Foto: Ashyq derekkóz
«Qazaqstan – 2050» strategiiasy — elimizdiń aldaǵy damý jolyn aiqyndaityn jáne ony álemniń damyǵan elderi qataryna qosýǵa baǵyttalǵan mańyzdy memlekettik qujat. Bul strategiianyń basty maqsaty – eldiń ekonomikalyq ósýin qamtamasyz etý, áleýmettik turaqtylyqty nyǵaitý, saiasi jáne quqyqtyq júielerdi jańǵyrtý, sondai-aq ekologiialyq ahýaldy jaqsartý bolyp tabylady. Strategiia qabyldanǵan sátten bastap birqatar mańyzdy reformalar men ózgerister júzege asyrylǵanymen, elimiz áli de birqatar máselelermen betpe-bet kelip otyr. Bul maqalada «Qazaqstan – 2050» strategiiasynyń qazirgi ózektiligi, onyń iske asyrylý barysyndaǵy nátijeler men keleshekke baǵyttalǵan qadamdar taldanady.
1. «Qazaqstan – 2050» strategiiasynyń ózektiligi
«Qazaqstan – 2050» strategiiasy qazirgi kezde ózekti bolyp qala beredi, sebebi álemdik ekonomikanyń jáne geosaiasattyń ózgerý jaǵdaiynda eldiń ekonomikalyq damýy men áleýmettik jaǵdaiyn turaqtandyrý qajettiligi aiqyndaldy. Strategiianyń ózektiligi birneshe faktorlarǵa negizdeledi:
Globalizatsiia jáne básekelestik: Búkil álemde ekonomika men óndiristiń ózgerýi, tehnologiialyq jańǵyrý men aqparattyq revoliýtsiianyń qarqyndy damýy Qazaqstanǵa da yqpal etýde. Bul jaǵdai eldiń básekege qabilettiligin arttyrýdy jáne jańa indýstriialyq salalardy damytý qajettiligin týdyrady.
Tabiǵi resýrstardyń shekteýliligi: Qazaqstannyń negizgi ekonomikalyq ósimi tabiǵi resýrstardy óndirýden keledi. Biraq álemdik naryqtaǵy suranystyń ózgerýi men klimattyq ózgeristerdiń áseri bul sektorǵa táýeldilikti azaitý qajettiligin alǵa tartady.
Áleýmettik teńsizdik: Eldegi aimaqtar arasyndaǵy áleýmettik jáne ekonomikalyq alshaqtyqty joiý, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý, áleýmettik ádilettilikti qamtamasyz etý máseleleri ózekti bolyp qalýda. Áleýmettik turaqtylyqty saqtaý eldiń damýy úshin mańyzdy shart bolyp tabylady.
2. Strategiianyń nátijeleri
«Qazaqstan – 2050» strategiiasynyń júzege asyrylýy barysynda birqatar mańyzdy nátijelerge qol jetkizilgenimen, keibir máseleler áli de sheshilmegen kúide qalyp otyr.
Ekonomikanyń ártaraptanýy: Strategiianyń basty maqsatynyń biri – Qazaqstan ekonomikasyn ártaraptandyrý. Bul maqsatta indýstrialandyrý baǵdarlamalary, innovatsiialyq klasterlerdi damytý, aýyl sharýashylyǵyn jańǵyrtý baǵytynda birqatar sharalar júzege asyryldy. Mysaly, elimizde jańa óndiris oryndary ashylyp, óndiristik sektordaǵy jumys oryndary artty. Alaida, munai men gazǵa degen táýeldilikti azaitý tolyqtai júzege aspady, jáne bul sala áli de ekonomikanyń negizin quraidy.
Infraqurylymnyń damýy: Qazaqstannyń kólik jáne logistika infraqurylymyn damytýǵa baǵyttalǵan reformalar iske asyryldy. Eýropa men Aziia arasyndaǵy tranzittik dálizder, «Bir beldeý – bir jol» bastamasy aiasyndaǵy infraqurylymdyq jobalar eldiń halyqaralyq bailanystaryn nyǵaitýǵa múmkindik berdi. Qazirgi tańda Qazaqstan tranzittik habqa ainalýǵa baǵyttalǵan.
