Byltyr otbasylardy áleýmettik qoldaý turǵysynda 600 mlrd teńgeden astam somaǵa memlekettik qoldaý jasaldy. Al 2021 jyly Qazaqstanda balaly otbasylardy áleýmettik qoldaýǵa arnalǵan qarjylandyrý kólemi ótken jylmen salystyrǵanda eleýli somaǵa ósken. Osy oraida Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrliginiń bul salada júrgizgen esep-qisabyn, taldaýyn kópshilik nazaryna usynýdy jón kórdik.
2020 jylǵy kórsetkishter
Balaly otbasylardy áleýmettik qoldaý aiasynda 2020 jyldyń qańtar-jeltoqsan ailarynda respýblikalyq biýdjetten, sondai-aq Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan (MÁSQ) jalpy somasy 635,3 mlrd teńgege memlekettik qoldaý kórsetildi.
«Osylaisha, 430,7 myń adam jalpy somasy 52,3 mlrd teńgege bala týǵanda beriletin birjolǵy járdemaqyny aldy. Bala bir jasqa tolǵanǵa deiin onyń kútimi boiynsha ai saiynǵy járdemaqyny 2020 jyly orta eseppen 120,9 myń adam 31,7 mlrd teńge somaǵa aldy. «Altyn alqa», «Kúmis alqa» alqalarymen marapattalǵan nemese buryn «Batyr Ana» ataǵyn alǵan, I jáne II dárejeli «Ana dańqy» ordenderimen marapattalǵan kópbalaly analarǵa ai saiynǵy járdemaqymen jalpy somasy 49,1 mlrd teńgege 232,3 myń áiel qamtyldy», - delingen Eńbek ministrliginiń málimetinde.
4 jáne odan da kóp kámeletke tolmaǵan balalary bar kópbalaly otbasylarǵa beriletin járdemaqyny 2020 jyly jalpy somasy 236,2 mlrd teńgege 428 290 myń otbasy aldy.
2020 jyly múgedektigi bar balany tárbielep otyrǵan adamdarǵa ai saiynǵy járdemaqyny 89,5 myń adam 49,6 mlrd teńge somasynda aldy.
«18 jastan asqan bala kezinen birinshi toptaǵy múgedektiń kútimine bailanysty ai saiynǵy járdemaqyny 14,5 myń adam aldy, olarǵa 8 mlrd teńge tólendi. Bolashaq ana bala týýǵa tolyq daiyn bolýy úshin 2008 jyldan bastap mindetti áleýmettik saqtandyrý júiesiniń qatysýshylary bolyp sanalatyn jumys isteitin áielderge MÁSQ qarajaty esebinen júktilikke jáne bala týýǵa bailanysty birjolǵy tólem júzege asyrylady. 2020 jyly ony jalpy somasy 96,4 mlrd teńgege 203,1 myń adam aldy. Bala týǵannan keiin MÁSQ-tan 1 jasqa deiingi bala kútimi boiynsha ai saiynǵy tólemder jasalady. 2020 jyldyń qorytyndysy boiynsha olardy jalpy somasy 106,4 mlrd teńgege 501,6 myń adam aldy», - dep atalyp ótken vedomstvo habarlamasynda.
Budan basqa, 2014 jyldan bastap jumys isteitin áielder úshin olardyń bala kútimi boiynsha 1 jasqa deiingi demalysta bolǵan kezeńinde mindetti zeinetaqy jarnalaryn sýbsidiialaý engizildi.
2020 jyly respýblikalyq biýdjetten MÁSQ-tan 1 jasqa deiingi balanyń kútimi boiynsha áleýmettik tólem alýshy 87 275 adamnyń jeke zeinetaqy shottaryna 5,7 mlrd teńge aýdaryldy.
Biylǵa qarjylandyrý artty
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministri Serik Shápkenovtyń málimetinshe, 2021 jyly Qazaqstanda balaly otbasylardy áleýmettik qoldaýǵa arnalǵan qarjylandyrý kólemi ótken jylmen salystyrǵanda 120 mlrd teńgeden astam somaǵa ósti.
