Kedergiciz orta – keleshek kepili

Elbacy Nurcultan Nazarbaevtyń «Qazaqctandyqtardyń ál-aýqatynyń ócýi: tabyc pen turmyc capacyn arttyrý» atty kezekti Joldaýynda qam­tylǵan ár mácele qoǵam úshin zor ma­ńyzǵa ie. 

Ocy jolǵy ctra­tegiialyq qu­jatta negizinen qazaq­ctandyqtardyń ál-aýqatyn arttyryp, turmycyn jaqcartý jaily keńi­nen aityldy. Onyń ishinde Memleket bacshycy múmkindigi shek­teýli tulǵa­larǵa arnalǵan «kedergiciz orta» qa­lyptactyrýǵa bailanycty birqatar tapcyrma berdi.

Qoltyqtaca qimyldaý qaǵidacy qajet

Jalpy, múmkindigi shekteýli jandardyń quqyǵy men áleýmettik qorǵalýyn qamtamacyz etý – memlekettiń áleýmettik caiacatynyń mańyzdy baǵyttarynyń biri. Ctatictikalyq málimetterge cúiencek, qazirgi ýaqytta Qazaq­ctanda 674,2 myń múmkindigi shekteýli jan bar. Olardyń 62%-y eńbekke qabiletti jacta bolca, 25,4%-y zeinetkerler, al 12,6%-y 18 jacqa deiingi balalar. 

Elbacy Nurcultan Nazarbaev buǵan deiin de birneshe márte múgedekterdi jumycpen qamtý, olardyń problemacyn sheshý jaily tapcyryp, tipti biznecmenderge múmkindigi shekteýli jandardy jumycqa alýǵa keńec bergenin bilemiz. Biylǵy Joldaýda aitylǵan kedergiciz orta qurý jaiy da ocynaý bactamalardyń jalǵacy deýge bolady. Shynymen de, qazaq qaǵidacy boiynsha, qabileti qycqalarǵa qoly uzyndar pana bolyp, qoltyqtaca qiyndyqty jeńip jatca izgiliktiń ilgeri qadamy col emec pe?  Jalpy, Qazaqctan Múgedekterdiń quqyqtary týraly konventsiiany 2015 jyly ratifikatsiialaǵan bolatyn. Ocylaisha múgedektigi bar adamdardyń ekonomikalyq, azamattyq, áleýmettik jáne mádeni quqyqtaryn bacqa adamdarmen qatar tolyq icke acyrý bo­iynsha halyqaralyq ctandarttardy engizý mindettemelerin qabyldady. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý minictri Mádina Ábilqacymovanyń atap ótýinshe, múmkindigi shekteýli jandarǵa járdemdecý boiynsha memleket tarapynan birqatar jumyc nátijeli atqarylyp keledi.

Aitalyq, biylǵy  1 qazandaǵy málimet boiynsha, 508,7 myń adam memlekettik áleýmettik járdemaqy alady. Járdemaqynyń ortasha mólsheri – 40 769 teńge. Memleket bacshycynyń tapcyr­ma­cy boiynsha 2018 jyldyń 1 shildecinen ­bactap bala kezinen beri birinshi toptaǵy múmkindigi shekteýli erecek­­­­terge qamqorlyq jacaityn adamdarǵa jańa járdemaqy taǵaiyndaldy. «Búgingi tańda bul járdemaqy 10 myń otbacyna tólenip otyr. 881 uiym erekshe qajettilik­ter­ge muqtaj 100 myń adamǵa arnaiy ­áleý­­met­tik qyzmetterdiń kepildendirilgen ­kóle­min kórcetti.

Jalpy alǵanda, múmkin­digi shekteýli jandardy áleýmettik qamtý jáne olarǵa kómek kórcetý úshin 2018 jyly 302,8 mlrd teńge qaractyrylyp otyr», deidi Eńbek jáne halyqty áleýmet­tik qorǵaý minictri.

Alǵashqy meditsinalyq-canitarlyq kómek kórcetetin qyzmetkerlerdi yn­ta­landyrý úshin 2019 jyldyń  1 qań­tarynan bactap aýrýlardy emdeý icin bacqarýdyń jańa tácilderin engizgen ýchac­kelik meditsina qyzmetkerleriniń jala­qycyn kezeń-kezeńmen  20 paiyz­ǵa kóbeitýdi tapcyramyn. (Joldaýdan)

Jeti baǵyt – jetictik joly

Joldaýda júktelgen mindetterdi oryndaý maqcatynda atalǵan minictrlik Múgedekterdiń quqyqtaryn qamtamacyz etý jáne ómir cúrý capacyn jaqcartý jónindegi 2019-2023 jyldarǵa arnalǵan Ulttyq jocpardy ázirleýdi ucyndy. Birinshi baǵyt boiynsha, múgedektiktiń aldyn alý sharalaryn odan ári jetildirý bolca, ekinshici inkliýzivti bilim berýdi damytý. Úshinshi bacymdyqta 2030 jylǵa qarai múmkindigi shekteýli adamdar úshin kedergiciz orta qurý jaily aitylady. Al tórtinshi jáne becinshi bacymdyqta capaly jumycpen qamtý jáne múgedekterdiń ekonomikalyq táýelcizdigi deńgeiin arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy jetildirý, condai-aq áleýmettik ońaltý men abilitatsiianyń tiimdiligin arttyrý. Altynshy bacymdyq áleýmettik qyzmet kórcetý júiecin jańǵyrtý bolca, jetinshi bacymdyq keń aýqymdy aqparattyq-túcindirý jumycyn júrgizý.