Bilim berý júiesi: Bilim berý salasynda da birqatar jańartýlar men reformalar júrgizildi. Qoǵamdyq jáne jeke sektordyń ózara is-qimyly arqyly bilim berý sapasy men jastarǵa kórsetiletin múmkindikter artty. Sondai-aq, shetelde bilim alǵan Qazaqstandyq jastar elge oralyp, ǵylymi jáne óndiristik jobalardy júzege asyrýǵa atsalysýda.
Ekologiia: Qazaqstanda jasyl ekonomikany damytýǵa qatysty birqatar bastamalar qolǵa alyndy. Jańartylatyn energiia kózderi (jel, kún) salasyndaǵy jobalar sany artty, biraq ekologiialyq ahýaldyń jalpy jaqsarýyna áli de jetkilikti sharalar qabyldanbady. Ekologiialyq táýekelder men tabiǵi resýrstardy qorǵaý máseleleri ózekti bolyp qalýda.
3. Qazirgi máseleler jáne bolashaq qadamdar
«Qazaqstan – 2050» strategiiasyn iske asyrý barysynda elimiz birneshe mańyzdy máselelermen betpe-bet keldi. Bul máselelerdi sheshý úshin qosymsha sharalar qabyldaý qajet.
Áleýmettik teńsizdik: Eldegi aimaqaralyq jáne áleýmettik teńsizdik áli de saqtalýda. Qazaqstannyń Ońtústik aimaqtary men Soltústik aimaqtary arasyndaǵy ekonomikalyq aiyrmashylyqtar tereńdeýde. Osy máselelerdi sheshý úshin óńirlerdiń ekonomikalyq damý teńgerimin qamtamasyz etý, jergilikti óndiristerdi damytý jáne áleýmettik qoldaý sharalaryn kúsheitý qajet.
Innovatsiialardy engizý: Qazirgi tańda innovatsiialyq ekonomikaǵa kóshý áli de baiaý júzege asyrylyp keledi. Ǵylymi-zertteý jáne tájiribelik-konstrýktorlyq jumystarǵa arnalǵan investitsiialardy kóbeitý, startaptar men kásipkerlik bastamalardy qoldaý, ǵylymi zertteýlerdiń kommertsializatsiialanýyn qamtamasyz etý úshin naqty qadamdar qajet.
Quqyqtyq jáne saiasi reforma: Elde saiasi júieniń odan ári demokratiialandyrylýy, ádil sailaý júiesin qalyptastyrý, quqyqtyq júieni nyǵaitý mańyzdy bolyp tabylady. Qoǵamnyń saiasi belsendiligin arttyrý, azamattyq qoǵamnyń rólin kúsheitý, sondai-aq sybailas jemqorlyqqa qarsy kúresti kúsheitý eldiń saiasi turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin qajet.
Qorytyndy. «Qazaqstan – 2050» strategiiasy eldiń damý jolyn aiqyndaityn uzaq merzimdi jospar retinde ózekti bolýyn jalǵastyrýda. Osy ýaqytqa deiin birqatar mańyzdy jetistikterge qol jetkizilgenimen, strategiialyq maqsattarǵa tolyqtai jetý úshin áleýmettik teńsizdikti azaitý, innovatsiialyq damýdy jedeldetý, ekologiialyq máselelerdi sheshý jáne saiasi reformalardy júzege asyrý qajet. Qazaqstannyń bolashaǵy úshin bul sharalar óte mańyzdy bolyp tabylady. Strategiianyń sátti júzege asýy eldiń damýy men halyqaralyq arenadaǵy ornyn nyǵaitýǵa septigin tigizedi.
Avtorlar:
ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ, professor, z.ǵ.k. Bishmanov Kakimjan Mýratjanovich
ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ, «Dintaný» mamandyǵynyń 1 kýrs doktoranty Jetpisbai Nazerke Jetpisbaiqyzy