Ministr óz sózinde Qazaqstanda balaly otbasylardy áleýmettik qoldaýǵa erekshe nazar aýdarylatynyn basa aitty.
«Elimizde jyl saiyn 400 myńnan astam bala dúniege keledi. Ana men balany qoldaý úshin respýblikalyq biýdjetten jáne Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan (MÁSQ) birqatar áleýmettik tólemder kózdelgen. 2020 jyly shamamen 1,9 million adam balaly otbasylardy qoldaýǵa baǵyttalǵan somasy 635,3 mlrd teńgege 8 túrli járdemaqy men tólem aldy, bul 2019 jylǵy tólemder somasynan 71 paiyzǵa joǵary. 2021 jylǵa osy maqsatqa 755,4 mlrd teńge, onyń ishinde biýdjetten 501,7 mlrd teńge jáne MÁSQ-tan 253,7 mlrd teńge kózdelgen», - dedi S. Shápkenov Eńbek ministrliginiń keńeitilgen alqa májilisinde.
Sonymen qatar ministr eldiń barlyq óńirinde jumyspen qamtý, oqytý jáne basqa da máseleler boiynsha kómek kórsetý úshin otbasyn qoldaýǵa arnalǵan 31 ortalyq ashylǵanyn jetkizdi.
Esterińizge sala keteiik, respýblikalyq biýdjetten mynadai járdemaqylar tólenedi: bala týǵanda beriletin birrettik járdemaqy; bala 1 jasqa tolǵanǵa deiin onyń kútimi boiynsha ai saiynǵy járdemaqy; «Altyn alqa», «Kúmis alqa» alqalarymen marapattalǵan nemese buryn «Batyr ana» ataǵyn alǵan, I jáne II dárejeli «Ana dańqy» ordenderimen marapattalǵan kópbalaly analarǵa ai saiynǵy járdemaqy; kópbalaly otbasylarǵa beriletin memlekettik járdemaqy; múgedektigi bar balany tárbielep otyrǵan adamdarǵa ai saiynǵy járdemaqy; 18 jastan asqan birinshi toptaǵy múgedektigi bar adamǵa kútim kórsetý boiynsha ai saiynǵy járdemaqy.
Mindetti áleýmettik saqtandyrý júiesine qatysýshy bolyp sanalatyn jumys isteitin áielder úshin MÁSQ-tan: júktilik jáne bosaný úshin birjolǵy jáne bala 1 jasqa tolǵanǵa deiin onyń kútimi boiynsha ai saiynǵy tólem tólenedi. Budan basqa, jumys isteitin áielderge 1 jasqa deiingi bala kútimi boiynsha demalys kezeńinde mindetti zeinetaqy jarnasy sýbsidiialanady.
Ataýly áleýmettik kómektiń úlesi qandai?
Tabysy az azamattarǵa ataýly áleýmettik kómek (AÁK) kórsetýge 2021 jyly 122,8 mlrd teńge qarastyrylǵan.
Serik Shápkenov óz sózinde Memleket basshysynyń ashyqtyqty, ádildikti qamtamasyz etý, sondai-aq eńbekke yntalandyrýdy arttyrý jónindegi tapsyrmasyn iske asyrý aiasynda 2020 jyldan bastap AÁK kórsetýdiń jańa tásilderi engizilgenin eske saldy. Áleýmettik kómek toqsan saiyn taǵaiyndalady, eńbekke qabiletti AÁK alýshylarǵa qoiylatyn talaptar jáne ýchaskelik komissiialar institýty kúsheitiledi, tabysy az otbasylardyń balalaryna kepildendirilgen áleýmettik toptama (áleýmettik toptama) usynylady.
«2020 jyldyń qorytyndysy boiynsha alýshylar sany 184 myń otbasynan 936 myń adamdy qurady, onyń ishinde 600 myń bala (64%), 73,5 myń kópbalaly otbasy», – dedi ministr.
