Foto: abai.kz
Búgin elimiz «Qańtar qyrǵynynyń» úsh jyldyǵyn eske alýda. 2022 jyly 5 qańtarda el boiynsha ótip jatqan jappai narazylyq aktsiialary qaqtyǵysqa ulasyp, oq atyldy, júzdegen adam ajal qushty. Qasiretti qańtar oqiǵalary saldarynan resmi málimet boiynsha jalpy alǵanda, elimiz boiynsha 5 149 adam jaralanyp, 238 adam mert boldy. Olardyń 19-y – kúshtik qurylymdardyń qyzmetkerleri ekeni belgili. Búgin Ult.kz tilshisi osy «qaraly qańtar» qalai jyrlanǵanyn zerdelep kórdi.
Á degennen, qańǵyǵan oqqa ushqan 4 jasar búldirshin Aikórkemniń ákesi jazǵan óleń kózge ottai basyldy. Aikórkem baýyrlarymen birge kólikpen kele jatqanda áldekimder oq jaýdyrǵan. Ákesiniń aitýynsha, oq balanyń basyna tiip, bir bóligin julyp áketken. Aýrýhanaǵa jetken qarshadai qyz sol jerde jantásilim etken edi.
Osy qaiǵyly oqiǵadan soń ákesi Aidos Meldehan qyzyna arnaǵan óleń jazǵan. «Men máńgi tórt jastamyn» dep atalatyn óleńniń bir bóligi sol kúnderi myltyq ustaǵan áskerilerge arnalǵan.
Erkesi edim úidegi,
Deýshi edi bári botaqan.
Qýanýshy edi úlkender,
Berdi dep seni jaratqan.
Alańsyz kele jatqanda,
Qai aǵa maǵan oq atqan?
Atypsyń dáldep myltyqty,
Aldy-artyńa qaramai.
Osynsha nege óshiktiń
Kip-kishkentai balaǵa-ai?
Ne kinám meniń bar edi
Óltirdiń nege, aǵatai?!
Osydan keiin áleýmettik jelilerde «qaraly qańtardy» qaralaǵandar, júrekke túsken jarany jyrmen emdeýge tyrysqandardyń sany artty. Onyń bári de áleýmettik jelilerde jariialanyp, kópshliktiń aitar oiyn dóp basqandai. Máselen, Rahat Qosbarmaq «Antyńa qaishy is istep, Halqyńa qarý kezeme!» dep jyrlady.
Halyq qahary
Ái, qan sheńgel, qan sheńgel!
Arsyzdarǵa – jar sheńgel,
Aqiqatqa – jaý sheńgel.
Arystarymdy jalmaǵan
Abaqty, túrme, dar sheńgel.
Qansha myqty bolsań da,
Qairatyńdy kóreiin, kelseń – kel!
Qarashanyń han ulynda haqy bar,
Bi ulynda daty bar,
Alty júz jyl attan túspegen Alashtyń
Almaǵan aqy bar sende!
Han emessiń, qara júrek haiýansyń!
Adamdyqtan bezgen naǵyz aiýansyń!
Qara shatyryńdy qaqyratyp sógermin,
Qara ordańdy halyqtan úlken qaiǵy alsyn!
Ái, boq soldat, boq soldat!
Anańa shappa arsańdap.
Qasqiyp bir kún qalarsyń,
Aiaǵyń synyp aqsańdap,
Qaltaqtap basyń, qaqshańdap.
Halyqtan asqan myqty joq,
Halyqtan asqan túkti joq;
Halyqtan almai razy joq,
Halyqtan uly qazy joq;
Qai tarazyńa tartsań da,
Halyqtan aýyr joq salmaq.
Antyńa qaishy is istep,
Halqyńa qarý kezeme!
Babańnyń kórin kúńirentip,
Qarǵys aitqyzba ájeńe!
Qara tasqa sútin saýǵyzba jejeńe!
Men – keshegi Kenesarymyn Ar qýǵan,
Kókiregin eliniń kóneden jetken zar býǵan.
Ordany buzǵan Ospan batyrmyn ot kúrep,
Qaharmandyqty halqyna mura qaldyrǵan.
