فوتو: مترك
كٶكتەمگە ساناۋلى كٷندەر عانا قالدى. بۇل تابيعاتتا ەڭ ەدەمٸ, ەڭ كٶڭٸلدٸ مەزگٸل بولعانىمەن, ادامزاتقا ونشا وڭايعا سوعا بەرمەيدٸ. ٶيتكەنٸ جىل سايىن كٶكتەمدە سۋ تاسقىنى, قار كٶشكٸنٸ سيياتى مەسەلەلەر ەلدٸ ەلەڭ ەتكٸزٸپ تۇرادى. ەندٸ قار ەرۋ ماۋسىمى باستالادى, ەرٸگەن قار سۋى دا تابيعاتتىڭ قانشالىقتى تازا ەكەنٸن ايقىندايدى. سەبەبٸ قىس بويى اپپاق قار استىنداعى قوقىس كٶزگە تٸپتەن انىق كٶرٸنە باستايدى. وسى ورايدى Ult.kz تٸلشٸسٸ ەكولوگييالىق ٸس-شارالاردىڭ ماڭىزدىلىعىن انىقتاپ كٶردٸ.
مەسەلەن, «تازا قازاقستان» ەكولوگييالىق مەدەنيەتتٸ دامىتۋ تۇجىرىمداماسى 2024–2029 جىلدارعا ارنالعان. 2025–2027 جىلدارى قالدىقتاردى سۇرىپتاۋ جەنە قايتا ٶڭدەۋ جوبالارى ٸسكە اسىرىلادى. ول جوبا كٶمٸلەتٸن قالدىق كٶلەمٸن ازايتۋعا جەنە قايتا ٶڭدەۋ ٷلەسٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ەكوبەلسەندٸ مٶلدٸر بەگٸمبەتتٸڭ ايتۋىنشا, ەكولوگييالىق ٸس-شارا دەگەن ساياباق تازالاۋ ەمەس, ونىڭ نەگٸزٸ باسقادا.
فوتو: مٶلدٸر بەگٸمبەتتٸڭ جەكە مۇراعاتىنان
«مۇنداعى نەگٸزگٸ وي – اينالانى لاستاماۋ. ەر ادام قوعامدىق جەردە جەنە ٷيدە قالدىقتى تاستاۋدىڭ دۇرىس داعدىسىن قالىپتاستىرسا دەيمٸن. كٶشەدە كەلە جاتقاندا بوساعان بٶتەلكەڭدٸ قوقىس جەشٸگٸنە سال. جاي عانا لاقتىرىپ كەتۋ ادامدىققا جاتپايدى. وسى قاراپايىم ەرەجەنٸ ساقتاماعاندىقتان, جاپپاي تازالاۋ جۇمىستارى كٶبەيەدٸ. تاۋعا, تابيعات اياسىنا شىقتىڭ با – نەگە ول جەردٸ بىلعاپ كەتۋٸڭ كەرەك?! ٶزٸڭمەن بٸرگە اپارعانىڭدى ٶزٸڭمەن بٸرگە الىپ قايتۋ نەگە ادامعا قيىن ەكەنٸن كەيدە تٷسٸنبەيمٸن. «تازا قازاقستان» اكتسيياسى – جاي جالاڭ ۇران سٶز ەمەس, ٶزەكتٸ ەكولوگييالىق پروبلەمالاردىڭ الدىن الۋعا, تٷپ تامىرىن جويۋعا باعىتتالسا كەرەك», – دەيدٸ ەكوبەلسەندٸ مٶلدٸر بەگٸمبەت.
ونىڭ سٶزٸنشە, ول ٷشٸن, ەرينە, جاپپاي بٸلٸم كەرەك. ناسيحات جۇمىستارى سول ەكولوگييالىق مەدەنيەت قالىپتاستىرۋ ٷشٸن ماڭىزدى. الدا كٶكتەم كەلە جاتىر, جالپى «قار ەرٸگەن سوڭ دالا تازارا ما?» دەگەن ساۋالعا بەلسەندٸنٸڭ جاۋابىن جوققا شىعارا المايتىنىمىز راس. ايتۋىنشا, بۇل كەزدە قار استىندا جاتقان قوقىستار كٶرٸنە باستايدى.
