فوتو: anna-news.info
بٷگٸندە «قازاقستاندا ازاماتتىق قوعام بار ما?» دەگەن قوعامدىق-ساياسي پٸكٸرتالاستاردا بۇرىننان دەستٷرگە اينالعان. سوڭعى وقيعالار وعان وڭ جاۋاپ بەردٸ, سونىڭ ٸشٸندە كوروناۆيرۋستىق پاندەمييا, قاڭتار تراگەديياسى, رەفەرەندۋم, ٷكٸمەتتٸك ەمەس سەكتور ادام قۇقىقتارى مەن ۆولونتەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸ ايتارلىقتاي بەلسەندٸردٸ, سونداي-اق شەشٸم قابىلداۋ پروتسەسٸنە ىقپالىن كٷشەيتتٸ, – دەپ حابارلايدى Ult.kz.
وسى ورايدا تاعى بٸر سۇراق تۋىندايدى: ازاماتتىق قوعام مەملەكەتتٸك ماشينانى قوعامدىق مٷددەگە قىزمەت ەتۋگە مەجبٷرلەي الاتىنداي كٷشتٸ بولا الا ما, ەڭ باستىسى, بۇل قاشان جەنە قانداي جاعدايدا بولۋى مٷمكٸن? بۇل مەسەلە بويىنشا ساراپشىلار قاۋىمداستىعىندا ەرتٷرلٸ پٸكٸرلەر بار, بٸراق بٸز ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ بالامالى نۇسقاسى رەتٸندە دايىندالعان «ستراتەگييا» ەلەۋمەتتٸك-ساياسي زەرتتەۋلەر ورتالىعى» قوعامدىق قورىنىڭ ۇسىنىستارىنا توقتالۋدى جٶن كٶرٸپ وتىرمىز.
ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ بٷگٸنگٸ جاي-كٷيٸن سيپاتتاي وتىرىپ, ورتالىق ساراپشىلارى ەلٸمٸزدە ولاردىڭ دامۋىنا جىل ٶتكەن سايىن كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلٸنەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن قاتار, بۇل پروتسەستٸڭ سىزىقتىق تەۋەلدٸ سيپاتى جوق, وعان كٶپتەگەن فاكتورلاردىڭ, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك العىشارتتاردىڭ, سونداي-اق حالىقتىڭ ازاماتتىق بەلسەندٸلٸگٸنٸڭ دەرەجەسٸ ەسەر ەتەتٸنٸ انىق.
ولاردىڭ پٸكٸرٸنشە, ۋاقىت ٶتە كەلە ازاماتتىق سەكتوردىڭ نەگٸزگٸ ميسسيياسى – ازاماتتاردىڭ مٷددەلەرٸن قورعاۋ جەنە وسى مٷددەلەردٸ بيلٸك پەن قوعام دەڭگەيٸندە بٸلدٸرۋ انىقتالدى. ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن, سونداي-اق كوممەرتسييالىق ەمەس ۇيىمدار, كەسٸپكەرلٸك سەكتور جەنە مەملەكەت اراسىنداعى سەرٸكتەستٸك جٷيەسٸن دامىتۋ ٷشٸن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا رەسپۋبليكاداعى ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى ەلەۋلٸ ٷلەس قوستى.
«قازٸرگٸ ۋاقىتتا مەملەكەت ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن دامىتۋعا بەلسەندٸرەك جەردەمدەسۋگە ۇمتىلۋدا: وسىلايشا, ازاماتتىق سەكتور ۇيىمدارىنىڭ جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورگاندارىن ينستيتۋتسيونالدىق باقىلاۋىنىڭ ماڭىزدىلىعى مويىندالدى, مەملەكەتتٸك فۋنكتسييالاردى مەملەكەتتٸك سەكتورعا بەرۋ قاجەتتٸلٸگٸ, سونداي-اق مەملەكەتتٸك جەنە ازاماتتىق سەكتورلار اراسىنداعى تىعىز ىنتىماقتاستىقتىڭ ماقساتتىلىعى. وسى ماقساتتا زاڭنامالىق بازا جاسالىپ, جەتٸلدٸرٸلٸپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى اراسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىل تەتٸكتەرٸن بەكٸتەتٸن زاڭ جوبالارى ەزٸرلەندٸ جەنە قابىلداندى; مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك پەن قايىرىمدىلىقتى دامىتۋدىڭ قۇقىقتىق نەگٸزٸ قالاندى; كوممەرتسييالىق ەمەس سەكتورداعى ۇيىمداردىڭ بۋحگالتەرلٸك جەنە قارجىلىق ەسەپتٸلٸگٸنە ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ; مەملەكەتتٸك قارجىلىق قولداۋ جٷيەسٸن دامىتۋ قۇرالدارى – مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك تاپسىرىس, گرانتتار, سىيلىقاقىلار جەتٸلدٸرٸلۋدە. ازاماتتىق باستامالاردى قولداۋ جٷيەسٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار, جەكە, كۆازيمەملەكەتتٸك جەنە حالىقارالىق ۇيىمدار نەگٸزٸندە دامىپ كەلەدٸ», – دەپ تٷيٸندەدٸ ساراپشىلار.
