Sýret: qazaly.kz
Qazirgi jaǵdai
Qazirgi tildik jaǵdai qazaq tilinde sóileitinder sanynyń artyp kele jatqanyn kórsetedi. Resmi derekterge súiensek, túrki tildes halyqtardyń ishinde ózbekterdiń 72 paiyzy, uiǵyrlardyń 71,7 paiyzy, qyrǵyzdardyń 58,5 paiyzy qazaqsha sóilesý deńgeiinde, 12 paiyzy qazaqsha joǵary deńgeide sóileidi. Slavian diasporasynyń ishinde orystardyń 25,1%-y, ýkraindardyń 23,7%-y, belorýstardyń 22,8%-y, poliaktardyń 22,1%-y, nemis diasporasy ókilderiniń 25,2%-y aýyzeki qazaq tilin túsinedi. Osy diasporalardyń ishinde qazaq tilinde oqityn jáne kásibi jazatyndardyń úlesi 2,9 paiyzdy quraidy. Bul sandyq ózgerister áli de bolsa memlekettik tildiń qoldanys sapasyn arttyrýdy talap etedi, – dep habarlaidy «Ult aqparat».
Ulttyq sanaqtyń qorytyndysy boiynsha 5 jastan asqan halyq (13 768 406 adam (80%) memlekettik tildi meńgergen, onyń ishinde 8 472 661 adam (49,3%) kúndelikti ómirde. Bul kórsetkish halyqtyń basym bóliginiń memlekettik tildi meńgergenin kórsetedi. qazaqsha aýyzsha sóileý, saýatty oqidy, saýatty jazady.
Qazaq tiliniń emle erejelerin jetildirý
Qazaq tiliniń qazirgi emle erejelerine tolyqtyrýlar men ózgertýler engizý arqyly túrli variatsiialy sózderdi bir júiege keltirý, kúrdeli sózder men kúrdeli ataýlardyń jazylýyn birkelki etý jumystary júrgizilmek.
Qoldanystaǵy emle jáne pýnktýatsiia erejeleriniń elektrondy nusqasy kópshilikke qoljetimdi boldy. Qoldanystaǵy emle erejeleriniń standartyn normativtik quqyqtyq aktimen bekitý quzyretin tilderdi damytý salasyndaǵy ýákiletti organǵa berý josparlanýda.
Latyn grafikasyna kóshýdiń negizgi baǵyttary
Tildi josparlaý latyn grafikasyna negizdelgen jańa qazaq álipbiin qabyldaýdy jáne tiisti quqyqtyq qujattarǵa sáikes onyń emlesin qarastyrady.
Qazaq tiliniń qazirgi emle erejelerin negizdeý kezinde jańa álipbige tolyqtyrýlar men ózgerister engiziledi. Orfografiialyq erejelerdiń ǵylymi-ádistemelik negizdemesi jasalady.
Sonymen qatar, pernetaqtadaǵy alfavittik tańbalardyń ornalasý tártibin belgileitin standart bekitiledi.
Kompiýterler, pernetaqtalar, uialy telefondar jáne basqa da tehnikalyq quraldar, meditsinalyq, ónerkásiptik jabdyqtar týraly qazaq tilindegi aqparattyń, qazaq tilindegi interfeistiń jáne qazaq áripteriniń qoljetimdiligin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan normativtik quqyqtyq aktilerdiń tiisti nusqalary ázirlenetin jáne qabyldanatyn bolady., Qazaqstan aýmaǵyna ákelingen jáne el aýmaǵynda óndirilgen baqylaý-kassa mashinalary.
Qazaq álipbiin latyn grafikasyna kezeń-kezeńimen kóshirý jumystary júrgizilmek. Bilim berý uiymdary kezeń-kezeńimen latyn grafikasyna kóshiriledi.
Sonymen, 2029 jylǵa qarai respýblikadaǵy qazaqtildi halyqtyń úlesi 84%, úsh tildi meńgergen halyqtyń úlesi 32%, jańa álipbi men emle erejeleri kýrstarymen qamtylǵan halyqtyń úlesi – 15%, ortalyq memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdardyń is qaǵazdaryn memlekettik tilde júrgizý úlesi – 94%, qazaq tiliniń latyn álipbiiniń emle erejelerine negizdelgen terminologiialyq qordyń úlesi – 40% degen nátije kútilip otyr.
