Foto: anna-news.info
Búginde «Qazaqstanda azamattyq qoǵam bar ma?» degen qoǵamdyq-saiasi pikirtalastarda burynnan dástúrge ainalǵan. Sońǵy oqiǵalar oǵan oń jaýap berdi, sonyń ishinde koronavirýstyq pandemiia, qańtar tragediiasy, referendým, úkimettik emes sektor adam quqyqtary men volonterlik belsendilikti aitarlyqtai belsendirdi, sondai-aq sheshim qabyldaý protsesine yqpalyn kúsheitti, – dep habarlaidy Ult.kz.
Osy oraida taǵy bir suraq týyndaidy: azamattyq qoǵam memlekettik mashinany qoǵamdyq múddege qyzmet etýge májbúrlei alatyndai kúshti bola ala ma, eń bastysy, bul qashan jáne qandai jaǵdaida bolýy múmkin? Bul másele boiynsha sarapshylar qaýymdastyǵynda ártúrli pikirler bar, biraq biz Azamattyq qoǵamdy damytý tujyrymdamasynyń balamaly nusqasy retinde daiyndalǵan «Strategiia» áleýmettik-saiasi zertteýler ortalyǵy» qoǵamdyq qorynyń usynystaryna toqtalýdy jón kórip otyrmyz.
Azamattyq qoǵam institýttarynyń búgingi jai-kúiin sipattai otyryp, Ortalyq sarapshylary elimizde olardyń damýyna jyl ótken saiyn kóbirek kóńil bólinetinin atap ótti. Sonymen qatar, bul protsestiń syzyqtyq táýeldi sipaty joq, oǵan kóptegen faktorlardyń, áleýmettik-ekonomikalyq jáne áleýmettik alǵysharttardyń, sondai-aq halyqtyń azamattyq belsendiliginiń dárejesi áser etetini anyq.
Olardyń pikirinshe, ýaqyt óte kele azamattyq sektordyń negizgi missiiasy – azamattardyń múddelerin qorǵaý jáne osy múddelerdi bilik pen qoǵam deńgeiinde bildirý anyqtaldy. Azamattyq qoǵam institýttaryn, sondai-aq kommertsiialyq emes uiymdar, kásipkerlik sektor jáne memleket arasyndaǵy seriktestik júiesin damytý úshin qolaily jaǵdailar jasaýǵa Respýblikadaǵy azamattyq qoǵamdy damytý tujyrymdamasy eleýli úles qosty.
«Qazirgi ýaqytta memleket azamattyq qoǵam institýttaryn damytýǵa belsendirek járdemdesýge umtylýda: osylaisha, azamattyq sektor uiymdarynyń jergilikti bilik organdaryn institýtsionaldyq baqylaýynyń mańyzdylyǵy moiyndaldy, memlekettik fýnktsiialardy memlekettik sektorǵa berý qajettiligi, sondai-aq memlekettik jáne azamattyq sektorlar arasyndaǵy tyǵyz yntymaqtastyqtyń maqsattylyǵy. Osy maqsatta zańnamalyq baza jasalyp, jetildirilip jatyr. Atap aitqanda, memlekettik organdar men azamattyq qoǵam institýttary arasyndaǵy ózara is-qimyl tetikterin bekitetin zań jobalary ázirlendi jáne qabyldandy; memlekettik-jekemenshik áriptestik pen qaiyrymdylyqty damytýdyń quqyqtyq negizi qalandy; kommertsiialyq emes sektordaǵy uiymdardyń býhgalterlik jáne qarjylyq eseptiligine ózgerister engizildi; memlekettik qarjylyq qoldaý júiesin damytý quraldary – memlekettik áleýmettik tapsyrys, granttar, syilyqaqylar jetildirilýde. Azamattyq bastamalardy qoldaý júiesi memlekettik organdar, jeke, kvazimemlekettik jáne halyqaralyq uiymdar negizinde damyp keledi», – dep túiindedi sarapshylar.
Sonymen birge olar azamattyq qoǵamnyń áleýetin damytýǵa jáne memleketpen úilesimdi qarym-qatynastar júiesin qurýǵa kedergi bolýy múmkin birqatar problemalardy atap kórsetedi. Osylaisha, azamattar men zańdy tulǵalardyń birlestikterin tirkeý tártibi kúrdeli bolyp tabylady jáne ruqsat berýdi jalǵastyrýda. Másele jergilikti bilik tarapynan qoǵamdyq-qoǵamdyq birlestikterge jáne azamattyq belsendilikke senimsizdikpen qaraýda qalyp otyr.Jergilikti qoǵamdastyq pen maqsatty toptar tarapynan azamattyq bastamalardy qoldaý men habardarlyqtyń tómen deńgeii fonynda senimsizdik bar, olar is júzinde azamattyq sektor uiymdarynyń qyzmetteriniń benefitsiarlary bolyp qala beredi jáne áleýmettik ózgeristerge qatysýshylarǵa tartylmaidy.