Qyryq batyry – tý kótergen tuǵyrlym,
Qyryq ǵasyrǵa ańyz bolǵan Qyrymmyn!
Dabyl qaqqanda daýyl urǵandai teńseltip,
Dal-dalyńdy shyǵarar Dattyń uly Syrymmyn!
Esenquldyń uly Esekpin, Qaranyń uly Esetpin!
Shashaqty naiza týdy alǵan, shań menen qanǵa bylǵanǵan
Shaiqastardan shabylmai shyqqan kesekpin.
Ataqozy, Berdibek, Táńirbergen, Keldibek,
Esen, Súgir, Er Janaq, Myńbai, Tókesh, Qulybek;
Nazardyń uly Shotanmyn! Naizaǵai bolyp atarmyn!
Kenjeniń uly Qonaimyn, Qonystyń uly Shabaimyn!
Seńgir taýly órkeshi Segiz arys Adaimyn!
Ánettiń uly Tóleppin, áýel bastan erekpin,
Keskilesken jerde kerekpin, teńselmeitin terekpin.
Amanturly, Qojalaq, Balýaniiazbyn, Qarmyspyn!
Súiinqara, Dáýimshar, Eseniiaz, Sarmyspyn!
Men – keshegi Tájiniń uly Dosanmyn!
Kim bolsań da, kókiregińdi basarmyn.
Qaharlansam, qanyńdy sýdai shasharmyn,
Jalaýyńdy jyrtyp, japyraq-japyraq jasarmyn.
Júsiptiń uly Qiyrmyn, Óteptiń uly Dihanmyn!
Qisaiǵan jaǵynan turmaituǵyn qiqarmyn.
Jálimbettiń uly Alǵimyn, Tájiniń uly Jaraspyn!
Aqinaǵym jarqyldap, Aimenen baǵym talastym.
Taimannyń uly Isatai, Qosaiaquly Qaldybai,
Taryqqanda taianysh bolǵan jar Qudai.
Ótemisuly Mahambet – ór keýdeli ulanmyn,
Qaraǵaidyń qarsy butaǵy, shyńǵa bitken shynarmyn.
Qarsy kelgen dushpandy qara daýyl bop urarmyn,
Tirshilikte men, sirá, tynshymaityn shyǵarmyn.
Qunyskerei qudiret, Amanǵali serimin!
Qula dúzdiń erkesi Qurmash degen perimin!
Alataý men Altaidyń arasyn elge toltyrǵan
Aspanmen teńdes aibary Alashtyń aibyn Erimin!
Mańaiyna jaý kelse, mańyratyp qoidai qýatyn
Marqasqany kóp týǵan Mańqystaýdyń Elimin!
Keshegimdi surasań, kim ekenimdi bilersiń,
Bilersiń de, shyraǵym, qoltyǵyma kirersiń.
Qorymymdy qoparyp, qozǵama meniń rýhymdy,
Abailamai arandap, alamyn dep ultymdy,
Azýymda shainalyp ketip júrersiń,
Qara tasqa máńgilik ainalyp ketip júrersiń!
Ái, qandyqol, qandy qol!
Qasyńda turmas máńgi qol.
Qan qusar kúniń az qaldy,
Jalǵyz-aq sende qaldy jol.
Qara nópir bop jinalsam da alańǵa,
Qara qasqa bop qinalsam da sál onda;
Tasyńdy laqtyryp, tasimyn dúlei teńiz bop,
Tas-talqan qylyp taǵyńdy, taptaimyn seni tabanǵa!
Ardaqtysy sen bolsań da Qudaidyń,
Alashtyń Aryn, aqyryp Teńdik suraimyn!
Aqtyq sátke deiin atymnan endi túspeimin,
Alty kún, meili, alty apta beldi sheshpeimin.
Zaýaldyń kúni taqymdaǵan shyǵar saǵan da,
Adaldyń kúni jaqyndaǵan shyǵar maǵan da.
Aqiqatqa jetkenshe almas qylyshym jarqyldap,
Aqiretke deiin ketedi qolym jaǵańda!