سونىمەن بٸرگە ولار ازاماتتىق قوعامنىڭ ەلەۋەتٸن دامىتۋعا جەنە مەملەكەتپەن ٷيلەسٸمدٸ قارىم-قاتىناستار جٷيەسٸن قۇرۋعا كەدەرگٸ بولۋى مٷمكٸن بٸرقاتار پروبلەمالاردى اتاپ كٶرسەتەدٸ. وسىلايشا, ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ بٸرلەستٸكتەرٸن تٸركەۋ تەرتٸبٸ كٷردەلٸ بولىپ تابىلادى جەنە رۇقسات بەرۋدٸ جالعاستىرۋدا. مەسەلە جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك تاراپىنان قوعامدىق-قوعامدىق بٸرلەستٸكتەرگە جەنە ازاماتتىق بەلسەندٸلٸككە سەنٸمسٸزدٸكپەن قاراۋدا قالىپ وتىر.جەرگٸلٸكتٸ قوعامداستىق پەن ماقساتتى توپتار تاراپىنان ازاماتتىق باستامالاردى قولداۋ مەن حاباردارلىقتىڭ تٶمەن دەڭگەيٸ فونىندا سەنٸمسٸزدٸك بار, ولار ٸس جٷزٸندە ازاماتتىق سەكتور ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتتەرٸنٸڭ بەنەفيتسيارلارى بولىپ قالا بەرەدٸ جەنە ەلەۋمەتتٸك ٶزگەرٸستەرگە قاتىسۋشىلارعا تارتىلمايدى.
حالىقارالىق ساراپشىلار دا, ازاماتتىق سەكتور ٶكٸلدەرٸ دە مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ەلسٸز ەكەنٸن اتاپ ٶتۋدە. ازاماتتىق سەكتوردىڭ ۇيىمدارى رەسپۋبليكانىڭ ايماقتارى بويىنشا بٸركەلكٸ تارالماعان جەنە اقپارات پەن قارجىلىق رەسۋرستارعا بٸردەي قول جەتٸمدٸ ەمەس. مەملەكەت قابىلداعان شارالارعا, مامانداندىرىلعان وتاندىق جەنە حالىقارالىق قورلاردىڭ قولداۋىنا قاراماستان, ازاماتتىق سەكتور ينستيتۋتتارى قارجىلىق تۇراقتىلىققا قول جەتكٸزۋ مەسەلەسٸنە تاپ بولىپ وتىر. سونداي-اق فاندرايزينگ قۇرالدارىنا يەلٸك ەتۋ جەنە كوممەرتسييالىق ەمەس ازاماتتىق قوعام ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتٸن مونەتيزاتسييالاۋ مەسەلەلەرٸ ٶزەكتٸ بولىپ تابىلادى.
سونىمەن قاتار, كوممەرتسييالىق ەمەس ۇيىمدار ٷشٸن بۋحگالتەرلٸك ەسەپ مەسەلەسٸ پروبلەمالىق كٷيٸندە قالىپ وتىر: ونىڭ قاجەتتٸلٸگٸنە كٷمەن كەلتٸرٸلٸپ, بۋحگالتەرلٸك ەسەپ بويىنشا جۇمىس سىنعا الىنادى. وسىلايشا, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ دەرەكتەر بازاسىنداعى قولدا بار رەسمي دەرەكتەر, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ ستاتيستيكا كوميتەتٸنٸڭ دەرەكتەرٸ قىزمەتتٸڭ تولىق كٶرٸنٸسٸن الۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ. ەلدەگٸ ازاماتتىق بٸرلەستٸكتەردٸڭ سانى نەمەسە ناقتى جۇمىس ٸستەيتٸن ۇيىمداردىڭ سانى.
