Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasyn tebirenispen oqydyq. Babalarymyzdyń óz zamanynda órkenietke qosqan úlesteri maqalada kórsetilgendei batys pen shyǵysqa, kúngei men teriskeige taraldy. Sońǵy jyldary tabylǵan arheologiialyq derekter men ózge elderdiń arhivterindegi shań basyp jatqan muraǵattardy tolyqtai zertteýge betburys jasaý kerektigin zamana talaby týdyryp otyrǵanyn aita kele: «Biz basqa halyqtardyń rólin tómendetip, ózimizdiń ulylyǵymyzdy kórseteiin dep otyrǵanymyz joq. Eń bastysy, biz naqty ǵylymi derekterge súiene otyryp, jahandyq tarihtaǵy óz rólimizdi baiyppen ári durys paiymdaýǵa tiispiz» - dep Elbasynyń oi túiindeýi óte qisyndy.
Halyqaralyq qoǵamdastyqta bizdiń elimizdi meken etetin barlyq ult ókilderiniń toleranttylyǵyn, konfessiiaaralyq jáne mádeniaralyq kelisimin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan dáiekti saiasatymyz qazirdiń ózinde keńinen tanylyp otyr. Elbasynyń saraly da saliqaly saiasatynyń arqasynda halqymyz osy zamanǵy jáne básekege qabiletti zaiyrly memleketti belsene ornatyp jatyr.
Elimiz táýelsizdik alǵaly qol artqan qoǵamdyq-saiasi jáne áleýmettik-ekonomikalyq jetistik pen memlekettilikti baiandy etpekke tek materialdyq igilikti ǵana mansuq etý jetkiliksiz. Búginde óz tamyry men ótkenine, ana tiline, dinine, diline álemniń biraz memleketi bet bura bastady. Onyń jolyn árkim ózinshe tanyp, ózinshe baǵamdaýda. Solardyń qatarynda álemdik qaýymdastyqtyń nazaryna iligip, birqatar bedeldi halyqaralyq uiymdarǵa múshe bolyp úlgergen Qazaqstan Elbasynyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda aityp ótken ulttyq strategiialyq «Mádeni mura» jobasy arqyly talpynýda.
Árbir memlekettiń órkeniettiligin onyń tarihi-mádeni muraǵa degen kózqarasyna qarai tanyp, baǵamdaýǵa bolatyny anyq. Demek, Qazaqstannyń mádeniet salasyndaǵy memlekettik saiasatyna eki túrli mindet júkteledi: biri - ózindik etnikalyq mádenietti damytý men qoldaýǵa baǵyttalǵan sharalar keshenin nyǵaitý; ekinshisi - tól mádenietti ońtaily óristete otyryp, álemdik mádeni keńistikke ený úshin tiimdi jaǵdai jasaý.
Elbasynyń maqalada «Bizdiń túp-tamyrymyzǵa jańasha kózqaraspen qaraýǵa jol ashyp, álemdik ǵylym úshin sensatsiia sanalǵan jańalyq - 1969 jyly Qazaqstannyń Esik qorǵanynan tabylǵan, ónertanýshy ǵalymdar arasynda «qazaqstandyq Týtanhamon» degen atqa ie bolǵan «Altyn adam». Jaýyngerdiń altynmen aptalǵan kiimderi, ejelgi sheberlerdiń altyn óńdeý tehnikasyn jaqsy meńgergenin ańǵartady. Sonymen birge bul jańalyq Dala órkenietiniń zor qýatymen estetikasyn áigileitin bai mifologiiany pash etti» - deýi óte laiyqty baǵa. Babalarymyzdyń jahandyq órkenietke qosqan qomaqty úles salmaǵy, al, ań stilin qoldaný arqyly tektiligin dáriptegendigi ańyz ǵana emes naqty dáleldermen aiǵaqtalǵan dúnie ekendigi barshany eriksiz moiyndatady.
Qazaq halqynyń ǵasyrdan ǵasyr asyrǵan qundy eskertkishteri men tarihi muraǵattary - tek qazaq ultynyń ǵana emes, álem mádenietine úles qosýshy jádigerler. Sonyń dálelindei, qazaq halqynyń irgeli tarihi eskertkishteri halyqaralyq deńgeide tanylyp keledi. Máselen, Qoja Ahmet Iaassaýi kesenesi men Tamǵaly petroglifteri IýNESKO-nyń Búkilálemdik mádeni mura tizimine engizilgen. Bul olardyń Qazaqstan men Ortalyq Aziia aimaǵy úshin ǵana emes, búkil álem qaýymdastyǵy úshin mańyzy zor mádeni-tarihi nysan ekendiginiń birden-bir aiǵaǵy.
Tórtkúl dúniege eldiń oń imidjin qalyptastyrý úshin jáne álemdik mádeni keńistikke kirigý maqsatynda «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» maqalasynda kórsetilgen «Jahandaǵy zamanaýi qazaqstandyq mádeniet» jobasyn júzege asyrý úshin halyqaralyq deńgeidegi mádeni is-sharalar ótkizilýde. Biyl «Áziret Sultan» tarihi-mádeni qoryq-mýzeii Túrkiia memleketiniń úsh qalasynda, Gretsiianyń Saloniki, Reseidiń Sochi qalalarynda ótkizilgen halyqaralyq kórmelerge qatysty.
Maqalada oblys ortalyǵy Túrkistan qalasynyń mártebege laiyq rýhani astanaǵa ainalýy da nazardan tys qalmaǵan. Uly dalanyń Uly esimderin ulyqtaý, oqý-aǵartý entsiklopediialyq saiabaq ashý, ónerdiń bar salasynda nasihat jumystaryn júrgizý, bul - úlken mindetti júkteitin maqalanyń negizgi ózegi.
Halyqaralyq dárejede ómirsheń mańyzdy rýhani máselelerdi sheshýde basqa eldermen yntymaqtasa otyryp, biz halyqaralyq qaýymdastyqtyń jaýapty múshesi retinde ózimizdiń rólimiz ben bedelimizdi aldaǵy ýaqytta da nyǵaita beretin bolamyz jáne aldymyzǵa Elbasy qoiyp otyrǵan biik maqsattarǵa jetý úshin aianbai eńbek etýge daiynbyz.
Nurbolat AHMETJANOV,
«Áziret Sultan» memlekettik tarihi-mádeni qoryq-mýzeiiniń direktory, mádeniet qairatkeri.