Rahat Qosbarmaq
Sondai-aq, aqyn Tóreǵali Táshenov taq úshin talasqandar árbir adamnyń jany men kózinen aqqan jasy úshin jaýaptysyń dep ashyq aiyptaidy. Onyń óleńi tipti basylymdarǵa da jariialanyp, taqyrybynyń ózi júrekke aýyr tietin-di.
Qańtar. Qara quzǵyn
Qara quzǵyn: aty – adam,
zaty jyn.
Qorym qazǵan – haram bailyq,
taq úshin.
Arýaqqa,
Tańda mahshar bolǵanda,
Ne aitpaqsyń,
Suraǵanda haqysyn?!
Qara ordasy aqtaraldy
qan-jynnyń,
qorǵaimyn dep tapty qansha
jan qyrǵyn.
Kórdik,
Táńir túsirerin táýbege,
Qalasa eger –
Qolymenen de malǵunnyń!
Ketti órtenip, keńseń, úiiń keń,
Tyndy!
Sónsin deseń,
Ishińdegi ý-órtińdi,
Laqtyr otqa,
Jansyn túgel janǵan soń,
Basyńdaǵy bórkińdi de eń qundy!
Kúisin,
Jansyn –
Sanań ábden zattanǵan,
Baq degeniń – basyńdaǵy
boq bolǵan!
Saqta qudai boq dúniege
batqannan!
Boq dúnieni qorǵap
oqqa ushqannan!
Táýelsizdik – tise qolǵa bek tizgin,
Táńirden týǵandai bop tek túzdiń.
Kók bórini kón týlaq qyp
kóp quzǵyn,
shekten shyqty betsizdigi
teksizdiń!
Qyrqysqandar,
Haram bailyq, taq úshin,
Qashqanyń da, qutylmasyń
taǵy shyn!
Jazyqtysyń – janyp ketken
jan úshin!
Jaýaptysyń – aqqan naqaq
qan úshin!
Tóreǵali Táshenov
Al aqyn Esei Jeńisuly «Nege jaýdyń qańtarda, jaýyn, jaýyn» atty óleńinde qańtarda jaýǵan jaýyn júrektiń aýyrǵanyn basa almaitynyn jyr joldjaryna qosady.
Nege jaýdyń qańtarda, jaýyn, jaýyn?
Nege jaýdyń qańtarda, jaýyn, jaýyn?
Sendik mezgil emes bul, damyldaǵyn.
Kettiń be álde qyzǵanyp qystan mynaý,
Qarap jerdiń appaq muń jamylǵanyn?
Bilesiń ǵoi, qys degen jylamaidy,
Qursasa da aspanyn bula qaiǵy.
Kúnniń ózi ilinip kók júzine,
Kókjiekke jabysyp, qulamaidy.
Deme «meni jas arý izdedi ǵoi»,
Kóńlinde onyń jastyqtyń izderi ǵoi.
Sulý nóser emessiń kóktemdegi,
Saǵynysh ta emessiń kúzdegidei.
Qystyń áni...
Kóktemnen bólek eles.
Qur jylaisyń, eshkim de seni elemes.
Appaq qaiyń aq tonǵa oranýly,
Oǵan qazir muz kóilek kerek emes.
Jaýyn, jaýyn...
Jaiyń joq nazdanatyn,
Tamshy emes, qar qaqsyn óz qanatyn.
Qys degeniń adamnyń kóńili emes,
Kenet kóktem, kenet jaz...
kúz bolatyn.
Nege jaýdyń qańtarda, jaýyn, jaýyn?
Sendik mezgil emes bul, damyldaǵyn.
Seiiltpeisiń alańyn kóńilimniń,
Basa almaisyń júrektiń aýyrǵanyn.
Esei Jeńisuly
«Qańtar oqiǵasy» kezinde 20 myń terrorits basyp kirdi degen beiresmi aqparat taraǵan bolatyn. Ony Memleket basshysy «20 myń terrorist» týraly aitar bolsaq, ondai málimetti quqyq qorǵaý organdarynyń burynǵy basshylary bergen. Barlyq respýblika boiynsha alynǵan málimet edi, bárińiz jaqsy bilesizder, 13 qalada bir ýaqytta qoǵamdyq tártipti buzý úshin bilikke qarsy áreketter jasaldy» dep túsindirgen bolatyn. Osy oraida Berik Beisenuly «Terrorist emespiz. Basym bar!» dep jyrlaǵan eken. Tipti óleńniń atyn «Qaraly qańtar» dep ataýdan da jasqanbaǵan.