بۇل رەتتە ٷەۇ رەسۋرستىق ورتالىقتارى, قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى جەنە مەملەكەتتٸك قاراجاتتى بٶلۋ سالاسىنداعى بٸرىڭعاي وپەراتورلار سيياقتى ازاماتتىق قوعامنىڭ كوممەرتسييالىق ەمەس سەكتورىنىڭ مٷددەلەرٸن جيناقتاۋ جەنە بٸلدٸرۋ ٷشٸن بٸرەگەي ينستيتۋتتار قۇرىلدى. ولاردى قۇرۋدىڭ باستاپقى ماقساتى ازاماتتىق سەكتورعا قاراجات بٶلۋدە مەملەكەتكە كٶمەكتەسۋ جەنە اشىقتىقتىڭ جاڭا دەڭگەيٸنە شىعۋ بولدى.
ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەردٸڭ ستراتەگييالىق ورتالىعى ماماندارىنىڭ پٸكٸرٸنشە, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋ ٷشٸن جاسالعان جاعدايدى, جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان ٸس-شارالاردى, سونداي-اق قازٸرگٸ كەزەڭدە ولاردىڭ الدىندا تۇرعان مٸندەتتەر مەن پروبلەمالاردى ەسكەرە وتىرىپ, قاجەتتٸلٸك بار. ازاماتتىق باستامالاردىڭ قوعامداعى ورنى مەن رٶلٸن نىعايتۋ, سونداي-اق مەملەكەتتٸك بيلٸك ورگاندارىمەن جەنە كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸمەن ٷيلەسٸمدٸ جەنە تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماقساتىندا ولاردى دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتتەرٸ مەن باعىتتارىن ايقىنداۋ.
«بٸرٸنشٸدەن, ازاماتتاردىڭ ٶز قۇقىقتارى مەن مٸندەتتەرٸ جەنە ولاردى جٷزەگە اسىرۋ جەنە ورىنداۋ جولدارى تۋرالى حاباردارلىعىن ارتتىرۋ.
ەكٸنشٸدەن, ازاماتتاردى جەنە ولاردىڭ بٸرلەستٸكتەرٸن قوعامدىق ٶمٸرگە كەڭٸنەن تارتۋ, ازاماتتىق باستامالاردى, ونىڭ ٸشٸندە رەسمي ەمەس باستامالاردى قولداۋ جٷيەسٸن دامىتۋعا جەردەمدەسۋ.
ٷشٸنشٸدەن, ازاماتتاردىڭ ٶز وتباسىنا, باسقا ازاماتتارعا, جەرگٸلٸكتٸ قوعامداستىققا, مەملەكەتكە دەگەن جاۋاپكەرشٸلٸك سەزٸمٸن ناسيحاتتاۋ جەنە دامىتۋ, سونداي-اق ازاماتتىقتىڭ ماڭىزدى بەلگٸلەرٸنٸڭ بٸرٸ رەتٸندە ەرٸكتٸلٸك يدەياسىن قولداۋ.
تٶرتٸنشٸ, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ مەملەكەت ٶمٸرٸنە قاتىستى شەشٸمدەر قابىلداۋ پروتسەسٸنە قاتىسۋ ٷلەسٸن ارتتىرۋعا جەردەمدەسۋ.
بەسٸنشٸ, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ كەسٸبي, ۇيىمداستىرۋشىلىق جەنە قارجىلىق تۇراقتىلىق دەڭگەيٸن كٶتەرۋ.
التىنشى, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتٸن ازاماتتاردىڭ, جەرگٸلٸكتٸ قوعامداستىقتاردىڭ جەنە تۇتاستاي العاندا مەملەكەتتٸڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸ مەن تالاپتارى نەگٸزٸندە جٷيەلەۋ.
جەتٸنشٸ, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ دامۋى مەن جۇمىس ٸستەۋٸ ٷشٸن زاڭنامالىق جاعدايلاردى جاقسارتۋعا جەنە مەملەكەتتٸك بيلٸك ورگاندارىمەن جەنە كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸمەن تەڭ قۇقىلى ىنتىماقتاستىققا ىقپال ەتۋ.
سەگٸزٸنشٸ, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن جەنە كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸمەن ىنتىماقتاستىعىنا ىقپال ەتەتٸن ىنتىماقتاستىق پەن بٸلٸمنٸڭ وزىق تەجٸريبەسٸن تاراتۋ.
توعىزىنشى, مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن, شارۋاشىلىق جٷرگٸزۋشٸ سۋبەكتٸلەرمەن جەنە گرانت بەرۋشٸلەرمەن تۇراقتى بايلانىس بايلانىسىن دامىتۋعا ٷلەس قوسۋ.
ونىنشى, قوعام مەن مەملەكەتتٸڭ دامۋىنداعى ازاماتتىق قوعامنىڭ رٶلٸ مەن ماڭىزى تۋرالى حالىقتىڭ حاباردارلىعىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتۋ», – دەيدٸ ازاماتتىق قوعام ساراپشىلارى.
