Bizdiń mentalitetimizde ózge xalyqtarmen salystyryp ózim baiqaǵan 3 keremet qasiet bar.
Birinshisi, qazaq xalqy jańalyqqa tez beiimdelgish, kez kelgen tyń nárseni ońai igerip, ulttyq bolmysyna qabyldap, zamannyń aǵymyna qarai túrlenip shyǵa keletin minezimiz bar.
Meniń oiymsha, munyń sebebi "Jibek jolynyń" boiynda álemdik kerýen joly men saýda-sattyqtyń ortalyǵy bolǵan, túrli dástúr men mádenietterdiń korridoryna ainalǵan geografiialyq ornalasýymyzdan ǵasyrlar boiy boiymyzǵa sińgen erekshelik bolsa kerek. Kezinde Li Kýan Iu myrzadan "Singapýrda jasaǵan reformany Úndistanda jasai alar ma edińiz" degende "Joq. Sebebi úndilerdiń erte zamannan boiyna sińgen konservativtik mentaliteti bar" degen eken.
Qazaq bolmysynan liberaldy xalyq. Eger qazaqqa "Alash" ziialylary sekildi daryndy tulǵalar kelip, qazaqtyń tilinde, ultymyzdyń bolmysyna jaqyn sózdermen júregine jetkizip sanasyn reformaǵa salar bolsa, qazaq ultynyń ekonomika men texnologiiada úlken sekiris jasaýǵa potentsialy jetedi.
Ókinishke orai, keshegi kommýnister tárbielep ósirgen búgingi elita qazaqtyń júregi men sanasyna jol taba almady. Halyq pen elita eki tilde sóilep, birin-biri túsinbei, ózara senbei kóp reformalardyń sátsiz shyǵyp jatqanynyń bir sebebi osynda jatyr.
Ekinshisi, japon men korei xalyqtarynda jumys istese de qatyp qalǵan tártip pen sistemaǵa baǵynatyn eńbekqor mentalitet bar. Biz ult retinde bir ramkada júrgendi azap kóremiz. Jumys istegendi unata bermeimiz. Erkindikti qalaimyz. Bul Uly dalada dombyra tartyp, erkin ósip, keń dalada óz-ózine bi bolyp ómir súrgen turmys-tirshiligimizden boiymyzǵa sińse kerek.
Bil Geitstiń "Men jumysqa maman alsam eń jalqaý adamdy alar edim. Sebebi, olar isti tyndyrýdyń eń ońai ári qysqa jolyn taýyp alady" degen sózi bar. Bil Geits qazaqtyń qandai jalqaý xalyq ekenin estimegen bolýy kerek. Áitese de qazir Bildiń korporatsiiasynda tek qazaqtar jumys isteýi kerek edi ǵoi. Shyny kerek, biz ózimiz kez kelgen isti ońai jolmen, jeńildiń astymen, aýyrdyń ústimen ári qysqa ýaqytta jasap tastaǵymyz keledi. Al, adam eńbegin jeńildetý texnologiianyń arqasynda ǵana múmkin bolmaq. Qazaqqa japon sekildi aianbai eńbek et degennen kóri tirlikti sen úshin jasai salatyn, 24 saǵat saǵan qyzmet kórsetip, qolyńdy uzartatyn texnologiia, robot, 3D printerler jasap shyǵarýdy meńgerip al dep sanasyn texnokrattyq júiege burý kerek.
Úshinshi artyqshylyǵymyz, bizdiń jastardyń 3 tildi erkin meńgerýi. Til bilgennen keiin ulttyń krýgozory keńeiedi. Ǵylymi jańalyqtardy túpnusqadan oqidy. Ǵylymnyń bári aǵylshyn tilinde jazylyp jatqan zamanda álemdik tildi jastardyń bilýi bizdiń xalyq úshin úlken qarý. Mysaly, Túrkiiaǵa barsańyz xalyq tek túrik tilinde sóileidi. Túrik aqparat quraldary ne aitsa soǵan senedi. Sebebi, aǵylshyn, orys tilindegi aqparattarmen salystyryp, analiz jasaýǵa tili jetpeidi. Mundai problema bizdiń ultta joq. Endi bir 15-20 jylda 3 tilde erkin sóileitin qazaqty kórý qalypty protsess bolady. Bul óte jaqsy kórsetkish ári bizdiń álemdik básekede utymdy tusymyz bolmaq.
Eger eldiń biligine myqty elita keler bolsa az ýaqytta úlken ister jasaýǵa qabileti jetetin ultpyz!
Baýyrjan Serikbaevtyń feisbýktegi jazbasynan