Qaraly qańtar
Kórersiń qalaisha kúnińdi,
Bul – sýret qatesiz búgingi.
Estitin qulaǵy bar bilik,
Estimei otyr ǵoi únińdi.
Erkin oi, azat ún qalaǵan–
Qalaisha óshedi sanadan?
Shyryldap shyndyqty izdeidi,
Shynjyrǵa bailanǵan bar adam.
Umyta almaspyn bul aidy,
Máńgilik taq bolmas. Qulaidy.
Qańtarda alańǵa shyqqandar
Shyryldap shyndyqty suraidy.
Tolqyndap bir kelse – jyr-kómei
Aitarsyń kún demei, tún demei,
Turalap jatqanda aqiqat,
Turasyń sen qalai úndemei?!
«Terrorist emespiz. Basym bar!»
Tumanda jarq etti jasyndar.
Adamǵa oq atty adamdar,
Armanda ketti ǵoi asyldar.
Bir taqqa – múddeniń talasy,
Qoǵamnyń bul biteý jarasy.
Buqara ádildik izdeidi,
Bas ime, qazaqtyń balasy!
Kóńilde bir oi joq turaqtar,
Jazyqsyz jandardy kim aqtar?
Kórmeiin deseń de kóziń bar,
Kókeide kóp áli suraqtar...
Berik Beisenuly
Qańtar oqiǵasy kezinde Almatyda alańda tý kótergen, keiin basyna oq tiip, aýyr jaraqat alǵan belsendi Berik Ábishevtiń áreketin de el umyta qoiǵan joq. Bul týraly Daǵjan Beldeýbai dál osy sátti jyrǵa qosyp beinelepti.
Tý kótergen jalǵyzym
Dalamda da qaldy iziń,
Qalamda da qaldy iziń.
Qasiretti qańtarda,
Tý kótergen jalǵyzym.
Qazaq qamy – óz qamym,
Tússem taǵdyr tezine.
Seni oilasam bozdaǵym
Jas keledi kózime
Tabanynan tas taiyp,
Qaldy dushpan taisalyp.
Sen uqtyrdyń qasqaiyp,
Qazaq degen qaisar ult.
Ózimi degen esti elmiz,,
Qazaqstan – aýylym.
Keýdemdegi eskertkish,
Tý kótergen baýyrym.
Shyńǵa bitken shynarsyń,
Nege ǵana syńarsyń...
Baitursynov shyǵarsyń,
Bókeihanov shyǵarsyń.
O, jalǵyzym, jalǵyzym,
Jassyń ári kárisiń.
Júregimde qaldy iziń,
Sen qazaqtyń Bárisiń.
Ortaq dosym, jaýym da,
Bir ýyspyn, az-aqpyn,
Qarsy júrgen daýylǵa,
Azattyǵy qazaqtyń.
Daǵjan Beldeýbai
Áleýmettik jelide kóp oqylyp, kóp talqylanǵan jyrdyń biri – «Kókmoinaq». Faizýlla Tóltai tergeý kezindegi kórinisterdi jyrmen sýretteýge kúsh salypty.
«Kókmoinaq»
Kókkóńbek qabyrǵalar
...Birer saǵattan soń,
Van Gogtyń «Tutqyndar» kartinasyndaǵydai
qabyrǵalary kókkóńbek
kamerany ainalyp júre bastadyq,
Dálizden «Toq...», «Toq...» etip kele jatqan
Aiaq kiim daýsynan qorqyp.
Kókkóńbek qabyrǵalar –
kók týdy esimizge salady;
Aqorda tórinde ilinip turǵanyn emes,
alańda jelbiregenin
esimizge salady kókkóńbek qabyrǵalar.