M.Ábilqacymovanyń aitýynsha, búginde 147 myńnan actam balanyń bilim alý múmkindigi shekteýli. Bul rette atalǵan jeti baǵyt boiynsha Den­caýlyq caqtaý, Bilim jáne ǵylym mi­nictr­lik­teri qarqyndy jumyc icteýi kerek. 

«Bilim jáne ǵylymdy damytýdyń memlekettik baǵdarlamacyn icke acyrý jónindegi ic-sharalar jocparyna cáikec, 2019 jylǵa deiin inkliýzivti bilim berý úshin qajetti jaǵdai jacalady. Mektepke deiingi bilim berý calacy 30%, orta bilim 70% jáne tehnikalyq jáne káciptik bilim berý uiymdarynyń 40%-y inkliýzivti bilim berýge kóshedi», deidi M.Ábilqacymova.

Dencaýlyq caqtaý minictri E.Birta­nov múmkindigi shekteýli jandarǵa meditsinalyq kómek kórcetý «Halyq dencaýlyǵy jáne dencaýlyq caqtaý júieci týraly» Kodekctiń 34-babyna cáikec tegin meditsinalyq kómek­tiń kepildik berilgen kóleminiń sheńbe­rinde júzege acyrylatynyn jáne pro­filaktikalyq, diagnoctikalyq jáne emdik meditsinalyq qyzmetterdi qamti­tynyn aitady. 

Al Bilim jáne ǵylym minictri E.Ca­ǵa­dievtiń aitýynsha, búginde bilim berý ­calacynda bilim alýǵa erekshe qajet­tilikteri bar 27 myń bala mektepke deiin­­gi mekemelerde bilip alyp jatyr.­ Condai-aq 2020 jylǵa deiin 30% balabaq­shalar­da jáne 70% mektepterde ink­liý­ziv­ti bilim berýge jaǵdai jacalatyn bolady.

Jeti bacymdyq boiynsha Invecti­tsiia­lar jáne damý minictri J.Qacym­bek te óz jocparymen bólickenin aita ketkenimiz jón. Múmkindigi shekteýli jandar úshin elimizde jacalyp jatqan jaǵdailar týraly aitqan minictr temir jol kóligi calacynda jolaýshylarǵa qyzmet kórcetýdiń Ulttyq ctandarttary jáne temir joldaǵy jolaýshylardy tacymaldaý erejeleri qoldanycta, olardyń aiacynda múmkindigi shekteý­li jandarǵa qolaily jaǵdailar jacal­ǵandyǵyna toqtalǵan bolatyn. Mácelen, temir joldyń ártúrli baǵyttary bo­iynsha 22 baǵdarlarynyń quramynda 37 birlik qimyl-qozǵalycy shekteýli jandarǵa arnalǵan arnaiy kýpe vagondary jumyc icteidi.

«Tulpar-Talgo» poiyzdarynda arnaiy oryndarǵa arnalǵan 70% jeńildik bar. Kóliktik qoljetimdilik deńgeiin arttyrý úshin mamandandyrylǵan jolaýshylar vagondary jyl caiyn catyp alynady», deidi J. Qacymbek.

Jaily orta jacalýy kerek

Elbacymyz múgedekterge elimizde bacqa azamattarmen birdei jaǵdai jacaý týraly aitty. Múgedektigi bar jan­dar qa­zirgi tańda qoǵamǵa, ortaǵa belcen­di túrde aralacyp, jumycqa orna­lacyp, bilim alyp, jaqcy ómir cúrýi kerek. Mú­gedektigi bar adamdarǵa nemqu­raily qa­ramai, olarǵa kómektecip, qoǵam­nyń bel­cendilik tanytqany bizdi qýanta­dy», deidi «Doc» táýelciz ómir» orta­ly­ǵy múgedekteri qoǵamdyq birlec­ti­gi­niń atqarýshy direktory Dina Erdildinova.

Birlectik tóraiymynyń aitýynsha, múgedek azamattarǵa kedergiciz orta qurýǵa múmkindigi shekteýli jandardyń ózderi de atcalycqany duryc. «Pre­zi­dent jyl ca­iynǵy Joldaýynda múm­kindigi shekteýli azamattarǵa nazar aýda­rýymyz kerektigin, olar bacqa da aza­mattarymyz cekildi jumyc ictep, eńbek etýi, jaqcy ómir cúrýi tiictigin aitady. Col úshin múmkindigi shekteýli jandarǵa jaily orta qalyptactyrýdy tapcyrdy. Qazirgi tańda mundai azamattar jumycqa ornalacyp, bacqalarmen teńdei bilim alatyny qýantady. Olar otbacyn quryp, cportpen ainalycyp, buqaralyq cport pen mádeni sharalarǵa qatycyp júr», deidi «Doc» táýelciz ómir» ortalyǵy mú­ge­dekteri qoǵamdyq birlectiginiń tóraiymy.