Foto: MTRK
Kóktemge sanaýly kúnder ǵana qaldy. Bul tabiǵatta eń ádemi, eń kóńildi mezgil bolǵanymen, adamzatqa onsha ońaiǵa soǵa bermeidi. Óitkeni jyl saiyn kóktemde sý tasqyny, qar kóshkini siiaty máseleler eldi eleń etkizip turady. Endi qar erý maýsymy bastalady, erigen qar sýy da tabiǵattyń qanshalyqty taza ekenin aiqyndaidy. Sebebi qys boiy appaq qar astyndaǵy qoqys kózge tipten anyq kórine bastaidy. Osy oraidy Ult.kz tilshisi ekologiialyq is-sharalardyń mańyzdylyǵyn anyqtap kórdi.
Máselen, «Taza Qazaqstan» ekologiialyq mádenietti damytý tujyrymdamasy 2024–2029 jyldarǵa arnalǵan. 2025–2027 jyldary qaldyqtardy suryptaý jáne qaita óńdeý jobalary iske asyrylady. Ol joba kómiletin qaldyq kólemin azaitýǵa jáne qaita óńdeý úlesin arttyrýǵa múmkindik beredi. Ekobelsendi Móldir Begimbettiń aitýynsha, ekologiialyq is-shara degen saiabaq tazalaý emes, onyń negizi basqada.
Foto: Móldir Begimbettiń jeke muraǵatynan
«Mundaǵy negizgi oi – ainalany lastamaý. Ár adam qoǵamdyq jerde jáne úide qaldyqty tastaýdyń durys daǵdysyn qalyptastyrsa deimin. Kóshede kele jatqanda bosaǵan bótelkeńdi qoqys jáshigine sal. Jai ǵana laqtyryp ketý adamdyqqa jatpaidy. Osy qarapaiym erejeni saqtamaǵandyqtan, jappai tazalaý jumystary kóbeiedi. Taýǵa, tabiǵat aiasyna shyqtyń ba – nege ol jerdi bylǵap ketýiń kerek?! Ózińmen birge aparǵanyńdy ózińmen birge alyp qaitý nege adamǵa qiyn ekenin keide túsinbeimin. «Taza Qazaqstan» aktsiiasy – jai jalań uran sóz emes, ózekti ekologiialyq problemalardyń aldyn alýǵa, túp tamyryn joiýǵa baǵyttalsa kerek», – deidi ekobelsendi Móldir Begimbet.
Onyń sózinshe, ol úshin, árine, jappai bilim kerek. Nasihat jumystary sol ekologiialyq mádeniet qalyptastyrý úshin mańyzdy. Alda kóktem kele jatyr, jalpy «qar erigen soń dala tazara ma?» degen saýalǵa belsendiniń jaýabyn joqqa shyǵara almaitynymyz ras. Aitýynsha, bul kezde qar astynda jatqan qoqystar kórine bastaidy.
«Qar erigen soń, betperde sheshiledi dese de bolady. Óitkeni qar astynda jatqan qoqystar kórine bastaidy. Ainalanyń bári kepken soń, kóshede qoqystyń shashylyp jatpaýy mańyzdy ekeni anyq. Poligondardaǵy túrli qaldyqtar kún jylynǵanda erip, ýly himikattar paida bolady. Tynys alý júiesine qatysty allergiia sekildi aýrýlar órshidi. Ainalyp kelgende barlyǵy qoqys poligonyndaǵy qaldyqty azaitý jumysyna kelip tireledi. Buiyrtsa, osy «Taza Qazaqstan» ekologiialyq jobasy aiasynda óńdeý zaýyttary kóbeise dep otyrmyz. Suryptaý ádetin qalyptastyryp, qaldyqtarǵa ekinshi ómir syilaý arqyly aralas jaramsyz qaldyqtyń kólemin azaita alamyz. Jalpy, senbilik degen bar jáne eko-senbilik bar. Birinshisi, tezirek tazalyq jumystaryn bitirip ketýge asyǵatyn adamdardy ǵana jinaidy. Al eko-senbilikte jerde jatqan qaldyqtardy 3 túrge bólip jinaidy. Suryptap jinalǵan qaldyqtardy arnaiy ekopýnktke ótkizetini taǵy bar. Budan bólek, is-sharany ekologiialyq bilimi bar adam uiymdastyrady. Jiyn kezinde adamdarǵa túsindirý jumystaryn júrgizip, ekologiialyq bilim alyp qaitýǵa yqpal etedi. Tipti ózara jarys uiymdastyryp, demeýshiler tarapynan kishigirim yntalandyrý syilyqtaryn úlestirip jatady. Formaty da tamasha, paidasy da mol. Sondyqtan tájiribeli ekologterdiń qatysýymen ótetin is-sharalardy kóbeitý kerek. Ish pystyrarlyq baǵyt bizge nátije ákelmeidi», – deidi Móldir Begimbet.
Aita keteiik, «Taza Qazaqstan» ekologiialyq jobasy sheńberinde 2024–2029 jyldar aralyǵynda «Jasyl balabaqsha» jáne «Jasyl mektep» baǵyttary iske asyp jatyr. Iaǵni sábi shaǵynan ekologiialyq bilimdi sanaǵa sińirý mańyzdy ekeni aiqyndaldy. «Jasyl mektep» jobasynda tájiribelik sabaqtar qarastyrylǵan. Ekobelsendiniń aitýynsha, mundaida tek sabaqtar ǵana emes, arnaiy ekologiia pánin qosqan jón. Bul ári ekologterge pedagogtik mártebe beretin de joba bolar edi.
Aqbota Musabekqyzy