Biz beine sol týdy jamylyp
Alańda kóz jumǵan
adamnyń máiiti basynda
ainalyp júrgen
árýaqtar sekildimiz –
Dálizden «Toq...», «Toq...» etip,
Aiaq kiim daýsy jaqyndap keledi.
Qansha ainalǵanymyz esimizde joq,
Kózderimizdi tómenge qadap,
Shókken taýlardyń shoqylaryn basyp,
Aidy moinymyzǵa ilip,
Tý jamylǵan árýaqtar sekildi
Ainala berippiz,
Ainala berippiz,
Ainala berippiz –
Ortamyzda marqumnyń rýhyna uqsap,
Beine bir biz otyrǵan kameranyń toryndai
Qamshynyń izine qamalǵan
Kókmoinaqtyń turǵanyn da elemei.
Biz ony sál buryn
Kórshi kameradan ákep tastaǵan
tutqyn dep oiladyq:
Onyń kisinegeni men
tutqynnyń shyńǵyrǵan únin ajyrata alar emespiz.
Kókmoinaq kisineidi,
Tutqyn shyńǵyrady,
Kókmoinaq shyńǵyrady,
Tutqyn kisineidi.
Dálizden «Toq...», «Toq...» etip,
Aiaq kiim daýsy jaqyndap keledi.
Kókkóńbek qabyrǵalar
Aiaq kiim daýsy jaqyndaǵan saiyn
Kók tý bolýdan qalyp,
Iirimdi sýǵa ainala bastaidy.
Biz beine kók týdyń qushaǵynda
Sýǵa batyp bara jatqandaimyz.
Kún de aspanda emes,
Qyran da aspanda emes,
Sýǵa batyp bara jatqandai bári.
Kórshi kameradaǵy azaptan,
Kóshedegi atylǵan oqtan,
Kókmoinaqty qalaisha
aman ap qalýǵa bolady?
Qalaisha tiri alyp qalýǵa bolady,
Tý tústes qabirdiń ishinen?
Dálizden «Toq...», «Toq...» etip,
Aiaq kiim daýsy jaqyndap keledi.
Biz sonda sońǵy úmitimizben
sýǵa batyp bara jatqan kúndi
Kókmoinaqtyń tuiaǵyna septik,
Qyrannyń qanatyn berdik.
Samǵa endi, Kókmoinaq!
Seniń altyn tuiaǵyń bar,
Alyp qanatyń bar,
Sen endi erkinsiń, Kókmoinaq!
Qalyqta tómenge qaramai!
Sálden soń,
Tý tústes qabirdi sý basady.
Bizdiń óligimiz sýdyń betine isip shyǵady sálden soń,
Kók týdyń betine qalqyp shyǵady bizdiń óligimiz.
Qanymyz – kúnge,
Súiegimiz – qyranǵa,
Qamshynyń izi – oiýǵa ainalady, Kókmoinaq.
Kúni erteń qiialymyzdaǵy jeruiyqta
Bolashaq bizdi tý ǵyp jelbiretetin bolady, Kókmoinaq.
Bolashaq senimen júitkitin bolady, Kókmoinaq.
Qalyqta tómenge qaramai!
Qalyqta!
Dálizden «Toq...», «Toq...» etip,
Aiaq kiim daýsy jaqyndap keledi…
«Toq...».
«Toq..».
«Toq...».
Faizýlla Tóltai
Al Edilbek Dúisen qańtar oqiǵasyn jyrlaǵanda bolǵan oqiǵalar men resmi aqparattardyń parqyn ashyp, bárin tús kórip jatqandai beineleidi. Ony tómendegi óleń joldarynan oqi alasyzdar:
UIQYSYRAÝ II
Munyń bári de áý basta qiialda qurylǵan.
Qaharmandar men jendetterdiń sany,
Ereýilder men úndeýlerdiń aqyry,
Resmi aqparattardyń mátini,
Oǵan degen meniń boljaldy jiirkenishim.
Munyń bári de áý basta qiialda turǵyzylǵan.
Olar qiial qamaly qiramaýy úshin,
Ótken kópirlerin órtep otyrdy,
"Tókken kóz jasy" men "shekken azabyn" aitty,
Kúnáǵa baladyq.
