Qazaqstan qalalary boiynsha ait namazynyń ýaqyttary

2019 jyly 5 maýsymda Qazaqstandaǵy qala jáne oblys ortalyq meshitterinde oraza ait namazy ótkiziletin ýaqyttar:

Oraza aityndaǵy musylmannyń jasaýy tiis amaldar:

Pitir sadaqasy ramazan aiynda, iaǵni ramazan aiy bastalǵannan bastap ait namazyna deiingi aralyqta berilý qajet. Eger pitir sadaqasyn bermegender bolsa birinshi kezekte Ait namazyna deiin pitir sadaqasyn berýi tiis. Ait namazynan keiin berilgen pitir sadaqa jái sadaqa bolyp qalady.

Pitir sadaqasy musylmandarǵa hijra jyl sanaýy boiynsha ekinshi jyly shaǵban aiynda paryz boldy. Bul jóninde Paiǵambarymyzdyń ﷺ múbarak hadisinde kelgen:

Pitir sadaqasynyń mólsheri jyl saiyn shariǵat bekitken azyq-túlikterdiń baǵasyna bailanysty ózgerip turady.

Ait kúnderi tákbir (Allany ulyqtaý) aitý dinde zańdastyrylǵan amaldardan. Alla taǵala Quran kárimde:

{ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ }

Imam áz-Zýhri bylai dep baiandaityn: “Adamdar tákbirlerdi ait kúni úiinen shyǵar kezde namaz oryndalatyn jerge barǵanǵa deiin jáne imam kóringenge deiin aitatyn. Al imam kóringen kezde, olar imam tákbir aita bastaǵanǵa deiin tynyshtalatyn, al sodan soń olar taǵy da tákbir aitatyn”.[3]

Paiǵambarymyz ﷺ ósietinde: «Ait kúni birinshi oryndaitynymyz – namaz oqý», – delingen. Ait namazy dinimizde ýájip amal bolǵandyqtan, Paiǵambarymyz ﷺ ómirinde ony bir ret te qaldyrmai oqyǵan. Islam kez kelgen merekeniń ǵibadattarmen ótkerilýin quptaidy. Sondyqtan ait merekesi arnaiy ǵibadattarmen bastalady.
Ait namazy úshin azan aitylyp, qamat túsirilmeidi. Namazǵa bet alǵan kezde bir jolmen baryp, ekinshi jolmen qaitý súnnet bolyp sanalady. Paiǵambarymyz ﷺ múbarak hadisinde: «Paiǵambarymyz ﷺ ait kúni meshitke barǵan jolymen qaitpai, basqa jolmen qaitatyn»[4].

Súnnet boiynsha musylman adam namazǵa shyǵar aldynda qurma dáminen aýyz tiiýi kerek. Bul paiǵambarymyzdyń ﷺ orazanyń aiaqtalyp, ait kúnderi bastalǵany jaiynda bergen belgisi.

Bul ulyq merekede musylman adam shamasy kelgenshe meshitke jańa kiim kiip, átirlenip barǵan abzal. Imam Málik: «Men ǵalymdardyń ait kúnderinde jasanýdyń jáne hosh iister jaǵýdyń abzal ekendigi týraly aitatynyn estigenmin», – deitin. Degenmen, jibek matadan er azamattardyń boiyn aýlaq ustaǵany jón.[5] Sebebi, bul týraly  Ibn Omar bylai degen: «Birde Omar bin ál-Hattab bazardan jibek kóilek satyp aldy da, ony Alla Elshisine ﷺ alyp kelip: «Ýa, Allanyń Elshisi, mynany ait kúnderinde, sondai-aq sizge elshiler kelgende kiińiz», – dedi. Buǵan Paiǵambar ﷺ: «Mundai kiimdi aqyretten úlesi bolmaǵan adam ǵana kiedi»,  – dep jaýap berdi».[6] 

Ait barsha musylmandandyń merekesi bolǵandyqtan, ony eńbektegen baladan eńkigen shalǵa deiin sezinýi tiis. Syilyqtar taratylyp, merekelik mádeni sharalar uiymdastyrylýy abzal amaldardan. Júzden asa ult ókili turyp jatqan elimizdegi árbir azamat osy merekeniń lebin sezinýi qajet. Ultaralyq, dinaralyq bailanysty kúsheitý maqsatynda ait meiramyna orai quttyqtaýlar taratylyp, arnaiy dastarhandar jaiylady. «Bir-birlerińe  syilyq berińder, súiispenshilikteriń artady» degen hadisti negizge alǵan qazaq dalasynda qonaq kádesi, súiinshi, baiǵazy, taǵy basqa adamdardy jaqyndyqqa aparatyn amaldar  kóp. Solardyń biri – aittyq suraý. Ait merekesimen quttyqtap, aittyq suraǵan jandy qazaq betin qaitarmai qolda bar syilyqtaryn aiamaǵan. Mine bul ǵasyrlar óte dástúrge ainalyp, búldirshinder úshin aittyń bir keremet kórinisi bolyp este qalǵan. 

