2019 jylǵy 21-23 sáýirde Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń shaqyrýymen Koreia Respýblikasynyń Prezidenti Mýn Chje In Qazaqstan Respýblikasyna memlekettik saparmen keldi.
2019 jylǵy 22 sáýirde Nur-Sultan qalasyndaǵy kelissózder barysynda eki memleket basshylary (budan ári – Taraptar) Qazaqstan Respýblikasy (budan ári – Qazaqstan) men Koreia Respýblikasy (budan ári – Koreia) arasyndaǵy strategiialyq áriptestikti ornatýdyń 10 jyldyq mereitoiy qarsańynda ózara senim men ózara qurmet kórsetýge negizdelgen joǵary deńgeidegi eki jaqty yntymaqtastyqtyń damýyn qanaǵattanǵandyqpen atap ótti. Eki el arasyndaǵy erekshe dostyq qarym-qatynastardy rastai otyryp, taraptar saiasi, saýda-ekonomikalyq, investitsiialyq, innovatsiialyq, mádeni, sport jáne týristik salalardaǵy ózara tiimdi jáne praktikalyq yntymaqtastyqty nyǵaitý jóninde ortaq pikirge keldi.
Qazaqstan tarapy infraqurylymdy damytýdyń «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasyn, onyń ishinde innovatsiialyq indýstriialandyrý máselesi boiynsha Koreiamen yntymaqtastyqtyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Koreia tarapy álem men ekonomikanyń sinergiiasyna negizdele otyryp, ekonomikalyq damýǵa qol jetkizgen Qazaqstan «Jańa Soltústik saiasat» strategiiasyndaǵy negizgi áriptesterdiń biri bolyp tabylatynyn atap ótti. Taraptar «Nurly jol» baǵdarlamasy men «Jańa soltústik saiasat» strategiiasyn úilesimdi júzege asyrý úshin yntymaqtastyqty nyǵaitý qajet degen ortaq pikirge keldi.
1. Taraptar eki eldiń arasyndaǵy saiasi senimdi nyǵaitýda tyǵyz yntymaqtastyq ornatýǵa, praktikalyq yntymaqtastyqty keńeitýge jáne strategiialyq áriptestik negizinde eki eldiń arasyndaǵy dostyqty damytýǵa kelisti.
2. Taraptar Koreia túbeginiń denýklearizatsiia máselesin qosa alǵanda, jahandyq kún tártibindegi kóptegen máseleler boiynsha eki eldiń ortaq ustanymǵa ie ekenin atap ótti, sondai-aq óńirlik jáne halyqaralyq deńgeilerde beibitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaitý salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty jalǵastyrýǵa ýaǵdalasty.
3. Koreia Ortalyq Aziia elderiniń kúsh-jigerimen óńirde Iadrolyq qarýdan azat aimaq qurý tájiribesine nazar aýdardy. Taraptar Qazaqstannyń denýklearizatsiia men jappai qyryp-joiý qarýdy taratpaý salasyndaǵy tájiribesimen bólisýge daiyndyǵyn eskere otyryp, osy baǵytta dialog pen yntymaqtastyqty odan ári jalǵastyrýǵa sheshti.
4. Taraptar KHDR iadrolyq problemasyn beibit jolmen retteý jáne koreiaralyq qatynastardy damytý Koreia túbeginde ǵana emes, búkil álemde beibitshilik pen turaqtylyqty nyǵaitýǵa yqpal etedi degen pikirge keldi. Osy turǵyda Qazaqstan Koreianyń tolyq denýklearizatsiiaǵa qol jetkizý jáne Koreia túbeginde turaqty beibit júieni qurý isinde, sondai-aq koreiaralyq qarym-qatynastardy damytýda óziniń dáiekti qoldaýyn rastady.
5. Taraptar Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti – Elbasy Qory men Korei qory arasyndaǵy iarolyq qarýdy taratpaý jáne Koreia túbeginiń denýklearizatsiia máselelerin tereń talqylaýyn oń baǵalady jáne eki Qor arasynda keiingi konsýltatsiialar ótkizý jóninde kúsh salýǵa ýaǵdalasty.
