Qazaqstandyq ǵalymdar COVID-19 koronavirýs infektsiiasyn anyqtaityn eki test jasap shyǵardy, dep habarlaidy "Ult aqparat" Habar 24 agenttigine silteme jasap.
Otandyq ónim sheteldik testpen salystyrǵanda dáldigi jaǵynan joǵary jáne adam aǵzasyndaǵy qaýipti infektsiia týraly málimetti nebári 5 saǵatta anyqtap beredi. Qazirgi kezde adamzat úshin óte mańyzdy test asa qaýipti infektsiialar ulttyq ǵylymi ortalyǵynyń Ortalyq referents-zerthanasynda jasalǵan.
Myna paketterdiń ishinde reagenti bar kishkentai qutylar jatyr. Ǵylymi aty qarapaiym kórermenge asa tanys bolmaǵanymen, paidasy mol. Bul test dárihanalarda satylatyn ózge testerge de uqsamaidy. Tynymsyz eńbektiń arqasynda otandyq biotehnologtar úlken tabysqa qol jetkizip otyr.
«Bul test búginde registratsiiaǵa berildi. Ony da bolashaqta qoldanysqa beremiz dep otyrmyz. Bizde reseilik bar, evropalyq test bar, Qytai Respýblikasynan kelgen tester bar. Bizdiń test olardan, óziniń sezimtaldylyǵy jaǵynan birdei. Bizge jańaǵy material túsken kezde biz osyny 5-6 saǵattyń ishinde dáleldep onyń jańaǵy oń nátije, teris nátije ekeni týraly qorytyndymyzdy bere alamyz», - deidi M.Aiqymbaev atyndaǵy asa qaýipti infektsiialar UǴO bas direktory Toqtasyn Erýbaev.
Shyn máninde elimizde qazir eki test júiesi bar. Qazaqstandyq ǵalymdardyń eki toby bir mezgilde test jasaýdy qolǵa alǵan bolatyn. Olar zertteý jumystaryna qańtar aiynda, elimizde koronavirýs infektsiiasy tirkelmei turyp-aq kirisken. Densaýlyq saqtaý, sondai-aq Bilim jáne ǵylym ministrliginiń biotehnologtary eki zerthanada, biraq bir ǵimarattyń ishinde jumys isteidi.
Aita keterligi, Ortalyq referents-zerthanany amerikanyń qupiia zerthanasy dep shatasyp júrgender bar eken.
«Ol sózder esh jerde dáleldenbegen. Bul Ortalyq referenttik laboratoriia. Tek qana Qazaqstannyń mamandary jumys isteidi. Osy ýaqytqa deiin 20 jyldyń birinshi qańtarynan bastap mynaý finanstyń barlyǵy Qazaqstan úkimeti tolyq bólgen. Basynda amerikalyq mamandar injener daiyndaýǵa, maman daiyndaýǵa ózderiniń kómeginiń kórsetti. Búginde bizdiń ózimizdiń injener mamandarymyz jańaǵy ǵalymdarymyz, virýsolog mamandarymyz, bakteriolog mamandarymyzdyń bári daiyn», deidi Toqtasyn Erýbaev.
Ortalyqtyń negizgi mindeti Qazaqstannyń biologiialyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý. Qazirgi tańda Ulttyq ǵylymi ortalyq obaǵa qarsy vaktsina shyǵarady. Budan ózge 41 diaognostikalyq preparat jasaidy. Olardyń kómegimen adamzat úshin óte qaýpti túineme, tyrysqaq sekildi aýrýlardy anyqtaýǵa bolady.
«Qazaqstandaǵy asa qaýipti aýrýlardyń zetteýleri osynda júrgiziledi. Bul – úlken ǵylymi ortalyq. Mundai laboratoriia Ortalyq Aziiada joq. Bunyń óziniń úshinshi rettiktegi biologiialyq qaýipsizdikti qamtamasyz etemiz. Bul laboratoriianyń Qazaqstan úshin úlesi úlken. Sebebi biz negizinen QR territoriiasynyń 40 paiyzy myna asa qaýipti aýrýlardyń taralýy tabiǵatta bar. Sondyqtan onyń bárin zertteýdi osy jerde júrgizemiz», - dep atap ótti asa qaýipti infektsiialar UǴO bas direktory.
Koronavirýs infektsiiasy taraǵan sátten bastap álemdik ǵalymdar vaktsina jasaýdyń jolyn izdestirýde. Vaktsina máselesi qazaqstandyq ǵalymdardy da alańdatyp otyr.
«COVID-19 infektsiiasyna qarsy vaktsina jasaýǵa tek qana bir memleket emes, álemdik qaýymdastyq kóńil bólip otyr. Sol sebepti tutas konsortsiýmdar qurylyp, ár sala boiynsha zertteý júrgizip jatyr. Biraz ýaqyt buryn Ulttyq biotehnologiialar jáne asa qaýipti infektsiialardyń Ulttyq ǵylymi ortalyǵy úkimetke otandyq vaktsinany jasap, óndiriske berý týraly usynys jasadyq», - deidi «Ulttyq biotehnologiialar ortalyǵy» AF direktorynyń orynbasary Iýrii Skiba.
Árine, koronavirýsqa qarsy dári nemese vaktsina shyǵarý test jasaýmen salystyrǵanda qiyn. Oǵan birneshe jyl ketýi múmkin. Kisideginiń kilti aspanda deidi. Epidemiia qaitalanatyn bolsa, vaktsinany elge jetkizgenshe de biraz ýaqyt ketedi. Sondyqtan otandyq vaktsinanyń bolýy óte mańyzdy. Al bizdiń ǵalymdar jasaǵan test eki aidan keiin diagnostikalyq zerthanalarǵa jetkiziledi degen boljam bar.
Mineki, Ortalyq referents-zerthana qazaqstandyqtardyń biologiialyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin mańyzdy zertteýlermen ainalysýda. Árine strategiialyq nysan bolǵandyqtan ekiniń biri kire almaidy. Biik qorshaýmen qorshalǵan.
Biraq amerikalyq sarbazdar men sheteldik biotehnologtardy kórgenimiz joq. AQSh-tyń qupiia zerthanasy bar eken degen qaýeset qana. Jabyq nysandardyń tóńireginde túrli áńgimeler bolatyny burynnan belgili jait.