Qýanysh pen shattyqqa toly bul qos meiramda musylmandar oraza ustamaidy. Bul týraly Abý Sa’id ál-Hýdri bylai dep baiandaǵan: «Allanyń Elshisi ﷺ adamdarǵa Oraza ait pen Qurban aittyń eki kúninde oraza ustaýǵa tyiym salatyn». [7]

Namaz bitken soń musylmandar qol alysyp, tós qaǵysyp, bir-birin Ait merekesimen quttyqtaidy, jaqsy tilekterin aitady. Renjisip qalǵan aǵaiyn-týys, jora-joldas bir-birinen keshirim surap jarasady. Al áielder qaýymy úide qazan asyp, dastarqan jaiyp, aittyq shai ázirleidi. Kórshi-qolań bir-biriniń úiine kirip dám aýyz tiedi, shańyraq iesine aman-saýlyq tilep, aitpen quttyqtaidy. Hadiste kelgendei, ait kúni Paiǵambarymyz ﷺ adamdarǵa bylai dep aitqan:

يَا أَيُّها النَّاس أَفْشُوا السَّلامَ وَأَطْعِمُوا الطَّعامَ وَصِلوا الْأَرْحَامَ وَصَلوا بِالليلِ وَالنَّاسُ نِيامٌ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ بِسَلَامٍ 

Sol sekildi ózi jaqsy kórgen baýyryn ait kúni ziiarat etýi musylman adamdy úlken saýapqa keneltedi. Paiǵambaramyzdyń ﷺ hadisinde : «Birde-bir adam ait kúni kórshi aýyldaǵy dosyn ziiarat etýge jolǵa shyǵady. Jolda oǵan Alla perishte jiberip, ol adamnan : «Qaida bara jatyrsyń» , dep suraidy. Ol: «Bul aýylda bir baýyrym bar edi, soǵan bet aldym». Perishte: «Bir sharýań bar ma edi ol adamda». Ol: «Joq, men ony Alla razylyǵy úshin jaqsy kórem sol úshin» deidi. Sol kezde perishte: «Alla meni saǵan jiberdi, sen ol adamdy jaqsy kórgeniń úshin Alla da seni jaqsy kórdi» [9]deidi.

Ásirese, osy mereke kúni ata-anaǵa degen meiirimdilik olarǵa syi-siiapattar jasaý igi amaldardan.

Oraza kúni qaiyr jaqsy amaldar kúni bolǵandyqtan jetim-jesirler, kedei-kepshikter jomart, raqymdy jandardan meiirim lebin sezgisi keletini anyq. Osy kúnderi tómendegi adamdarǵa jaqsylyq jasaǵan abzal:

Jesir áielder men miskinderge kómektesý, úilerin qýanyshqa bóleý

Paiǵambarymyzdyń  ﷺ Ábý Hýrairadan kelgen hadisinde: «Jesir áielder men miskinderge járdem etken adam Alla jolynda jihad jasaǵan adammen birdei», degen[10].

Jetimderge kómektesý

Alla Taǵala Quran kárimde:

{ وَاعْبُدُواْ اللّهَ وَلاَ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالجَنبِ}

 Ait - basqalarǵa keshirim jasaityn kún

Paiǵambarymyzdyń ﷺ Abdolla ibn Amrýdan kelgen hadisinde Alla elshisinen adamdardyń eń jaqsysy kim dep surady. Paiǵambarymyz ﷺ: «Árbir júregi pák, tili shynshyl adam» dedi. Sahaba: «Tili shynshyl degen túsinikti, júregi pák degendi qalai túsinemiz» dedi. Paiǵambarymyz ﷺ:

Qoryta kele, Ait merekesiniń basqa merekelerden ereksheligi -  qýanysh shattyqpen birge Allaǵa degen qulyshylyqtyń qatar júrýinde, sýyp bara jatqan týystyq qatynastardyń qaita jandanýy, ashý, yza kernegen júrekterdiń jibip, Allanyń raqymyn talap etýi, ómirdi qaita saralaýǵa múmkinshilik alý, ómirdiń mánin túsinip, Allaǵa degen qulshylyn kúsheitý.

«Otyz kún orazanyń bir aity bar, ár qylǵan jaqsylyqtyń bir qaity bar» dep atamyz qazaq aitqan, osyndai uly kúnderimizdi ulyqtaiyq!

Musylmandar arasynda Oraza Ait namazyna bararda ádettegidei sáresi iship, aýyzdy bekitip barý kerek degen málimet keń taraǵan. Alaida, Ait kúni ramazandaǵydai sáresi ishýdiń qajeti joq. Shariǵatymyzda mundai mindet joq. Tek, ait namazyna shyǵarda taq sandy: 1,3,5,7... qurma jep shyǵý Paiǵambarymyzdyń ﷺ súnneti bolyp tabylady.

Eger kimde kim sáresi ishken bolsa nemese ait namazy aldynda tamaqtanǵan bolsa bul nársege de tiym salynbaǵan.

 Qazaqstan Musylmandary Dini basqarmasynyń resmi saitynan