6. Taraptar Qazaqstan men Koreia arasyndaǵy ekijaqty taýar ainalymynyń ósýine qanaǵattanýshylyq bildirip, saýda-ekonomikalyq jáne investitsiialyq salalardaǵy ózara tiimdi ekonomikalyq yntymaqtastyqty damytý úshin birlesken kúsh-jigerlerin jumsaýǵa kelisti. Infraqurylymynyń qurylysy, aýyl sharýashylyǵy, densaýlyq saqtaý jáne mádeniet siiaqty túrli salalardaǵy ózara is-qimyldy damytý boiynsha naqty baǵyttar kórsetilgen Qazaqstan Respýblikasy men Koreia Respýblikasynyń «Samal jel» jańa (jańartylǵan) ekonomikalyq yntymaqtastyq baǵdarlamasyna qol qoiýdy quptady. Taraptar osy baǵdarlamanyń oryndalý barysyn úkimetaralyq komissiia sheńberinde únemi baqylaýǵa ýaǵdalasty.
7. Taraptar Saýda-ekonomikalyq jáne ǵylymi-tehnikalyq yntymaqtastyq jónindegi úkimetaralyq komissiia saýda jáne investitsiialar salasyndaǵy ekijaqty qarym-qatynastardy damytýda mańyzdy ról atqaratynyn rastady jáne 2019 jylǵy 20 naýryzda ótken Komissiianyń 8-shi otyrysynyń nátijelerin quptady.
8. Taraptar 2019 jylǵy 22 sáýirde Nur-Sultan qalasynda ótken biznes-forýmnyń qorytyndysyn joǵary baǵalady jáne isker toptar ókilderiniń ýaǵdalastyqtaryn tabysty júzege asyrý úshin yntymaqtasýǵa ýaǵdalasty, sondai-aq Koreianyń Prezidenti Mýn Chje Inniń Qazaqstanǵa sapary aiasynda qol qoiylǵan kommertsiialyq qujattar saýda-ekonomikalyq yntymaqtastyqty odan ári keńeitýge úles qosatynyn atap ótti. Osy maqsatta eki eldiń kóshbasshylary Qazaqstan men Koreianyń isker toptary arasyndaǵy ózara is-qimyldy odan ári jandandyrý úshin qolaily jaǵdai jasaýdy qoldady.
9. Korei tarapy «Tsifrlyq Qazaqstan 2018-2022» memlekettik baǵdarlamasyna qatysýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp, ekonomikanyń barlyq salalaryn tsifrlandyrý boiynsha tájiribesimen bólisýge daiyn ekendigin bildirdi. Sondai-aq, Qazaqstan korei tarapynyń Nur-Sultan qalasynda Qazaqstan-Koreia birlesken halyqaralyq IT-ortalyǵyn qurý týraly bastamasyn qoldady.
10. Taraptar perspektivaly salalarda, onyń ishinde 4-shi ónerkásiptik revoliýtsiia salasynda ózara tiimdi yntymaqtastyqtyń qajettiligin tanydy jáne joǵary tehnologiialar salasyndaǵy birlesken jobalardy únemi keńeitýge umtylatyn bolady. Eki memleket basshylary Qazaqstannyń Tsifrlyq damý, qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi men Koreianyń Ǵylym jáne aqparattyq-kommýnikatsiialyq tehnologiialar ministrligi arasyndaǵy 4-shi ónerkásiptik revoliýtsiia salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoiýdy quptady. Sondai-aq, taraptar eki eldiń 4-shi ónerkásiptik revoliýtsiia dáýirine tabysty kire alatynyna jáne Koreianyń osy elde alǵash ret engizilgen 5G mobildi jeliler paidalaný tájiribesi arqyly innovatsiialardy inkliýzivti ósirý múmkindikterin paidalana alatynyna senim bildirdi.
11. Taraptar densaýlyq saqtaý salasyndaǵy, atap aitqanda, densaýlyqty saqtandyrý júiesin damytý, densaýlyq saqtaý, meditsinalyq bilim men ǵylym, farmatsiia salalaryndaǵy memlekettik-jekeshelik áriptestikti damytý, aýrýlardy diagnostikalaý men emdeýde zamanaýi tehnologiialardy paidalaný boiynsha tájiribe almasýdaǵy yntymaqtastyqtyń mańyzdylyǵyn atap ótti.
12. Taraptar «Úlken Almaty ainalma avtokólik jolynyń qurylysy» (ÚAAAJ) jobasy aiasynda jumystardyń sapaly jáne ýaqytyly aiaqtalatynyna senim bildirdi. Memleket basshylary ÚAAAJ jobasy sheńberinde tabysty ózara is-qimyl Qazaqstannyń strategiialyq jobalaryna Koreianyń odan ári qatysýy úshin serpin beretinine túsinistik bildirdi.
