Kóripkel áiel Arysta Shyńǵyshannyń qabirin qazyp jatyr

Kóripkel áiel Arysta Shyńǵyshannyń qabirin qazyp jatyr

Arys qalasyna jaqyn jerde Abyz ana dep atalyp ketken kóripkel áiel Shyńǵyshannyń qabirin qazyp jatyr. Ol Shyńǵyshannyń osy jerde jatqanyna senimdi. Mundai boljamdy oǵan tarihshylar nemese ǵalymdar emes, arǵy dúniede júrgen Shyńǵyshannyń ózi aian berip aitypty. Bul týraly «Ózge pikir» gazeti habarlady.

 «Abyz ana» dep atalyp ketken Gúljanar Qalybaiqyzy Altynbek Ońtústiktiń, dáliregi Ordabasy aýdanynyń  týmasy eken. Jubaiy, Sman Bógenbaiuly Ótegen de ordabasylyq. Ekeýi sońǵy on jylda Almaty qalasynda saýdamen ainalysqan.

- Biz 2000 jyly úilendik. Onyń aldynda Abyz ana jii-jii qysylyp, aýyryp júrgen eken. Sodan bes jyldai táýipshilikke bet buryp, azyn-aýlaq adam qarady. 2005 jyly Almatyǵa ketip qaldyq. Sol jaqta on jyl turdyq. Onda da anda-sanda adam qaraýmen ainalysty. Olai etpese ózi qysylyp qala beretin. 2014 jyldan bastap aýrýy údei tústi. Óziniń aitýynsha, arýaqty babalary mazalaidy eken. Solardyń aian berýimen túp babalarynan qalǵan quran kitapty taptyrtyp, qurbandyqqa bir mal shaldyq. Sosyn baryp, babalarynyń aian berýimen Shyńǵys hanmen kezdestirgen. Shyńǵys baba aian arqyly Abyz anaǵa óz ómirbaianyn aitady eken, ony maǵan jetkizedi, men qaǵazǵa túsirip júrdim. Onda Shyńǵys hannyń qai jerde týylǵany, qai jerde, qansha jasta qaitys bolǵany, kim bolǵany túgel baiandalady. Ol bir kitapqa júk boldy, - depti tilshimen tildesken Abyz ananyń jubaiy Sman Ótegen.

- 2014 jyldyń qarasha aiynda Shyńǵys baba «jolǵa daiyndalyńdar, Arysqa qarai barasyńdar» depti. Ekeýmiz Arysqa qarai shyqtyq. Shyńǵys babanyń jol kórsetýimen Arysqa kire beris kópirden ońǵa burylyp, sondaǵy ashyq jerdegi jalǵyz aǵashtyń túbine baryp, belgi qoiyp, Almatyǵa keri qaittyq. 2015 jyldyń aqpan aiynda qaitadan Arysqa jolǵa shyǵyp, ekinshi ret belgi qoiyp kettik. Sol jyldyń sáýir aiynda Shyńǵys hannyń qabiri jatqan jerdi qazýǵa kiristik. Alǵashynda kóldeneńinen jáne tiginen 2 metrden, tómenge qarai taǵy 2 metr qazsaq bolǵan shyǵar dep oilaǵanmyn. Biraq, olai bolmady. Kólemi 4-te 8 metr etip belgi saldyq ta, qazýdy bastadyq. Janyma 4-5 jigitti ertip, bir aptada 3,5 metrlik shuńqyr qazdyq. Abyz ana biraz qazǵan soń jylannyń qatty ysqyryǵy estilip, «H16» degen jazý kórinedi degen edi. Aitqany ainymai keldi. Jylannyń ysqyryǵy estilgennen keiin birazǵa deiin qazý jumystaryn toqtatýǵa týra keldi. Endi bizge Sarytóbe degen tóbeshikti tabý kerek boldy. Taptyq. Sóitsek, jan-jaǵy dóńgelektenip shuńqyrlanǵan tóbeshikte Shyńǵys handy han sailaǵan ustazdarynyń biri – Maiqy bi jatyr eken. Osyny tapqannan keiin qazýdy ári qarai jalǵastyrdyq, - deidi Sman Ótegen.

Onyń aitýynsha, qabirine jaqyndaǵan kezde Iasin súresin oqý kerek degen aian berilipti. Ony oqityn adamdy áreń taýypty. Ýkasha atanyń qudyǵyna túsken Batyrbek degen aqsaqal óziniń uly ekeýi úsh kún boiy eki saǵattan Iasin súresin oqypty.

- Qabirge jaqyndaǵan kezde qum bastalady dep aitylǵan eken. Mine, qazir sol qumǵa kelip tirelip turmyz. Babanyń qabiri eki bólmeden turady. Shyńǵys han sonyń birinde jatyr. Men buǵan senimdimin. Jaýyngerlik saýyttary qasynda, kitaptary da saqtaýly. Alaida, qazir qazý jumystary toqtap tur. Óitkeni, ákimdik pen Orman sharýashylyǵy ruqsat bermei otyr. Áitpegende ótken jyldyń jeltoqsan aiynda-aq baba qabirin shyǵaryp qoiatyn edik, - deidi Abyz ana bizben áńgimesinde.

Abyz ananyń aitýynsha, Shyńǵys hannyń qabirin shyǵarǵannan keiin qaita jerleý kerek eken. Jaqyn mańdaǵy aýyldar kóshirilip, ol jerge 12 qabatty eki záýlim qonaq úi, mýzei jáne ashana soǵylady-mys. Al, kúmbezdi keseneni arabtar turǵyzady eken.

Árine, munyń barlyǵy biz úshin ertegi sekildi elesteitini ras. Shynaiy ómirge jat dúnie. Onyń ústine, islamǵa da kereǵar. «Ózge pikir» gazeti osyǵan bailanysty arheologtarmen jáne imamdarmen tildesip kórgen eken. Arheologtar memlekettiń ruqsatynsyz qazba jumystaryn júrgizýdiń zańǵa qaishy ekenin, al Shyńǵyshannyń qabiri Arysta degen boljamnyń aqylǵa syimaitynyn aitypty. Al imamdar kórpipkeldiktiń islamǵa qaishy ekenin alǵa tartypty.

Aitqandai, din qyzmetkerleri Shyńǵyshannyń musylman bolmaǵanyn, kerisinshe onyń islam órkenietin joiyp jiberý qaýpin týdyrǵanyn atap ótipti.  

087
087

oinet.kz