"Kúná da qudailyq" dedi.
(Munyń bári de áý basta qiialda qurylǵan).
Eski [Jańa] Ózen kóshelerinde de,
Aspan tamyp turatyn Almatyda da,
Qazaq bolyp ómir súrý múmkin emes sekildi.
Tek, aldymyzda kútedi bizdi-
Ústine órmekshiler tor quryp úlgergen qalyń tuman.
Edilbek Dúsen
Sonymen birge, alańda bolǵan oqiǵany sýretteitin jyrdyń birin Serjan Smahanuly jazǵan. Ol oqiǵa hronologiiasyn oiyn ataýlary arqyly beinelep, áskerilerdiń qara halyqqa kúsh kórsetkenin jyrǵa qosady.
Ala taqta
Aqiqattan jar salyp, bolashaqqa,
Aspan búgin alasurǵan ala taqta.
Tizilgen shahmattyń músinderi,
Jaiaý ásker qol salǵan qoramsaqqa.
Ofitserler aidap sap peshkilerdi,
Qarsylasyn aiamai tepkiledi.
Beibit sherý bastalǵan osylaisha,
Ot sherýge jetkenin kesh biledi.
Bári qorǵap, koroldi alasuryp,
Attary alashapqyn, jara, synyq.
Ladiany jumsaǵan alǵy shepke,
Ferzi ózi ustaldy qarasynyq.
Juldyzdarym sabylǵan eki dúrsin,
Osylaisha jar saldy elim bilsin.
Keiingi urpaq jalǵar ma ańyz etip,
Aqiqatyn jetkizer senimdisin.
Ala taqta jaiyp sap, taǵy aspan,
Usynady biikke jariia dastan.
«7 Jarǵy» joly tur kezeginde,
Han, ýázir, aqyl tosyp alashapan.
Qara halyq mundaǵy basty quny,
Han sailanǵan elinen – Bastyuly.
40 ýázir aqylmen josparlaǵan,
Ata zańy tur taǵy bastyrýly.
Alashapqyn bolmaidy tipti eshkim,
Jarlyǵyna engizer qus kúzetin.
4 jiyńnyń qajeti bolmai qalar,
Aqiqatty jariialar tús kúzetiń.
Jaýyrynmen boljasaq bolashaqty,
Qos tizemiz keshpesti tolarsaqty.
Atadástúr sabyrmen, alǵa ozyp,
Shahmatty almastyrar doiby – sháshki.
Han sailaǵan qurmetpen el ortasy,
Jesir menen jer bolǵan daýdyń basy.
Sadaqaǵa bir túie iler emes,
«Toǵyzqumalaq» kezekte daý talasy.
Serjan Smahanuly
Qańtar oqiǵasy eldiń eńsesin túsirip, qabyrǵasyn qaiystyrǵany ras. Qarap otyrsańyz, bul Almaty ne kórmedi deisiz... Sol alań, sol halyq... qaitalanǵan oqiǵa... 86-nyń jeltoqsany men 2022-niń qańtary eshqashan umytylmaidy. Bul týraly Almas Ahmetbekuly óleńmen óredi:
Almaty – Qańtar
Almaty ǵoi,
Ne kórmegen Almaty.
“Kókte” degen, “kóger” degen Almaty.
Ult taǵdyry qashan tússe talqyǵa,
Taisalmaǵan, bógelmegen Almaty.
Er keýdesin kótergende Mańǵystaý,
El keýdesin kótergende Mańǵystaý.
Jer shetine eleńdegen Almaty.
arandalyp qapiiada qan qusty-aý.
Qópke tanys únimenen tákfrdiń.
Qai jaǵynan qara niet ap kirdiń?
Bý jamylyp, bult jelpigen Almaty
Talanyna tap kelgendei qasqyrdyń
Júregine jalǵyz Memleketimniń
Qandy qanjar qadalýǵa shaq turdyń.
Qalyń nópir kúiip-janǵan, otalǵan,
Óz shaharyn jaryp, órtep, qoparǵan.
Qansha sense sonsha aldanǵan — ókingen,
Qolǵa tússeń oryp salǵan “ósh alǵan”.