13. Taraptar Qazaqstan men Koreia arasyndaǵy kólik qatynastaryn damytý boiynsha birlesken kúsh-jigerdi jalǵastyrýǵa bel bailaǵanyn bildirdi. Osyǵan orai, logistika jáne tranzit salasyndaǵy yntymaqtastyqty erekshe atap ótti. Eki el basshylary osy saladaǵy yntymaqtastyqty tereńdetýdiń jáne ózara tiimdi baǵyttardy qarastyrýdyń mańyzdylyǵyn basa aitty. Qazaqstan Lianiýngandaǵy (Qytai) qazaqstandyq terminaldy paidalanýdy keńeitý boiynsha yntymaqtastyqqa múddeli ekenin bildirdi, al korei tarapy bul úshin birlesip kúsh salýdy usyndy.
14. Taraptar «Aral teńiziniń qurǵaq túbiniń fitomelioratsiiasy» jobasyn qosa alǵanda orman sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń nátijelerin joǵary baǵalai otyryp, Ortalyq Aziia aimaǵynyń orman seldireýin aldyn alý úshin halyqaralyq uiymdarmen, onyń ishinde Aziia orman sharýashylyǵy uiymymen (AFoCO) orman sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaitý qajettigi týraly pikir bildirdi.
15. Taraptar ǵarysh salasyndaǵy yntymaqtastyqqa daiyn ekendikterin rastady jáne ǵarysh keńistigin beibit maqsatta birlesip zertteý eki eldiń ǵarysh qyzmetiniń damýyna úles qosatyny týraly pikir bildirdi. Osyǵan orai, memleket basshylary Qazaqstannyń Tsifrlyq damý, qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásip ministrligi men Koreianyń Ǵylym jáne aqparattyq-kommýnikatsiialyq tehnologiialar ministrligi arasyndaǵy Ǵarysh keńistigin beibit maqsatta birigip zertteý jáne paidalaný salasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoiýdy quptady.
16. Taraptar Qazaqstannyń Bilim jáne ǵylym ministrligi men Koreianyń Bilim ministrligi arasyndaǵy Bilim berý salasyndaǵy yntymaqtastyq jónindegi ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoiýdy quptai otyryp, Koreia úkimetiniń túrli baǵdarlamalary boiynsha qazaqstandyq azamattarǵa qoldaý kórsetýdi kúsheitý arqyly bilim berý salasyndaǵy adami resýrstarmen almasýdy jandandyrý týraly sheshim qabyldady.
Sondai-aq, taraptar túrli salalarda, onyń ishinde mádeni-gýmanitarlyq salada almasýdy keńeitýge ýádelesti jáne, ásirese, diplomatiialyq qarym-qatynastar ornatylýynyń 30-jyldyǵyna orai 2022 jyldy Mádeni almasý jyly dep belgilep, túrli mereitoilyq is-sharalardy ótkizýge kelisti.
17. Qazaqstan tarapy Qazaqstannyń memlekettik qyzmetkerleriniń áleýetin nyǵaitýdaǵy Koreianyń rólin joǵary baǵalady. Taraptar Qazaqstanda kadrlardy basqarý júiesin jańǵyrtý úshin birlesip kúsh salýǵa daiyn ekendikterin rastady.
18. Taraptar Qazaqstan Respýblikasy men Koreia Respýblikasy arasyndaǵy sottalǵan adamdardy berý týraly shartqa qol qoiýdy quptai otyryp, atalǵan sharttyń kúshine tez arada enýi ózara túsinistik pen ózara senimdi nyǵaitýǵa yqpal etetindigin, sondai-aq quqyqtyq saladaǵy yntymaqtastyqty jańa deńgeige shyǵaratynyn atap ótti.
19. Taraptar Qazaqstan men Koreia arasyndaǵy áskeri-tehnikalyq yntymaqtastyq jónindegi birlesken komitettiń tabysty iske qosylýyn quptady, 2019 jylǵy 27-28 aqpanda Nur-Sultan qalasynda ótken birinshi otyrystyń nátijelerine qanaǵattanýshylyq bildirdi. Bolashaqtaǵy yntymaqtastyq úshin jaǵymdy úrdisterdi atap, eki eldiń áskeri-ónerkásiptik keshenderi arasyndaǵy bailanystardy jandandyrýǵa úmit bildirdi.
