Qazaqstannan gazdy eksporttaý kezinde zań buzýshylyqtar jáne qazaqstandyq munai eksportyn monopolizatsiialaý belgileri anyqtalǵan joq.
Elimizdiń Bas prokýratýrasy Májilis depýtaty Pavel Kazantsevtiń depýtattyq saýalyna osylai jaýap berdi, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Qazaqstannyń munai-gaz salasy elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq damý erekshelikterin aiqyndaityn jetekshi salalardyń biri. Sondyqtan Bas prokýratýranyń jekelegen batys BAQ-tarynan osy salada oryn alǵan zań buzýshylyqtar týraly málimetterdiń shyndyqqa sáikestigin tekserý nátijelerin talqylaý Májilistiń Ekonomikalyq reforma jáne Óńirlik damý komitetiniń keńeitilgen otyrysynda qaraldy.
Jiynǵa Bas prokýrordyń birinshi orynbasary Berik Asylov, Energetika vitse-ministri Murat Júrebekov, Qarjy ministriniń Memlekettik kirister komitetiniń tóraǵasy Marat Sultanǵaziev jáne «QazMunaiGaz» Ulttyq kompaniiasynyń basqarma tóraǵasynyń orynbasary Daniiar Berlibaev qatysty.
Májilis depýtaty Pavel Kazantsevtiń depýtattyq saýaly boiynsha batys BAQ-tarynda jáne áleýmettik jelilerde ótkizý arnalaryn monopoliialaý, munai-gaz aktivterimen mámilelerdiń zańsyzdyǵy jáne salyq tóleýden jaltarý arqyly Qazaqstannan munai men gaz eksporty tóńireginde oryn alǵan sybailas jemqorlyq týraly birneshe taralymdy jariialanymdar tekserýge sebep boldy.
Sońǵy 10 jyl ishinde batystyq BAQ-ta, sondai-aq jergilikti baspasózde memlekettik basqarý júiesine de, eldiń búkil munai-gaz salasyna kóleńke túsiretin materialdar taratylýda.
Osyǵan sáikes, depýtattardyń ótinishi negizinde elimizdiń Bas prokýratýrasy Energetika jáne Qarjy ministrlikterimen birigip aǵymdaǵy jyly «QazMunaiGaz» ulttyq kompaniiasynyń qyzmetine tekserý júrgizdi.
Qazaqstan Bas prokýratýrasynyń tekserý nátijelerine sáikes atalǵan jariialanymdardaǵy málimetter shyndyqqa sáikes kelmeitini anyqtaldy.
Atap aitqanda, gazǵa eksporttyq baǵalardy tómendetý, sondai-aq «QazRosGaz» kompaniiasynyń Qazaqstannan gaz eksporty salasyndaǵy kiristerdi jymqyrý úshin deldal-kompaniialardy paidalanýy jáne sybailas jemqorlyq josparlary týraly aqparat rastalmady. Materialdardy zertteý barysynda prokýratýra mundai málimdemeler jalpy saladaǵy jaǵdaidy túsinbegendikten paida bolady degen qorytyndyǵa keldi. Reseimen úkimetaralyq kelisim sheńberinde Qazaqstannan eksporttalatyn tabiǵi gazdyń 90% - dan astamy teń kólemde Qazaqstan tarapyna qarsy jetkizý tetigi arqyly óteledi. Mundai mámilelerdegi jalǵyz jáne tikelei kontragent - PAO «Gazprom». Bul aiyrbastaý operatsiialary Qazaqstannyń ishki naryǵyna gaz jetkizý bolyp tabylady.
Osy rette mundai mámilelerdegi baǵalardy Qazaqstan Úkimeti retteidi, bul transferttik baǵa belgileý týraly zańnamaǵa sáikes keledi jáne el ishindegi gazǵa ishki baǵalardy TMD elderi arasynda eń tómengi deńgeide ustap turýǵa yqpal etedi.
Energetika ministrliginiń derekteri boiynsha, ishki naryqtaǵy ortasha bólshek saýda baǵasy bir tekshe metr úshin 18,5 teńgeden aspaidy, bul Reseige qaraǵanda eki ese az jáne Qyrǵyzstanǵa qaraǵanda 5 ese az.
Shveitsarlyq Vitol munai treideriniń baqylaýdy monopoliialandyrý jáne Qazaqstannan munai eksportyndaǵy qomaqtyúlesin basyp alý úshin ákimshilik resýrsty paidalanýy týraly aqparat ta rastalmady. Qazaqstannyń Bas prokýratýrasy alǵan derekter, bizdiń elden munai eksportyndaǵy Vitol munai treiderleriniń úlesi sońǵy 10 jylda 10%-dan aspaitynyn kórsetedi, osyǵan bailanysty onyń qomaqty úlesi týraly aitýdyń qajeti joq.
