QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimettiń selektorlyq otyrysynda tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaý máselesi qaraldy. Osy baǵytta atqarylyp jatqan jumystar týraly saýda jáne integratsiia ministri Baqyt Sultanov baiandady, dep habarlaidy primeminister.kz saity.
Qazaqstan Prezidenti Q. Toqaev Qazaqstan halqyna arnalǵan Joldaýynda taýarlar men qyzmetterdiń sapasyn arttyrý halyqtyń ál-aýqatynyń mańyzdy aspektileriniń biri ekendigin atap ótti.
Búgingi tańda Qazaqstandaǵy tutynýshylardyń sany 18,7 mln adamdy quraidy, olar kún saiyn 6 mln asa taýarlar men qyzmetterdi satyp alý tranzaktsiialaryn (kassalyq-baqylaý apparaty kómegimen bólshek saýdadaǵy operatsiialar sany) júzege asyrady.
Biyl qazaqstandyq tutynýshylar bólshek saýda jelisi arqyly 6,8 trln teńgege taýar satyp alyp, 4 trln teńgege qyzmetterdi tutynǵan.
Saýda jáne integratsiia ministri B. Sultanovtyń aitýynsha, olardyń ishinde saýdanyń negizgi úlesi tamaq ónimderine, dári-dármekterge, turmystyq zattarǵa, jyljymaly jáne jyljymaityn múlik operatsiialaryna, demalys qyzmetterine tiesili.
«Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýdyń memlekettik júiesine 19 ortalyq jáne 17 jergilikti atqarýshy organ kiredi. Tizilimge sáikes, memlekettik organdar kvazimemlekettik sektor sýbektilerimen birge jeke tulǵalarǵa bilim berý, densaýlyq saqtaý, veterinariia, turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyq, bailanys jáne t.b. salalarda barlyǵy 574 qyzmet kórsetedi. Bul rette, júieniń birde-bir qatysýshysy tutynýshynyń múddesine tolyq kóńil aýdarmaidy. Sondyqtan, tutynýshylar quqyǵyn qorǵaý deńgeiiniń tómendigi, burmalanǵan statistika jáne «qaitalanatyn qatelermen jumys isteýge» degen qyzyǵýshylyqtyń joqtyǵy baiqalady», — dedi B. Sultanov.
Statistika tutynýshylardyń qanaǵattanbaýy únemi joǵary deńgeide qalyp otyrǵanyn kórsetedi. Tutynýshylardy mazalaityn suraqtar jalpy jyldan-jylǵa qaitalanyp otyrady, olar, ásirese, turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyǵy, bólshek saýda, meditsinalyq qyzmetter jáne kólik salalarynda.
«Biyl tek Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý komitetine 8 myńǵa jýyq azamat shaǵymdandy, al memlekettik organdar boiynsha tolyq statistika jyl sońynda jasalady. Búginde ótinishterdi jinaqtaý men taldaý «qolmen basqarý» rejiminde júrgiziletinin jáne memlekettik organdardyń jumysyn baǵalaityn, sondai-aq tolyq kórinisti qalyptastyratyn avtomattandyrý men jetkilikti maǵlumat joq», — dedi saýda jáne integratsiia ministri.
Atalǵan birqatar máseleler aǵymdaǵy jyldyń shildesinde «Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly» Zańǵa engizilgen túzetýler arqyly sheshiletin bolady. Zańdy ázirleý barysynda ministrlik aldyńǵy qatarly halyqaralyq tájiribeni zerttedi. Onyń tujyrymdamalyq negizine EYDU elderi tiimdi paidalanatyn tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý institýtynyń aralas modeli alyndy. Mysaly, Germaniia, Avstriia, Japoniia jáne Litvada memleket «aqyldy» basqarýdy júrgizedi, al buzylǵan quqyqtardy qalpyna keltirýmen sotqa deiingi retteý institýttary ainalysady. Sondai-aq, Germaniia, Resei jáne Litvada Vedomstvoaralyq keńester qyzmet atqarady, onda tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýdyń problemaly máseleleri talqylanady.
B. Sultanov atap ótkendei, shaǵymdardy qarastyrýdyń úsh satyly júiesi engizildi.
Birinshi deńgeide satýshy tutynýshynyń talabyn «qazir jáne osynda» qaǵidaty boiynsha jeke ózi qaraýǵa mindetti. Sondai-aq, ózara kelisim boiynsha eki jaqqa daýlardy sotqa deiingi retteý sýbektilerine júginý múmkindigi berilgen.
