اۋىلدان قالاعا: كٶشٸ-قوننىڭ كٶلەڭكەلٸ تۇستارى مەن ٷمٸتٸ

سوڭعى ونجىلدىقتا قازاقستاندا ۋربانيزاتسييا قارقىنى ٷدەي تٷستٸ. قالاعا كٶشۋشٸلەر سانى جىل ساناپ ارتىپ, ەل دەموگرافيياسىندا ەلەۋلٸ ٶزگەرٸس ورىن الىپ وتىر. بۇل — جاھاندىق ٷردٸستٸڭ كٶرٸنٸسٸ.  وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ بۇل قۇبىلىستىڭ ەل ەكونوميكاسى مەن ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىمىنا قانشالىقتى سالماق سالىپ وتىرعانىن سارالاپ كٶردٸ.

قالانىڭ قىزىعى مەن قيىندىعى

بٷگٸندە اۋىلدان قالاعا كٶشٸپ جاتقان ازاماتتاردىڭ سانى كٷرت ٶسكەن. بۇعان باستى سەبەپ — جۇمىسسىزدىق پەن ەلەۋمەتتٸك جاعدايدىڭ ەلسٸزدٸگٸ. ادام بالاسى جاقسى ٶمٸردٸ اڭسايدى. بٸراق قالاعا كٶشۋ — بەرٸنە بٸردەي وڭ نەتيجە ەكەلمەيتٸنٸ تاعى انىق. قالادا ٶمٸر سٷرۋ — قىمبات, مۇندا ەر قادامىڭ ەسەپتەۋلٸ, تەگٸن ەشتەڭە جوق. بۇل — تەك قازاقستاندا ەمەس, بٷكٸل ەلەمگە تەن ٷردٸس.

بۇۇ دەرەكتەرٸنە سٷيەنسەك, ۋربانيزاتسييا دەڭگەيٸ:

جاپونييادا – 91,7%
ۇلىبريتانييادا – 83,7%
گەرمانييادا – 77,4%
قىتايدا – 60,3%
ال قازاقستاندا – 63% شاماسىندا.

دەمەك, بٸز بۇل جاھاندىق كٶشتەن ارتتا قالىپ تۇرعان جوقپىز. 2010–2020 جىلدار ارالىعىندا قازاقستاندا قالالىقتار ٷلەسٸ 20%-عا ٶسسە, 2025 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 63%-عا جەتٸپ وتىر.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2023 جىلعى جولداۋىندا كٶشٸ-قون سالاسىنداعى ٶزەكتٸ پروبلەمالاردى ناقتى اتاپ ٶتتٸ:

«ەڭبەك نارىعىن, ەسٸرەسە كٶشٸ-قون مەسەلەسٸن رەتتەۋ سالاسىندا ەسەپكە الۋدىڭ ورتالىقتاندىرىلعان جٷيەسٸ جوق. بۇل جاعداي وسى سالاداعى بولجاۋ جۇمىسىنىڭ ساپاسىنا جەنە شەشٸمدەردٸڭ تيٸمدٸلٸگٸنە كەسٸرٸن تيگٸزەدٸ...»

مەملەكەت باسشىسى اتاپ ٶتكەندەي, كٶشٸ-قوننىڭ باقىلاۋسىز جٷرۋٸ ٸرٸ قالالار ينفراقۇرىلىمىنا شامادان تىس سالماق سالىپ وتىر. مەسەلەن, سوڭعى ٷش جىلدا تەك استانانىڭ ٶزٸندە حالىق سانى 250 مىڭ ادامعا كٶبەيگەن. ونىڭ ٸشٸندە 2024 جىلى عانا 100 مىڭنان استام تۇرعىن قوسىلعان.

