەن وعان ٶتە سەنەمٸن جەنە قازاقستاندا ونىڭ جاساعاندارىنىڭ بەرٸمەن كەلٸسەمٸن».
قازٸرگٸ ۋاقىتتا «Nur Otan» پارتيياسىنا سەنٸم دەڭگەيٸ نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىنىڭ جەكە بەدەلٸ ارقىلى قالىپتاسقان. ەيتسە دە ساياسي كەڭەستٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا ەلباسى پارتيياعا ٶڭٸرلەردەن ادامداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جاقسى بٸلەتٸن, ازاماتتاردىڭ ٶتٸنٸشتەرٸنە قۇلاق اسىپ, ونى ەستي الاتىن مىقتى ليدەرلەردٸ كٶتەرمەلەۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى مەسەلە قويدى. جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە بارىنشا لايىقتى, حالىق سوڭىنان ٸلەسەتٸن, سٶزٸنە سەنەتٸن جەنە داۋىس بەرەتٸن بەلسەندٸ ەرٸ ٸلگەرٸشٸل پارتييالاستاردى ٶسٸرۋگە جاعداي جاساپ, جاڭا پاراديگما قالىپتاستىرۋ كەرەك.
قازاقستاننىڭ پارتييالىق جٷيەسٸن ساپالى تٷردە جاقسارتاتىن تەتٸك پروپورتسيونالدىق جٷيە بويىنشا سايلاۋ بولماق. ولار تولىقتاي ەلەمدٸك تەجٸريبەگە سەيكەس كەلەدٸ. پارتييا قۇرىلىسىنىڭ كٶرنەكتٸ تەورەتيكتەرٸنٸڭ بٸرٸ ديۋۆەرجە دە پورپورتسيونالدى سايلاۋ جٷيەسٸنٸڭ ارتىقشىلىعىن, ونىڭ ەرتٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك توپتاردىڭ مٷددەلەرٸن ەسكەرۋگە قابٸلەتتٸلٸگٸن اتاپ كٶرسەتكەن ەدٸ.
قازاقستاندا بۇل جٷيە مەجٸلٸس سايلاۋلارىندا تابىستى سىناقتان ٶتتٸ. ەرتٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك قاباتتاردىڭ مٷددەلەرٸن قورعايتىن پارلامەنتتٸك پارتييالاردىڭ ورنىقتى جەنە تەڭگەرمەلٸ جٷيەسٸن قالىپتاستىرۋعا قول جەتتٸ. 2017 جىلعى كونستيتۋتسييالىق رەفورمالار بارىسىندا پارلامەنتتٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸ ەدەۋٸر كٷشەيتٸلدٸ. پارلامەنتتٸك پارتييالار اتقارۋشى بيلٸككە ناقتى ىقپال ەتۋ تەتٸگٸنە يە بولدى.
ەندٸ حالىقارالىق تەجٸريبەنٸ زەرتتەپ, جۇرتشىلىقپەن كەڭەسكەننەن كەيٸن پارتييالىق تٸزٸم بويىنشا دەپۋتاتتار سايلاۋ مودەلٸ مەسليحاتتار دەڭگەيٸنە دە اۋىسادى.
ساياسي پارتييالارعا جەنە ولاردىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸنە قويىلاتىن تالاپتار ەدەۋٸر ٶستٸ.
بۇل رەتتە پارتييانى تٶمەننەن, قوعامدىق باستامالار, حالىقتىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن تٸكەلەي بٸلەتٸن, سايلاۋشىلارمەن جۇمىس ٸستەيتٸن پارتييا ليدەرلەرٸن جاساقتاۋ ارقىلى قالىپتاستىرعان جاعدايدا پارتييا تابىستى دامىپ, پارتييالىق-ساياسي كەڭٸستٸكتە بەسەكەنٸڭ كٷشەيەتٸنٸن تٷسٸنۋ ماڭىزدى. بۇل ورايدا «Nur Otan» پارتيياسى ٶزٸنٸڭ الداعى دامۋ باعىتى تۋرالى ايقىن تٷسٸنٸككە يە.
كٶپتەگەن ەلدەردە دەپۋتاتتىققا كانديداتتاردى ٸرٸكتەپ, ٶتكٸزۋگە, ليدەرلەردٸ انىقتاۋدا پارتييالىق پرايمەريز جٷيەسٸن قولدانادى. بارلىق ٷمٸتكەرگە بەسەكەلٸ نەگٸزدە حالىقتىڭ ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەسٸنە ۇسىناتىن شەشٸمدەرٸن ناسيحاتتاۋلارىنا مٷمكٸندٸك بەرٸلەدٸ.
نەتيجەسٸندە ٸرٸكتەۋ بولادى: بٸر جاعىنان, پارتييانىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىنا بارىنشا ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ, ال ەكٸنشٸ جاعىنان – پارتييادان بولاشاعى زور ٷمٸتكەرلەردٸ ٸرٸكتەۋگە جول اشادى.
قازاقستاندا پارتييالىق كەڭٸستٸكتٸ ەرٸ قاراي دامىتۋعا, ونىڭ ٸشٸندە ەل كونستيتۋتسيياسىندا نەگٸز قالانعان. قولدانىستاعى زاڭنامانىڭ قولدا بار ەلەۋەتٸن بارىنشا ٸسكە قوسۋ قاجەت.
ساياسي پارتييالار ونى ٶز تەجٸريبەسٸندە پايدالانعاندارى جٶن.
ۆ.ۆ.تەلنوۆ
«Nur Otan» پارتيياسىنىڭ قوعامدىق ساياسات ينستيتۋتى