Tutynýshyǵa ekinshi deńgeidi ótý mindetti talap emes, shaǵymdy ýákiletti organǵa jiberý qajettiligi týraly sheshimdi onyń ózi qabyldaidy. Sońǵy deńgeide tutynýshynyń sotqa júginýi kózdelgen.
«Bizdiń ortaq mindetimiz – satýshy men qyzmet kórsetýshiniń daýlardy boldyrmaýǵa, al olar týyndaǵan kezde birinshi deńgeide sheshýge múddeli bolatyn jaǵdailardy jasaý», — dedi B. Sultanov.
Sot júiesi osy baǵyttaǵy problemalarǵa tutynýshylyq kózqaraspen qarap, daýlardy tez arada sheshýge múddeli bolýy kerek.
Sonymen birge, Zań normalary azamattardyń tutynýshylyq quqyqtarynyń buzylmaýyna qoǵamdyq baqylaýdy kúsheitedi.
Qazirgi kezde elimizde tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý salasynda 65 qoǵamdyq uiym jumys isteidi.
Ministrlik úkimettik emes uiymdarmen birlesip olardy irilendirý jáne salalyq negizde nyǵaitý printsipi boiynsha jumys isteitin bolady. Bul qoǵamdyq sektorǵa salalyq memlekettik organdarmen tolyqqandy yntymaqtastyq ornatýǵa múmkindik beredi. Jalpy, bul tutynýshylardyń mádenietin jáne tutynatyn taýarlar men qyzmetterdiń sapasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi.
Budan basqa, Zańda tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi Vedomstvoaralyq keńes qurý kózdelgen. Onyń otyrystarynda memlekettik organdardyń jumys nátijeleri talqylanyp, kemshilikter anyqtalyp, tiisti sheshimder qabyldanady.
Osy Keńestiń quramy men erejesi Úkimettiń qaraýynda.
Sondai-aq, ministrlik tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy atqarylǵan jumystar týraly saraptamalyq baiandamany jyl saiyn Úkimetke usynatyn bolady.
Qurylyp jatqan Biryńǵai aqparattyq júie arqyly jinalatyn málimetter atalǵan problemalardy jedel jáne sapaly túrde sheshetin jumystyń negizin quraityn bolady.
Bul júie tutynýshylardy, biznesti, memlekettik organdardy birtutas ekojúiege bailanystyrady jáne salalar bólinisinde, daýdyń máni men qaraý sýbektileri boiynsha shaǵymdardy qurylymdastyryp, qadaǵalaýǵa múmkindik beredi. Mamandandyrylǵan úkimettik emes uiymdar da júieniń tolyqqandy qatysýshylary men benefitsiarlaryna ainalady.
Aqparattyq júieni pilottyq testileý Nur-Sultan qalasynda kásipkerlik sýbektileriniń erikti túrde qatysýymen aǵymdaǵy jyldyń qazan aiyna josparlanǵan.
«Sonymen birge, biz Qazaqstandaǵy tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý júiesin túbegeili jańa deńgeige kóteretin birqatar jańa bastamalardy usynamyz. Birinshiden, tutynýshylardyń barlyq qoǵamdyq uiymdaryn biriktiretin, óńirlerde keń taralǵan ókildikteri bar Ulttyq tutynýshylar qaýymdastyǵyn qurý múmkindigin qarastyrý», — dedi saýda jáne integratsiia ministri.
Ekinshiden, úkimettik emes uiymdardyń negizinde ombýdsmen institýtyn qurý.
Úshinshiden, normativtik-quqyqtyq aktilerdi ázirleý kezinde tutynýshylardyń múddelerine qatysty retteýshilik áserdi taldaý jáne ýákiletti organmen kelisý mindettiligin engizý.
Tórtinshiden, tutynýshylar quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy qoǵamdyq birlestikterdi ministrlikter men ákimdikter janyndaǵy konsýltativtik-keńesshi organdardyń quramyna qosý.
Besinshiden, memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdardyń, sondai-aq kvazimemlekettik uiymdardyń qyzmetterin baǵalaý kórsetkishterine (KPI) tutynýshylar tarapynan qanaǵattaný men olardyń jumystaryna senim deńgeiin engizý.