Halyqaralyq sarapshylar da, azamattyq sektor ókilderi de memlekettik institýttar arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń álsiz ekenin atap ótýde. Azamattyq sektordyń uiymdary respýblikanyń aimaqtary boiynsha birkelki taralmaǵan jáne aqparat pen qarjylyq resýrstarǵa birdei qol jetimdi emes. Memleket qabyldaǵan sharalarǵa, mamandandyrylǵan otandyq jáne halyqaralyq qorlardyń qoldaýyna qaramastan, azamattyq sektor institýttary qarjylyq turaqtylyqqa qol jetkizý máselesine tap bolyp otyr. Sondai-aq fandraizing quraldaryna ielik etý jáne kommertsiialyq emes azamattyq qoǵam uiymdarynyń qyzmetin monetizatsiialaý máseleleri ózekti bolyp tabylady.
Sonymen qatar, kommertsiialyq emes uiymdar úshin býhgalterlik esep máselesi problemalyq kúiinde qalyp otyr: onyń qajettiligine kúmán keltirilip, býhgalterlik esep boiynsha jumys synǵa alynady. Osylaisha, Úkimettik emes uiymdardyń derekter bazasyndaǵy qolda bar resmi derekter, sondai-aq Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq ekonomika ministrligi Statistika komitetiniń derekteri qyzmettiń tolyq kórinisin alýǵa múmkindik bermeidi. eldegi azamattyq birlestikterdiń sany nemese naqty jumys isteitin uiymdardyń sany.
Bul rette ÚEU resýrstyq ortalyqtary, Qazaqstannyń Azamattyq aliansy jáne memlekettik qarajatty bólý salasyndaǵy biryńǵai operatorlar siiaqty azamattyq qoǵamnyń kommertsiialyq emes sektorynyń múddelerin jinaqtaý jáne bildirý úshin biregei institýttar quryldy. Olardy qurýdyń bastapqy maqsaty azamattyq sektorǵa qarajat bólýde memleketke kómektesý jáne ashyqtyqtyń jańa deńgeiine shyǵý boldy.
Strategiialyq zertteýlerdiń strategiialyq ortalyǵy mamandarynyń pikirinshe, azamattyq qoǵam institýttarynyń jumysyn jaqsartý úshin jasalǵan jaǵdaidy, júrgizilip jatqan is-sharalardy, sondai-aq qazirgi kezeńde olardyń aldynda turǵan mindetter men problemalardy eskere otyryp, qajettilik bar. azamattyq bastamalardyń qoǵamdaǵy orny men rólin nyǵaitý, sondai-aq memlekettik bilik organdarymen jáne kásipkerlik sýbektilerimen úilesimdi jáne tiimdi yntymaqtastyqty damytý maqsatynda olardy damytýdyń negizgi mindetteri men baǵyttaryn aiqyndaý.
«Birinshiden, azamattardyń óz quqyqtary men mindetteri jáne olardy júzege asyrý jáne oryndaý joldary týraly habardarlyǵyn arttyrý.
Ekinshiden, azamattardy jáne olardyń birlestikterin qoǵamdyq ómirge keńinen tartý, azamattyq bastamalardy, onyń ishinde resmi emes bastamalardy qoldaý júiesin damytýǵa járdemdesý.
Úshinshiden, azamattardyń óz otbasyna, basqa azamattarǵa, jergilikti qoǵamdastyqqa, memleketke degen jaýapkershilik sezimin nasihattaý jáne damytý, sondai-aq azamattyqtyń mańyzdy belgileriniń biri retinde eriktilik ideiasyn qoldaý.
Tórtinshi, azamattyq qoǵam institýttarynyń memleket ómirine qatysty sheshimder qabyldaý protsesine qatysý úlesin arttyrýǵa járdemdesý.
Besinshi, azamattyq qoǵam institýttarynyń kásibi, uiymdastyrýshylyq jáne qarjylyq turaqtylyq deńgeiin kóterý.
Altynshy, azamattyq qoǵam institýttarynyń qyzmetin azamattardyń, jergilikti qoǵamdastyqtardyń jáne tutastai alǵanda memlekettiń qajettilikteri men talaptary negizinde júieleý.
Jetinshi, azamattyq qoǵam institýttarynyń damýy men jumys isteýi úshin zańnamalyq jaǵdailardy jaqsartýǵa jáne memlekettik bilik organdarymen jáne kásipkerlik sýbektilerimen teń quqyly yntymaqtastyqqa yqpal etý.
Segizinshi, azamattyq qoǵam institýttarynyń memlekettik organdarmen jáne kásipkerlik sýbektilerimen yntymaqtastyǵyna yqpal etetin yntymaqtastyq pen bilimniń ozyq tájiribesin taratý.
Toǵyzynshy, memlekettik organdarmen, sharýashylyq júrgizýshi sýbektilermen jáne grant berýshilermen turaqty bailanys bailanysyn damytýǵa úles qosý.
Onynshy, qoǵam men memlekettiń damýyndaǵy azamattyq qoǵamnyń róli men mańyzy týraly halyqtyń habardarlyǵyn arttyrýǵa yqpal etý», – deidi azamattyq qoǵam sarapshylary.