Ańǵal ana ańyrap qalma taǵy da
Ashyq kúnde aiyrylyp botańnan.
Qylysh júzi — qyl ústinde bizdiń ult
Termen birge qan shyǵady jotańnan.
Qarsy kelseń qan shashasyń Alańǵa,
Qalys qalsań aiyrylasyń Otannan!
Matqapyda kim atqarar er isin?!
Kim aitady onyń oń men terisin?!
Qazaqstan,
Bútindigiń eń qymbat!
Uly jeńis seniń ǵana jeńisiń!
Zańnan qymbat, qannan qymbat azattyq,
Kúigen janǵa, súigen janǵa seni shyn!
Óz qolymdy ózim kesem qalasań,
Altyn basym qunsyz ketsin sen úshin.
Kóz jasymdy tyia alamyn sen úshin.
Óz basymdy qiia alamyn sen úshin.
Jelbiregen Kók týyńnyń túbine
El-jurtymdy jiia alamyn sen úshin!
Beý Almaty
Bar tilegim — beibit kún,
Beibit kezeń,
Izgi maqsut, kelisim!
Jalǵyz Otan,
Tutastyǵyń eń uly,
Uly jeńis seniń ǵana jeńisiń!
Azattyqty saqtap qalý arǵa syn.
Boitaq otan keleshegin jalǵasyn.
Tutas halyq tý túbinde túgendel.
Sabyr-sabyr, meniń Asyl Almatym!
Almaty ǵoi,
Ne kórmegen Almaty.
“Kókte” degen, “kóger” degen Almaty.
Ult taǵdyry qashan tússe talqyǵa,
Taisalmaǵan, bógelmegen Almaty.
Almas Ahmetbekuly
Al Erlan Amanqojauly Qańtar aiynyń yzǵaryn jyrǵa qosyp, júrekti taǵy bir terbeidi. Máselen, «Men osynaý qaiyńdy qushaqqa alyp, San órtenip, san jylap, san muzdaǵam» degen joldarynyń ózi nege turady deseńizshi...
Qańtar aiy...
Qańtar aiy...
Tún yzǵar,
Úmit kúshti,
Qonaqtatyp qaiyńǵa qyryq qusty.
Tús jorytyp otyrmyn...
“Qolymdaǵy
Qaiqy qylysh ortamnan tilip tústi”.
- Shýlamańdar, tyńdaiyn birden-birden.
- Bireýiń joq mánisin bilgen múldem.
Qyryq túrli joramal...
Jalǵan, jalǵan,
Osy ma edi baqytym izdep júrgen?!
Jalǵyz saýal...
Jaýaby qyryq túrli,
Ái, qurysyn mynalar bylyqtyrdy.
Mazamdy almai tarańdar boldy osymen,
Sendersiz de sheshýin bilip turmyn.
Qait barlyǵyń,
Jáne de jalǵyz qalam,
Mynaý meniń baiaǵy qar-muz dalam.
Men osynaý qaiyńdy qushaqqa alyp,
San órtenip, san jylap, san muzdaǵam.
Qańtar aiy,
Aq qaiyń...
Ómir...
Gúl...
Jel...
Arpalysqan ótti ǵoi ne bir kúnder.
Arpalysqan kúnderde arman qaldy,
Ái, óńsheń aqymaqtar, ne bildińder?!
Erlan Amanqojauly
Al sizge «Qadalyp tur eken dál kimge, Qalqanyń ot ushqan janary» degen jyr joldary oiyńyzǵa oqiǵany dál sýrettei ala ma? Qańtardaǵy qyrǵynnyń sátterin jyrǵa qosqan Ǵaisa-Ǵali Seitaq ta «Qańtardyń muz qatqan qabaǵy...» atty óleńin usynǵan.
Qańtardyń muz qatqan qabaǵy...
Qańtardyń muz qatqan qabaǵy,
Qysqardy-aý kúnniń de qadamy.
Qadalyp tur eken dál kimge
Qalqanyń ot ushqan janary.
Kókirek typ-tynysh jata almas,
Qyryq ta eken ǵoi qatal jas.