اۋىلدان ٷمٸت كەتپەۋٸ كەرەك

ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ 2023–2027 جىلدارعا ارنالعان كٶشٸ-قون ساياساتى تۇجىرىمداماسىن ٸسكە اسىرىپ جاتىر. سوڭعى جىلدارى جۇمىس كٷشٸ ارتىق ٶڭٸرلەردەن ەڭبەك رەسۋرسى تاپشى ايماقتارعا 28 مىڭعا جۋىق ادام قونىستاندىرىلعان. بۇل وڭ نەتيجە بەرگەنٸمەن, اۋىل حالقىنىڭ سانى ەلٸ دە تٶمەندەۋدە.

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرٸ:

2025 جىل: قازاقستان حالقى – 20,4 ملن ادام
قالا حالقى – 12,9 ملن
اۋىل حالقى – 7,4 ملن (بار بولعانى 38%)
2000 جىلدان بەرٸ العاش رەت كٶشٸ-قون سالدوسى −111,4 مىڭ ادامعا جەتٸپ وتىر.

بۇل — اۋىلدان قالاعا بەت العان ازاماتتاردىڭ سانى رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتكەنٸن كٶرسەتەدٸ.

«سەرپٸن – 2050», «مەڭگٸلٸك ەل جاستارى – يندۋستريياعا» سىندى باعدارلامالار اۋىل جاستارىن وقىتىپ, ٶڭٸرلٸك ەڭبەك نارىعىنا باعىتتاۋدى كٶزدەگەنٸمەن, نەتيجەسٸ كٶڭٸل كٶنشٸتپەيدٸ. مىسالى, سولتٷستٸك قازاقستانعا وڭتٷستٸكتەن وقۋعا كەلگەن 470 ستۋدەنتتٸڭ تەك 69-ى عانا وقۋ بٸتٸرگەن سوڭ وسى ٶڭٸردە قالعان. ياعني نە بارى 14,7%-ى عانا — بۇل ٶتە تٶمەن كٶرسەتكٸش.

بولاشاقتىڭ بولجامى نە دەيدٸ?

مينيسترلٸكتٸڭ بولجامىنا سەيكەس, ەگەر ۋربانيزاتسييا قارقىنى وسىلاي جالعاسا بەرسە:

2050 جىلعا قاراي سولتٷستٸك ٶڭٸرلەردٸڭ حالقى 600 مىڭ ادامعا ازايادى,
ال وڭتٷستٸكتە (الماتى مەن شىمكەنتتٸ قوسپاعاندا) حالىق سانى 1,6 ملن ادامعا ارتادى,
استانا, شىمكەنت, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ حالقى ەكٸ ەسەگە كٶبەيەدٸ,
قوستاناي, سولتٷستٸك قازاقستان, شىعىس قازاقستان جەنە اباي وبلىستارىندا حالىق سانى 15–34% ارالىعىندا كەميدٸ.

بۇل — دەموگرافييالىق تەڭگەرٸمسٸزدٸككە اپاراتىن قاۋٸپتٸڭ دابىلى. ۋربانيزاتسييانى توقتاتۋ مٷمكٸن ەمەس, بٸراق ونى رەتتەۋگە بولادى. ول ٷشٸن:

اۋىلداعى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ قاجەت;
ەلەۋمەتتٸك جاعدايدى كٶتەرۋ – باستى باسىمدىق بولۋى تيٸس;
جۇمىس ورىندارىن اشۋ – تۇراقتىلىق كەپٸلٸ.
موتيۆاتسييالىق جەنە قولداۋ تەتٸكتەرٸن كٷشەيتۋ – جاستاردى اۋىلدا قالۋعا ىنتالاندىرادى.

بٷگٸندە ەلگە, اۋىلعا بەت بۇراتىن ازاماتتار كٶبەيسە, بۇل — تەك دەموگرافيياعا ەمەس, ەل بولاشاعىنا قوسىلعان ٷلەس بولار ەدٸ. قالانىڭ جارىعىنا ەلٸتٸپ, دالانىڭ تىنىسىن ۇمىتپاساق يگٸ. ەڭ باستىسى — ەل ٸشٸندە تەڭ ٶمٸر سٷرۋگە مٷمكٸندٸك جاسالسا, كٶشٸ-قون اعىمى دا بٸر جٷيەگە تٷسپەك.