Teńiz jáne Qashaǵan ken oryndaryndaǵy qazaqstandyq munai úlesine keletin bolsaq, ony satyp alý rásimi Vitol-ǵa «artyqshylyqty qol jetimdilikti» alýyna bailanysty batys jýrnalisteriniń synyna ainaldy, onda jaǵdai jariialanymdarǵa qaraǵanda basqasha kórinedi. Resmi qujattarǵa sáikes, Vitol munai treiderleri konkýrstyq rásimder barysynda «QazMunaiGaz» úshin barynsha tiimdi sharttardy usyný esebinen Qashaǵan jáne Teńiz ken oryndaryndaǵy qazaqstandyq úlesti qosa alǵanda, munaidyń bolashaq jetkizilimderi esebine avans berý boiynsha «QazMunaiGaz» tenderinde jeńiske jetti.
Qazaqstannyń Bas prokýratýrasy bul mámile bizdiń elimizdiń zańnamasyna sáikes keldi, halyqaralyq praktikada keńinen qoldanylady jáne «QazMunaiGaz» ulttyq kompaniiasynyń boryshtyq júktemesiniń problemasyn sheshý úshin balama retinde munaiǵa álemdik baǵanyń quldyraýy kezeńinde paidalanyldy degen qorytyndyǵa keldi. Syrtqy naryqta tikelei qaryz alý eldiń iri kásiporyndary men salyq tóleýshileriniń biriniń bankrottyqqa ushyraý táýekelin týdyryp, kredittik limitter boiynsha mindettemelerdi buzar edi. Qazirgi ýaqytta mindettemelerdiń basym bóligi oryndaldy, bul osy mámilede ulttyq kompaniia múddeleriniń saqtalýyn kórsetedi.
Elimizdiń Bas prokýratýrasynyń tekserýi nátijesinde Qazaqstannan eksporttalatyn munai baǵasynyń tómendeý faktilerin anyqtaǵan joq. Munai eksporty boiynsha barlyq mámilelerdi salyq organdary transferttik baǵa belgileý týraly zańnamaǵa sáikestigi turǵysynan monitoringileidi jáne baqylaidy. Qarastyrylyp otyrǵan kezeńde Qazaqstannan Eýropa elderine eksportqa munaidyń barlyq jetkizilimderi Argus Media jáne Platt's halyqaralyq basylymdarynyń baǵa belgilenimderine bailanystyryp, transparenttik negizde júzege asyryldy, bul tómen baǵamen elden munai eksporttaý jáne qazaqstandyq munai eksporttaýshylardyń salyq salynatyn bazasyn jasandy azaitý týraly alypsatarlyqty joqqa shyǵarady.
QMG burynǵy saýda úiiniń eýropalyq bólimsheleriniń úshinshi tulǵalardyń jeke shyǵystaryn qarjylandyrýda aiyptaýlary da rastalmady, óitkeni enshiles kompaniialardyń, atap aitqanda «KazMunaiGaz AG TN» negizgi qyzmetti júrgizý úshin shyǵystary «QMG SÚ» AQ Bas kompaniiasynyń jyl saiyn bekitiletin biýdjetterine sáikes júzege asyryldy, onyń biýdjeti óz kezeginde QMG bas Ulttyq kompaniiasynyń deńgeiinde bekitildi.
Sonymen qatar, QMG-niń eýropalyq «enshiles» qarjylyq eseptiligin jyl saiyn álemge áigili Ernst&Young kompaniiasy aýdittedi, ol aýditorlyq esepterdi eskertýlersiz shyǵardy.
Sondai-aq, Qazaqstannyń Bas prokýratýrasy eldiń munai-gaz aktivterin satyp alý-satý boiynsha zańsyz mámilelerge qatysty aiyptaýlardy taldady.
2010-2013 jyldary Shveitsariia prokýratýrasy birqatar qazaqstandyq munai-gaz aktivterin («SNPS-Aqtóbemunaigaz» aktsiialarynyń memlekettik paketin satý, «QazQurylysServis» jáne Kazakhstan Petrochemical Industries kompaniialaryn jekeshelendirý, «Mańǵystaýmunaigaz»kompaniiasynyń aktsiialaryn satyp alý-satý) satý jaǵdailaryna tergeý júrgizdi. Sonymen qatar, Qazaqstannyń quqyq qorǵaý organdary shveitsariialyq áriptesterine osy máselede barlyq qajetti kómek kórsetti. Materialdardy jan-jaqty zertteý eshqandai zań buzýshylyqtar anyqtalǵan joq jáne 2013 jyldyń sońynda toqtatyldy.
Bas prokýratýra usynǵan tekserý nátijelerin nazarǵa ala otyryp, Májilis depýtattary osyndai teris jariialanymdarǵa der kezinde den qoiý jáne qajetti aqparatty usyný qoǵamǵa ekonomika salalarynyń damýy týraly obektivti túsinikke ie bolýǵa múmkindik beretinine, sondai-aq eldiń investitsiialyq tartymdylyǵyn arttyrýǵa yqpal etetinine senim bildirdi.