«قار ەرٸگەن سوڭ, بەتپەردە شەشٸلەدٸ دەسە دە بولادى. ٶيتكەنٸ قار استىندا جاتقان قوقىستار كٶرٸنە باستايدى. اينالانىڭ بەرٸ كەپكەن سوڭ, كٶشەدە قوقىستىڭ شاشىلىپ جاتپاۋى ماڭىزدى ەكەنٸ انىق. پوليگوندارداعى تٷرلٸ قالدىقتار كٷن جىلىنعاندا ەرٸپ, ۋلى حيميكاتتار پايدا بولادى. تىنىس الۋ جٷيەسٸنە قاتىستى اللەرگييا سەكٸلدٸ اۋرۋلار ٶرشيدٸ. اينالىپ كەلگەندە بارلىعى قوقىس پوليگونىنداعى قالدىقتى ازايتۋ جۇمىسىنا كەلٸپ تٸرەلەدٸ. بۇيىرتسا, وسى «تازا قازاقستان» ەكولوگييالىق جوباسى اياسىندا ٶڭدەۋ زاۋىتتارى كٶبەيسە دەپ وتىرمىز. سۇرىپتاۋ ەدەتٸن قالىپتاستىرىپ, قالدىقتارعا ەكٸنشٸ ٶمٸر سىيلاۋ ارقىلى ارالاس جارامسىز قالدىقتىڭ كٶلەمٸن ازايتا الامىز. جالپى, سەنبٸلٸك دەگەن بار جەنە ەكو-سەنبٸلٸك بار. بٸرٸنشٸسٸ, تەزٸرەك تازالىق جۇمىستارىن بٸتٸرٸپ كەتۋگە اسىعاتىن ادامداردى عانا جينايدى. ال ەكو-سەنبٸلٸكتە جەردە جاتقان قالدىقتاردى 3 تٷرگە بٶلٸپ جينايدى. سۇرىپتاپ جينالعان قالدىقتاردى ارنايى ەكوپۋنكتكە ٶتكٸزەتٸنٸ تاعى بار. بۇدان بٶلەك, ٸس-شارانى ەكولوگييالىق بٸلٸمٸ بار ادام ۇيىمداستىرادى. جيىن كەزٸندە ادامدارعا تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ, ەكولوگييالىق بٸلٸم الىپ قايتۋعا ىقپال ەتەدٸ. تٸپتٸ ٶزارا جارىس ۇيىمداستىرىپ, دەمەۋشٸلەر تاراپىنان كٸشٸگٸرٸم ىنتالاندىرۋ سىيلىقتارىن ٷلەستٸرٸپ جاتادى. فورماتى دا تاماشا, پايداسى دا مول. سوندىقتان تەجٸريبەلٸ ەكولوگتەردٸڭ قاتىسۋىمەن ٶتەتٸن ٸس-شارالاردى كٶبەيتۋ كەرەك. ٸش پىستىرارلىق باعىت بٸزگە نەتيجە ەكەلمەيدٸ», – دەيدٸ مٶلدٸر بەگٸمبەت.
ايتا كەتەيٸك, «تازا قازاقستان» ەكولوگييالىق جوباسى شەڭبەرٸندە 2024–2029 جىلدار ارالىعىندا «جاسىل بالاباقشا» جەنە «جاسىل مەكتەپ» باعىتتارى ٸسكە اسىپ جاتىر. ياعني سەبي شاعىنان ەكولوگييالىق بٸلٸمدٸ ساناعا سٸڭٸرۋ ماڭىزدى ەكەنٸ ايقىندالدى. «جاسىل مەكتەپ» جوباسىندا تەجٸريبەلٸك ساباقتار قاراستىرىلعان. ەكوبەلسەندٸنٸڭ ايتۋىنشا, مۇندايدا تەك ساباقتار عانا ەمەس, ارنايى ەكولوگييا پەنٸن قوسقان جٶن. بۇل ەرٸ ەكولوگتەرگە پەداگوگتٸك مەرتەبە بەرەتٸن دە جوبا بولار ەدٸ.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