Altynshydan, tutynýshylardyń múddeleri men quqyqtaryn tolyǵymen eskere otyryp, memlekettik jáne jeke uiymdar úshin Erikti iskerlik erejeler men úlgilik kelisimsharttarǵa normalardy qabyldaý.
Jetinshiden, tutynýshylar men kásipkerler úshin tutynýshylar quqyǵyn qorǵaý quraldary týraly tegin onlain dárister kýrstaryn ótkizý. Óz kezeginde QR Joǵarǵy Soty janyndaǵy Sottardyń qyzmetin qamtamasyz etý departamenti basshysynyń orynbasary Aslan Túkiev Joǵarǵy sottyń sońǵy zańnamalyq ózgeristerdi ázirleýge qatysqanyn habarlady.
«Biz tutynýshyǵa sotqa júginbei-aq keltirilgen moraldyq ziiannyń ótemaqysyn tóleý múmkindigin oń baǵalaimyz, jalpy alǵanda, sot júiesi tutynýshylyq daýdy retteýdiń jańa tártibine sáikes jumys isteýge daiyn», — dedi A. Túkiev.
Aǵymdaǵy jyldyń segiz aiynyń ishinde sottarǵa tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly 677 talaparyz kelip tústi. Onyń 385-i qaralyp, 306-sy talapkerdiń paidasyna qanaǵattandyryldy. Onyń ishinde 94 ótinish boiynsha bitimgershilik kelisimder jasaldy.
«Bul jaqsy kórsetkishter, biraq olqylyqtar da boldy. Pozitsiiamyzdy úilestirý úshin biz osy aptada Joǵarǵy sot basshylyǵynyń, ministrliktiń jáne múddeli taraptardyń qatysýymen kezdesýdi josparladyq. Budan basqa, Joǵarǵy sot júieli buzýshylyqtar boiynsha tutynýshynyń belgisiz sheńberiniń quqyqtaryn qorǵaý praktikasyn qoldaidy. Joǵarǵy sotta ujymdyq sot isi dep atalatyn tájiribe jetkilikti zańnamalyq retteý bolmasa da, damytylyp, oǵan qoldaý jasalatyn bolady», — dedi A. Túkiev.
«Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasynyń Basqarma tóraǵasy Abylai Myrzahmetov «Atameken» UKP halyqtyń tutyný mádenietin, óz quqyqtaryn qorǵaý jónindegi quqyqtyq saýattylyǵyn arttyrý máselelerine basa nazar aýdarýdy usynyp otyrǵanyn, bul óndirýshilerdi yntalandyratynyn atap ótti.
«Júieli jáne kúndelikti túsindirý jumystaryn júrgizý, tutynýshylardy olardyń quqyqtary men mindetteri týraly habardar etý qajet. Tutynýshylardyń quqyqtaryn iske asyrýdyń qarapaiym algoritmderi jáne ýákiletti organnyń rólin kúsheitý arqyly biznes, tutynýshylar jáne memlekettik organ arasyndaǵy kommýnikatsiialardyń tiimdi arnasy qajet. Sondai-aq kommertsiialyq emes uiymdar jumysynyń tiimdiligin arttyrý, tutynýshylardyń quqyqtaryn buzý salasynda jedeldetilgen sot isin júrgizý institýtyn engizý qajet», — dedi A. Myrzahmetov.
Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý koalitsiiasynyń tóraǵasy Murat Ábenov 2020 jylǵy 25 maýsymda qabyldanǵan «Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamalyq aktilerine tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań birqatar máselelerdi sheshýge, sonyń ishinde qoǵamdyq birlestikter fýnktsiialarynyń tiimdiligin arttyrýǵa múmkindik bergenin atap ótti. Memlekettik organdarmen ózara is-qimyl jáne biznestiń ózin-ózi retteýń siiaqty máselelerge naqtylyq engizildi.
«Eń bastysy — memleket bul máselelerdi baqylaýǵa aldy jáne olardy qoǵamdyq uiymdarmen birlesip sheshýge daiyn. Buryn bul máseleler mundai deńgeide qarastyrylmaǵan. Jaqyn arada tutynýshylardyń quqyqtary sapaly qorǵalady dep esepteimiz», — dedi M. Ábenov.
