Foto: aikyn.kz
Almatyda qaiyrymdylyq salasyndaǵy tártip taǵy bir ret qoǵam nazaryn aýdardy. Qaiyrymdylyq qorynyń direktory kámeletke tolmaǵan balany bazarda aqsha jinaýǵa jiberip, zańdy ainalyp ótpek bolǵan, dep habarlaidy Ult.kz.
Bul áreket qoǵamdyq tártipti buzyp qana qoimai, qaiyrymdylyq jumysyndaǵy ashyqtyq pen adaldyq máselesin taǵy da kún tártibine shyǵardy.
15 jastaǵy jasóspirimniń bazarda qarajat jinap júrgenin anyqtaǵannan keiin, qor basshysyna QR ÁQBtK-niń 128-babynyń 1-bóligi boiynsha ákimshilik is qozǵaldy. Sotta direktor kinásin tolyq moiyndady. Jinalǵan dálelder men kámeletke tolmaǵan balanyń sózi quqyq buzýshylyqtyń bolǵanyn rastady. Nátijesinde sot aiypty dep tanyp, oǵan 50 AEK, iaǵni 196 myń teńgeden astam aiyppul saldy.
Bul oqiǵa halyqtyń qaiyrymdylyq uiymdaryna degen senimine syzat túsirgen birneshe jaǵdaidyń biri ǵana. Sońǵy jyldary qaiyrymdylyq qorlarynyń qyzmeti, olardyń qarjylyq tártibi, eseptiligi jii talqyǵa túsip júr.
Qaiyrymdylyq qorlary qarjyny qalai jumsaýy kerek?
«Qaiyrymdylyq týraly» zań uiymdarǵa túsetin qarjynyń qaida baǵyttalýy tiis ekenin naqty kórsetedi. Zańnyń 12-baby boiynsha kirister:
bir rettik nemese birneshe qaiyrymdylyq kómekke;
uzaq merzimdi baǵdarlamalarǵa;
áleýmettik jarnamalarǵa;
uiym qyzmetin júzege asyrýǵa jumsalýy múmkin.
Alaida eń mańyzdy tusy ákimshilik-basqarýshylyq shyǵyndardyń naqty limiti zańda kórsetilmegen. Bul árbir qordyń óz ishki erejesine qaldyrylǵan. Tek nysanaly kapitaldyń (endaýment) basqarý shyǵyndary jyldyq kiristiń 20%-ynan aspaýy keregi jazylǵan.
Sonymen qatar, árbir qaiyrymdylyq uiymy jylyna kem degende bir ret atqarylǵan jumystar týraly esepti BAQ-ta nemese resmi saitynda jariialaýǵa mindetti. Buǵan qosa, ÚEU derekqoryna esep tapsyrýy tiis.
Qorlardy kim baqylaidy? Júie nege álsiz?
Almaty – qaiyrymdylyq uiymdarynyń eń kóp shoǵyrlanǵan qalasy. Biraq ashyqtyq pen eseptilik máselesi kóp jyldar boiy sheshimin tappai keledi. Biyl júrgizilgen tekserister nátijesinde qaladaǵy 26 qordyń tek 11-i ǵana naqty jumys isteitini anyqtaldy, qalǵan 15-i kórsetilgen mekenjaida joq.
Qoǵam senim artyp tapsyrǵan aqshany maqsatsyz jumsaý, qarjylyq eseptiń bolmaýy, kúmán týdyratyn aktsiialar, munyń bári baqylaýdyń jetkiliksizdiginen týyndaidy. Máselen, Biz Birgemiz Qazaqstan qaiyrymdylyq qoryna qatysty daý qoǵamdy dúr silkindirdi. Qordyń qarjysy týraly saýaldarǵa naqty jaýap berilmegen soń halyq ashyq esep talap etti. Budan keiin qordyń quryltaishysy Perizat Qairat 1,5 mlrd teńgeni jymqyrdy degen kúdikpen ustaldy.
Bul – júiedegi olqylyqtardyń kórinisi. Resmi derekter tolyq bolmasa da, elimizde shamamen 1300-den astam qaiyrymdylyq uiymy tirkelgen. Biraq olardyń kópshiligine memlekettik baqylaý joq. Qorlardyń qyzmeti negizinen qoǵamdyq baqylaýǵa ǵana súienedi.
Zań eskirdi, júie ózgeristi talap etedi
Qaiyrymdylyq salasynyń mamandary 2015 jyly qabyldanǵan «Qaiyrymdylyq týraly» zań qazirgi jaǵdaiǵa sai emes ekenin aitady. Qoǵamdaǵy ózgerister, qorlardyń kóbeiýi, jańa tehnologiialar men qarjylyq aǵyndardyń kúrdelenýi zańdy jańartýdy qajet etedi.
Qaiyrymdylyq – qazaqtyń ejelden kele jatqan asyl qasieti. Biraq zamanaýi qaiyrymdylyq ashyqtyq pen eseptilikti talap etedi. Jasóspirimdi bazarda aqsha jinattyrǵan oqiǵa saladaǵy tártipsizdiktiń bir ǵana mysaly. Qaiyrymdylyqty qoldaityn halyqtyń senimi synǵa túspeýi úshin baqylaý men zańnamany jetildirý – búgingi kúnniń talaby.
