Foto: Akorda.kz
Memleket basshysy 15-shi BRIKS sammiti aiasynda Iohhanesbýrgte ótken memleketter basshylarynyń «BRIKS Pliýs» dialogy otyrysyna beinebailanys arqyly qatysty. Prezident forýmda Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń qazirgi tóraǵasy retinde sóz sóiledi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Óz sózinde Qasym-Jomart Toqaev Ońtústik Afrika Respýblikasynyń Prezidenti Sirila Ramafosaǵa shaqyrtý úshin alǵys aitty. Sondai-aq búgingi sammit BRIKS-tiń rólin eleýli túrde kúsheitip, jahandaǵy kóptegen ózekti máseleni sheshýge yqpal etetinin atap ótti.
Memleket basshysynyń aitýynsha, bul mańyzdy shara halyqaralyq arenadaǵy jaǵdai shielenisken kezeńde ótip jatyr. Onyń sipattary saiasi qysym jasaýdan, konfrontatsiiadan jáne jappai sanktsiia salýdan kórinedi. Bul rette Prezident óńiraralyq yntymaqtastyqtyń perspektivasy jóninde óz kózqarasyn bildirdi.
– Búginde Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń ýaqyt ótken saiyn artyp kele jatqan bedeli keń kólemde moiyndalyp otyr. Uiym adami resýrstary, tabiǵi bailyǵy jáne tehnologiialyq áleýeti orasan zor, ekonomikasy qarqyndy damyp kele jatqan elderdi biriktiredi. Qazaqstan, Uiymnyń negizin qalaýshylardyń biri retinde, óziniń tóraǵalyq etý kezeńinde ShYU-ny aldymyzdaǵy syn-qaterlerge tótep beretin anaǵurlym tiimdi alańǵa ainaldyrýdy kózdep otyr. Jiyrma jyldan astam ýaqyt ishinde Shanhai yntymaqtastyq uiymy kópjaqty qarym-qatynasty jáne óńirlik deńgeidegi yntymaqtastyqty damytýda mol tájiribe jinady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
BRIKS pen ShYU-ǵa ortaq múddeler men basymdyqtardy eskere otyryp, Prezident mynadai negizgi baǵyttar boiynsha kúsh biriktirýdi usyndy.
– Biz beibitshilik, turaqtylyq pen qaýipsizdiktiń BUU Jarǵysyna negizdelgen laiyqty formýlasyn izdeýimiz kerek. Osy maqsatta men biylǵy ShYU sammitinde «Ádiletti álem men kelisimdi jaqtaityn dúniejúzilik birlik týraly» bastama kóterdim. Bul bastama jahandyq qaýipsizdik pen turaqtylyqty saqtaý isin ilgeriletýge, sondai-aq anaǵurlym ratsionaldy álemdik saiasi jáne ekonomikalyq tártipti qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan, – dedi Memleket basshysy.
Prezidenttiń pikirinshe, BRIKS jáne BRIKS Pliýs quramyndaǵy seriktester osy bastamany júzege asyrý isinde birlese áreket ete alady.
Qasym-Jomart Toqaev ShYU, BRIKS jáne «BRIKS Pliýs» quramyndaǵy elderdiń óte mańyzdy sanalatyn tsifrlyq orta, elektrondyq kommertsiia, kiberqaýipsizdik salalaryndaǵy áleýetterin biriktirip, aqparat almasý isin keńeitýdi usyndy.
Sondai-aq Prezident barsha seriktesterdi «Soltústik-Shyǵys» jáne «Shyǵys-Batys» kólik dálizderine qatysty ekonomikalyq, saýda, kólik jáne investitsiialyq jobalardy birlese júzege asyrýǵa shaqyrdy.
– Asa mańyzdy «Bir beldeý – bir jol» bastamasyn tolyqtyratyn Transkaspii halyqaralyq kólik dálizi saýda salasyndaǵy yntymaqtastyqqa keń múmkindik ashady. Mundai yqpaldastyq óńiraralyq saýda-sattyqtyń damýyna jáne bizdiń aimaqtardyń kólik-tranzit áleýetin tolyq tanytýǵa septigin tigizedi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Budan bólek, Memleket basshysy álemdegi klimattyń ózgerý problemasyna toqtaldy.
– Klimattyń ózgerýi jahandyq aýqymdaǵy teris saldarǵa ákelip soǵatyny barshamyzǵa málim. Sońǵy birneshe jylda Jahandyq Ońtústik jáne Ortalyq Aziia elderinde óte qatty qýanshylyq beleń alyp, basqa da tabiǵat apattar jiilep ketti. Osyǵan orai Qazaqstan Shanhai yntymaqtastyq uiymynda 2024 jyldy «Ekologiia jyly» dep jariialaýdy usynyp, osy ózekti problemany sheshý jolyndaǵy ortaq kúsh-jigerdi uiymdastyrýǵa daiyn ekenin bildirdi. ShYU-nyń Ekologiia jylyn ótkizý jónindegi is-qimyl jospary – ýaqtyly kóterilgen bastama. Bul bastama BRIKS-ke múshe memleketter tarapynan da qoldaý tabady dep úmittenemin, – dedi Prezident.
Memleket basshysy sondai-aq jahandyq kún tártibinde airyqsha mańyzǵa ie bola bastaǵan azyq-túlik qaýipsizdigi máselesin kóterdi.
Prezident búginde álemdegi azyq-túlik óndirýshi tórt iri eldiń úsheýi – BRIKS músheleri ekenine, al BRIKS elderiniń aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy JIÓ-niń jiyntyq mólsheri álemdik kórsetkishtiń jartysynan asatynyna nazar aýdardy. Osyǵan bailanysty elderimiz arasyndaǵy azyq-túlik teńgerimsizdigin azaitý úshin tiisti sharalar qabyldaý qajet ekenin aitty.
– Biz álemdegi azyq-túlik pen tyńaitqysh jetkizý isine saiasatty aralastyrmai, olardy kez kelgen sanktsiialar men shekteýler yqpalynan bosatýymyz kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident Qazaqstannyń BRIKS elderimen jáne Afrika odaǵymen kópjaqty yntymaqtastyqty nyǵaitýǵa umtylatynyn jetkizdi. Qasym-Jomart Toqaevtyń aitýynsha, Qazaqstan qatysýshy memleket retinde BRIKS áleýetin arttyrýǵa úles qosqysy keledi.
– Men jahandyq qaýipsizdikti, ornyqty damýdy jáne inkliýzivtilikti qamtamasyz etýge baǵyttalǵan ujymdyq kúsh-jigerdi arttyrý qajet ekenine senimdimin, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev Úndistannyń Premer-ministri Narendra Modidi Aidyń Ońtústik poliýsine taiaý jerge úndistandyq ǵarysh apparatynyń sátti qonýymen shyn júrekten quttyqtady.
Sonymen qatar jiynda Ońtústik Afrika Respýblikasynyń Prezidenti Siril Ramafosa, Braziliia Prezidenti Lýlý da Silva, Resei Prezidenti Vladimir Pýtin, Úndistan Premer-ministri Narendra Modi, QHR Tóraǵasy Si Tszinpin, BUU Bas hatshysy Antoniý Gýterrish, Indoneziia Prezidenti – Ońtústik-shyǵys Aziia memleketteri qaýymdastyǵynyń (ASEAN) tóraǵasy Djoko Vidodo jáne taǵy basqalary sóz sóiledi.