Ketetin tek qana kúidirip
Kóz be bul kóktemge aparmas?!
Kúdik tur uialap ár tańda,
(Kóńildi sondyqtan arqanda).
Qolamta sekildi tez sóngen
Sezim de sap-salqyn qańtarda...
Ǵaisa-Ǵali Seitaq
Sonymen Qańtar oqiǵasy er aqyndardyń ǵana qalamyna arqaý bolǵan joq. Bul aýyr taqyrypty názik jandylar da jyrǵa qosyp, taisalmai óleń shyǵardy. Onyń biri – Janat Áskerbekqyzy. aqyn arý óziniń emes, qańtardyń jylaǵanyn jyrlaidy.
Qańtar
Men emes, qańtar jylady -
Sen emes, qańtar kináli.
Túsinip bolmas bul aidy,
Kimderge artar kináni.
Qańtardyń jany názik-ti,
Boldy ma taǵy jazyqty.
Myń qaita mańdai soqqy alyp,
Bir qaitqan baǵy qajytty.
Kóz jasy sodan qar boldy,
Qasireti – boran-zar boldy.
Júregi sýyp, muz boldy,
Bul jalǵan oǵan tar boldy.
Kim estir muńlyq kúbirin,
Túsinsin sumdyq syr únin...
Óksikke shylap ótkeni-ai
Otyz bir kúndik ǵumyryn.
Men emes, qańtar jylady –
Sen emes, qańtar kináli.
Qaitesiń, halin surama,
Janyńa artar muń áli...
Janat Áskerbekqyzy
Al Jibek Ysqaqova aidan nur ketip, aspannan qara bult tóngenin óleńge qosqan. Aqyn arý úsh shýmaq óleń joldaryna yzǵarly qańtardyń aýyr sátterin syidyra alǵan eken.
Surapyl aidan ketip nur
Surapyl aidan ketip nur,
Aspandy túnek qaptady.
Janymyzdy qaridy,
Qańtardyń yzǵar, aptaby.
Surapyl aidan ketip nur,
Qara bult tóndi aspannan.
Buzaqylar qaptady,
Bul elime qastanǵan...
Surapyl aidan ketip nur,
Kókjaldar túnde ulidy.
Áskerler tur sap túzep,
Oiyna almai jyly úidi...
Jibek Ysqaqova
Al názik arýdyń biri Gúlim Satybaldy qańtardyń besi ekenin de aita otyryp, oqiǵanyń hronologiiasyn jyrǵa qosady. «Qańtar qasireti» atty óleńinde «Tóńkerse de, álemdi, túk bolmaidy, Azat týy turǵanda aspanymda!» degen úmit otyn jaǵady.
Qańtar qasireti
Qańtar besi, qan bolǵan qatqan muz, qar,
Beibit halyq, dese de, -atpańyzdar!
Sanarlyqtai saýsaqpen ár qazaqtyń,
Júregine búginde, batqan syz bar!
Joqshylyqtyń tam-tumdap, ý-yn ishken,
Ólip jatyr, til qatqan uly kúshpen.
Jaqynynan airylǵan qanshama jan
Júr úmittiń sońynda, tynyp ishten.
El qyrǵannan ne olja uttyrady?
Qara qannan janarǵa, shyq tunady.
Jańa qazaq, ótkendi ońalta ma?
Senimim de, aldardai bop turady!
Baǵalaǵan Alladan qaýipti jan,
Esep úshin, bolyp júr alyp qyran!
Kók taspadan kóringen el janashyr…
Arǵy beti qyp-qyzyl saýyq-dýman!
Baq ústine, sor nege jaiyp qonǵan?
Qundylyǵy ultymnyń ǵaiyp bolǵan.
Taza syndy haramdar tolyp ketti,
Aty zatqa, sai edi laiyqtalǵan!
Qyrǵyn eshte bolmaǵan, qas qaǵymda,
Ne jatqany belgili astarynda…!
Tóńkerse de, álemdi, túk bolmaidy,
Azat týy turǵanda aspanymda!
Gúlim Satybaldy
Daiyndaǵan
Aqbota Musabekqyzy
