informburo.kz illiýstratsiiasy
Sońǵy onjyldyqta Qazaqstanda ýrbanizatsiia qarqyny údei tústi. Qalaǵa kóshýshiler sany jyl sanap artyp, el demografiiasynda eleýli ózgeris oryn alyp otyr. Bul — jahandyq úrdistiń kórinisi. Osy oraida Ult.kz tilshisi bul qubylystyń el ekonomikasy men áleýmettik infraqurylymyna qanshalyqty salmaq salyp otyrǵanyn saralap kórdi.
Qalanyń qyzyǵy men qiyndyǵy
Búginde aýyldan qalaǵa kóship jatqan azamattardyń sany kúrt ósken. Buǵan basty sebep — jumyssyzdyq pen áleýmettik jaǵdaidyń álsizdigi. Adam balasy jaqsy ómirdi ańsaidy. Biraq qalaǵa kóshý — bárine birdei oń nátije ákelmeitini taǵy anyq. Qalada ómir súrý — qymbat, munda ár qadamyń esepteýli, tegin eshteńe joq. Bul — tek Qazaqstanda emes, búkil álemge tán úrdis.
BUU derekterine súiensek, ýrbanizatsiia deńgeii:
Japoniiada – 91,7%
Ulybritaniiada – 83,7%
Germaniiada – 77,4%
Qytaida – 60,3%
Al Qazaqstanda – 63% shamasynda.
Demek, biz bul jahandyq kóshten artta qalyp turǵan joqpyz. 2010–2020 jyldar aralyǵynda Qazaqstanda qalalyqtar úlesi 20%-ǵa ósse, 2025 jyly bul kórsetkish 63%-ǵa jetip otyr.
Prezident Qasym-Jomart Toqaev 2023 jylǵy Joldaýynda kóshi-qon salasyndaǵy ózekti problemalardy naqty atap ótti:
«Eńbek naryǵyn, ásirese kóshi-qon máselesin retteý salasynda esepke alýdyń ortalyqtandyrylǵan júiesi joq. Bul jaǵdai osy saladaǵy boljaý jumysynyń sapasyna jáne sheshimderdiń tiimdiligine kesirin tigizedi...»
Memleket basshysy atap ótkendei, kóshi-qonnyń baqylaýsyz júrýi iri qalalar infraqurylymyna shamadan tys salmaq salyp otyr. Máselen, sońǵy úsh jylda tek Astananyń ózinde halyq sany 250 myń adamǵa kóbeigen. Onyń ishinde 2024 jyly ǵana 100 myńnan astam turǵyn qosylǵan.
Aýyldan úmit ketpeýi kerek
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi 2023–2027 jyldarǵa arnalǵan kóshi-qon saiasaty tujyrymdamasyn iske asyryp jatyr. Sońǵy jyldary jumys kúshi artyq óńirlerden eńbek resýrsy tapshy aimaqtarǵa 28 myńǵa jýyq adam qonystandyrylǵan. Bul oń nátije bergenimen, aýyl halqynyń sany áli de tómendeýde.
Ulttyq statistika biýrosynyń derekteri:
2025 jyl: Qazaqstan halqy – 20,4 mln adam
Qala halqy – 12,9 mln
Aýyl halqy – 7,4 mln (bar bolǵany 38%)
2000 jyldan beri alǵash ret kóshi-qon saldosy −111,4 myń adamǵa jetip otyr.
Bul — aýyldan qalaǵa bet alǵan azamattardyń sany rekordtyq deńgeige jetkenin kórsetedi.
«Serpin – 2050», «Máńgilik el jastary – indýstriiaǵa» syndy baǵdarlamalar aýyl jastaryn oqytyp, óńirlik eńbek naryǵyna baǵyttaýdy kózdegenimen, nátijesi kóńil kónshitpeidi. Mysaly, Soltústik Qazaqstanǵa ońtústikten oqýǵa kelgen 470 stýdenttiń tek 69-y ǵana oqý bitirgen soń osy óńirde qalǵan. Iaǵni ne bary 14,7%-y ǵana — bul óte tómen kórsetkish.
Bolashaqtyń boljamy ne deidi?
Ministrliktiń boljamyna sáikes, eger ýrbanizatsiia qarqyny osylai jalǵasa berse:
2050 jylǵa qarai soltústik óńirlerdiń halqy 600 myń adamǵa azaiady,
Al ońtústikte (Almaty men Shymkentti qospaǵanda) halyq sany 1,6 mln adamǵa artady,
Astana, Shymkent, Mańǵystaý oblystarynyń halqy eki esege kóbeiedi,
Qostanai, Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan jáne Abai oblystarynda halyq sany 15–34% aralyǵynda kemidi.
Bul — demografiialyq teńgerimsizdikke aparatyn qaýiptiń dabyly. Ýrbanizatsiiany toqtatý múmkin emes, biraq ony retteýge bolady. Ol úshin:
Aýyldaǵy infraqurylymdy damytý qajet;
Áleýmettik jaǵdaidy kóterý – basty basymdyq bolýy tiis;
Jumys oryndaryn ashý – turaqtylyq kepili.
Motivatsiialyq jáne qoldaý tetikterin kúsheitý – jastardy aýylda qalýǵa yntalandyrady.
Búginde elge, aýylǵa bet buratyn azamattar kóbeise, bul — tek demografiiaǵa emes, el bolashaǵyna qosylǵan úles bolar edi. Qalanyń jaryǵyna elitip, dalanyń tynysyn umytpasaq igi. Eń bastysy — el ishinde teń ómir súrýge múmkindik jasalsa, kóshi-qon aǵymy da bir júiege túspek.
