Foto: Ashyq derekkózden
Qazaqstan táýelsizdik alǵannan beri demokratiialyq jáne quqyqtyq memleket qurýdyń strategiialyq baǵytyn ustandy. Zaiyrly memleket saiasi partiialar institýtyn qurmaiynsha bul baǵytta dami almaityny belgili. Saiasi partiialar institýty sailaýshylarǵa óz ustanymdaryn usyný, úkimetke usynystar engizý jáne sailaýda jeńiske jetkennen keiin óz baǵdarlamasyn júzege asyrý arqyly saiasi pliýralizmdi damytýǵa múmkindik beredi. Bul týraly Ult.kz tilshisi saraptap kórdi.
Partiia qurý jáne oǵan kirý – belsendi azamattardyń memlekettiń qoǵamdyq-saiasi ómirine aralasýynyń jáne memlekettik saiasatqa ózindik úles qosýynyń nemese yqpal etýiniń quraly.
Áleýmettik-ekonomikalyq jáne saiasi júiesi ózgergen Táýelsiz Qazaqstan saiasi pliýralizmdi belsendi túrde qalyptastyrýda. Bul ásirese 1990-2000 jyldardaǵy qoǵamdyq-saiasi ómirdi demokratiialandyrý, halyqtyń belsendiliginiń artýy, kóptegen saiasi partiialar men oppozitsiialyq qozǵalystardyń qurylýy barysynda aiqyn kórindi.
Iaǵni, azamattardyń óz ustanymdaryn, kózqarastaryn, usynystaryn jeke-dara emes, múddeli tulǵalarmen birlese otyryp, belgili qoǵamdyq uiym aiasynda bildiretin mádenieti qalyptasa bastady. Jalpy, Qazaqstanda partiia qurǵan kezde diviziia men onyń quramy tek 1990 jyldary ǵana qalyptasty dep aitýǵa da bolmaidy.
Qazirgi damý tendentsiialary
«Nur Otan» partiiasynyń jeńisimen elimizde ústem partiialyq júie qalyptasty. 2000 jyldary saiasi pliýralizmniń kúsheiýine «Qazaqstannyń demokratiialyq tańdaýy», «Aq jol» jáne «Azat» partiialary úles qosty. Al basqarýshy institýtqa ainalǵan «Nur Otan» negizgi strategiialyq qujattardy daiyndaýǵa atsalysyp, sailaýaldy tuǵyrnamasyn bekitti, memlekettik baǵdarlamalardy qadaǵalaý fýnktsiiasyn kúsheitti, tipti partiianyń ózindik doktrinasy boldy.
Keibir sarapshylar tek kúshti ulttyq partiia ǵana saiasi bilik pen qoǵamnyń progressivti toptastyrylýyn qamtamasyz etedi dep sanaidy. Al ekinshisi, kerisinshe, oppozitsiialyq partiialarǵa kóbirek múmkindik berý kerek dep esepteidi.
Sonymen qatar, zańnamalyq ózgeristerge sáikes, partiialyq tizimderde keminde 30 paiyz áielder men 20 paiyz 35 jasqa deiingi jastar bolýy tiis. Bul reformalyq qadamdar partiialyq-saiasi júiede ashyqtyq pen ádilettilikti qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
«Nur Otannan» «AMANATqa»
2022 jyldyń naýryz aiynyń basynda el bileýshipartiiasynyń kezekten tys sezinde «Nur Otannyń» ataýyn AMANAT dep ózgertý týraly sheshim qabyldandy. Bir aidan keiin partiia tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev ókilettigin Májilis spikeri Erlan Qoshanovqa berip, onyń músheliginen ketti.
Toqaev atap ótkendei, prezident eshbir partiiaǵa basymdyq bermei, saiasi beitarap bolýy kerek.
«Bul meniń ustanymym. Bul printsip sailaýǵa qatysatyn barlyq kúshterge teń múmkindikter týǵyzyp, saiasi júiede ádildik ornaidy. Partiia atqarýshy bilikke táýeldi bolmasa, halyqtyń oǵan degen senimi nyǵaiyp, bedeli artady» dep atap ótti Prezident.
Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda alty saiasi partiia resmi tirkelgen:
AMANAT
Qazaqstannyń «Aq jol» Demokratiialyq partiiasy
Qazaqstan halyq partiiasy
Jalpyulttyq sotsial-demokratiialyq partiiasy
«Aýyl» halyqtyq-demokratiialyq patriottyq partiiasy
Jańa liberaldyq dáýir
Sońǵy ret konstitýtsiialyq túzetýler memleket basshysynyń barlyq saiasi reformalarynyń zańdy jalǵasy bolyp tabylady. Jáne bul túzetýlerdiń ishinde sýperprezidenttik modelden prezidenttik respýblikaǵa túpkilikti kóshýdi qamtamasyz etetin túzetýler bar. Iaǵni, ózgeristerge sáikes, prezident budan bylai óz ókilettikterin júzege asyrý kezeńinde eshbir saiasi partiiaǵa múshe bola almaidy. Túzetýdiń artyqshylyǵy – saiasi básekelestikti arttyrý jáne barlyq saiasi partiialardyń damýyna teń jaǵdai jasaý.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstandaǵy partiialyq jáne sailaý zańnamasyn yryqtandyrý biliktiń barlyq deńgeiinde qabyldanatyn sheshimderdegi qoǵamnyń rólin kúsheitip, jańa partiialardyń paida bolýyna ákeletinin atap ótti. Qoldanystaǵylar óz qyzmetin qazirgi tendentsiialar men azamattardyń suranystaryna sáikes qaita qurýy kerek. Ol basym baǵyttardyń biri – partiialyq-saiasi salany jańǵyrtý ekenin basa aitty.
«Daýystar úshin báseke kúsheie túsedi. Árine, saiasi protsestiń ózi dinamikasy men mazmuny ózgeredi. Osyny eskere otyryp, elimizde jańa partiialar paida bolýy múmkin, al burynnan barlar óz qyzmetin qazirgi zamanǵy úrdister men azamattardyń suranystaryna sáikes qaita qurýǵa kirisedi», - dedi Memleket basshysy.
Jalpy, partiialyq júiedegi reformany ózgertý Qazaqstandy aýqymdy jańǵyrtýdyń eń mańyzdy kezeńi bolyp tabylady.