20. Taraptar Aziia óńirindegi senimdi kúsheitý arqyly beibitshilik pen turaqtylyqty jáne halyqaralyq qaýymdastyqtyń ornyqty damýyn nyǵaitý boiynsha birlesken kúsh-jiger salýdy jalǵastyrý qajettigi týraly ortaq pikir bildirdi. Taraptar dialog arqyly almasýdy keńeitýge, yntymaqtastyqty nyǵaitýǵa jáne ózara senimdi tereńdetýge yqpal etetin Aziiadaǵy ózara is-qimyl jáne senim sharalary keńesiniń (AÓSShK) tuǵyrnamasyn joǵary baǵalady.
Taraptar elderi úilestiretin AÓSShK ólshemderiniń sheńberinde tiisti is-sharalar ótkizý jolymen AÓSShK-niń senim sharalaryn odan ári ilgeriletý úshin dáiekti túrde kúsh salýǵa kelisti.
21. Taraptar BUU-ny qosa alǵanda, halyqaralyq uiymdarda ózara yntymaqtastyqty nyǵaitýdy jalǵastyrýdy jaqtady. Koreia BUU Qaýipsizdik keńesiniń 2017-2018 jyldardaǵy turaqty emes múshesi retinde Qazaqstannyń belsendi qyzmetin, sondai-aq beibitshilik pen turaqtylyqty nyǵaitýdaǵy Qazaqstannyń deldaldyq rólin joǵary baǵalady.
22. Taraptar 2007 jyly jumysyn bastaǵannan beri «Ortalyq Aziia – Koreia Respýblikasy» forýmy turaqty kópjaqty konsýltativtik dialog retinde tabysty damyp, Koreia men Ortalyq Aziia elderi arasynda ózara senimdi nyǵaitýǵa jáne almasýlardy jandandyrýǵa úles qosqanyn atap ótti jáne forýmdy damytý úshin birlesken kúsh-jiger salýǵa kelisti. Taraptar 2019 jylǵy qazanda Nur-Sultan qalasynda syrtqy ister ministrleri deńgeiinde «Ortalyq Aziia - Koreia Respýblikasy» 12-shi forýmyn ótkizýdi quptady. Taraptar 2017 jyly resmi túrde ashylǵan «Ortalyq Aziia - Koreia Respýblikasy» Forýmynyń Hatshylyǵy Koreia men Ortalyq Aziia elderi arasyndaǵy ekijaqty jáne kópjaqty yntymaqtastyqtyń jańa jobalaryn anyqtaýǵa jáne ilgeriletýge múmkindik týǵyzatynyn atap ótip, Hatshylyqty kúsheitý arqyly jobalardy keńeitý ári damytý joldaryn belsendi túrde qarastyrýǵa niettestigin rastady.
23. Taraptar eki el parlamentteri arasyndaǵy ekijaqty qarym-qatynastardy joǵary baǵalady, sondai-aq Qazaqstan Parlamentiniń Májilisi, Koreianyń Ulttyq Assambleiasy jáne Resei Federatsiiasynyń Memlekettik Dýmasy 2019 jylǵy 23-24 qyrkúiekte Nur-Sultanda «Úlken Eýraziia: Dialog. Senimdilik. Áriptestik» taqyrybynda uiymdastyratyn Eýraziia elderi parlamentteri spikerleriniń 4-shi keńesin tabysty ótkizý úshin kúsh salýǵa ýádelesti.
24. Taraptar Koreia Prezidenti Mýn Chje Inniń Qazaqstanǵa jasaǵan memlekettik saparynyń qorytyndylaryna qanaǵattanýshylyq bildirip, joǵarǵy deńgeidegi belsendi ózara is-qimyl ekijaqty qatynastardyń damýyna aitarlyqtai serpin beretinin erekshe atap ótti. Prezident Mýn Chje In Qazaqstannyń Úkimeti men halqyna qonaqjailylyq úshin alǵysyn bildirip, Qazaqstan Prezidenti Q.Toqaevti eki tarapqa yńǵaily ýaqytta Koreiaǵa saparmen kelýge shaqyrdy. Prezident Q.Toqaev shaqyrýdy alǵyspen qabyldady.
Nur-Sultan qalasy
2019 jylǵy 22 sáýir