Áleýmettik toptamany usyný aiasynda 2020 jyly mektep jasyna deiingi 218 myńnan astam bala azyq-túlik jiyntyǵymen (ai saiyn) jáne gigienalyq quraldarmen (toqsan saiyn) qamtamasyz etildi. Oqý kezeńinde 217 myń mektep jasyndaǵy bala tegin tamaqpen jáne jeńildikti jol júrýmen qamtamasyz etildi, al oqý jyly bastalar aldynda mektep formasy men kerek-jaraqtaryn aldy.
Vedomstvo basshysy AÁK aiasynda jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń 43 myńǵa jýyq is-sharasy júzege asyrylǵanyn habarlady. Eńbekke qabiletti áleýmettik kómek alýshylar turaqty jáne ýaqytsha jumys oryndaryna jiberildi, qaita daiarlaýdan nemese kásipkerlikke oqytýdan ótti, sondai-aq óz isin ashýǵa jeńildikti mikrokreditter men granttar aldy. Nátijesinde, eńbekke qabiletti AÁK alýshylardyń 74 paiyzdan astamy nemese 201 myńǵa jýyǵy jumys isteidi jáne jumyspen qamtý is-sharalaryna tartylǵan.
«AÁK-ti iske asyrýǵa (áleýmettik toptamany usynýdy eskere otyryp) 2020 jyly 88,2 mlrd teńge jumsaldy. 2021 jylǵa 122,8 mlrd teńge, onyń ishinde 96,3 mlrd teńge respýblikalyq biýdjetten jáne 26,5 mlrd teńge jergilikti biýdjetten qarastyrylǵan», – dedi ol.
Sonymen qatar, Serik Shápkenov ótken jyly tek Qaraǵandy jáne Aqtóbe oblystary ǵana AÁK tóleýge jergilikti biýdjetterden keminde 15 paiyz mólsherinde birlesip qarjylandyrýdy qamtamasyz etkenin atap ótti.
«2021 jyly Esep komitetiniń usynymy boiynsha qosa qarjylandyrý úlesi keminde 20 paiyzdy quraýǵa tiis. Osyǵan bailanysty ákimderdiń orynbasarlarynan AÁK tólemderin birlesip qarjylandyrýdy qamtamasyz etý qajettigine erekshe nazar aýdarýdy suraimyn», – dep atap ótti ol.
Budan bólek ministr biyl Memleket basshysynyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda qoiylǵan mindetterdi oryndaý úshin «Áleýmettik ámiiandy» pilottyq túrde engizý josparlanǵanyn habarlady. Áleýmettik kómek alýshylar áleýmettik mańyzy bar taýarlardy nemese qyzmetterdi satyp alyp qana qoimai, alynǵan qarajatty qolma-qol aqshaǵa ainaldyra alady.
«Pandemiia kezeńi áleýmettik ózara is-qimyldyń qalyptasqan modelin ózgertý qajettigin kórsetti. Ótken jyly Jumyspen qamtý ortalyqtarynyń mamandary men halyqtyń tikelei bailanysyn boldyrmaý úshin biz elektrondyq úkimet portaly arqyly AÁK alýǵa ótinish berýdi engizdik. Biylǵy jyly osy tetikti bekitip, ótinishterdi berýdi eGov-qa tolyǵymen kóshirýdi josparlap otyrmyz. Sondai-aq, 2020 jylǵy 1 qazannan bastap biz barlyq óńirlerde Áleýmettik qyzmetter portaly arqyly áleýmettik toptama usyný boiynsha pilotty iske qostyq. Biyl AÁK týraly Zańǵa tiisti ózgerister engizilgennen keiin Áleýmettik qyzmetter portaly arqyly memlekettik járdemaqyny qamtamasyz etýge kóshý josparlanýda», – dedi Serik Shápkenov.
