Qadyrdyń ketpes qadiri!

Elimizdiń batys aimaǵy qol bastaǵan kósem men sóz bastaǵan sheshenge, naizasyn at ústinde almastyrǵan dýlyǵaly batyr men aiyrkómei qaýsyrma jaq aqynǵa kende emes. Árbir tulǵanyń óz biigi bar. Solardyń ishinde Memlekettik syilyqtyń iegeri, Qazaqstannyń Halyq jazýshysy, Táýelsiz «Tarlan» syilyǵynyń iegeri  Qadyr Myrza Áli – aqyndyq jaǵynan da, azamattyq jaǵynan da el tarihynda esimi altyn árippen jazylatyn qairatker. 

2015 jyly Qadyr aqynnyń 80 jyldy­ǵyna orai Batys Qazaqstan obly­syn­da aqynnyń ulylyǵyn, asqaqty­ǵyn kórse­te­tin eki birdei eskertkishi ashyl­dy. Bireýi – Oral qalasynda boi kóterse, ekinshisi –týǵan jeri Jympity aýylyna «taban tiredi». Qadyr Myrza Áli atyn­da­ǵy máde­niet jáne óner ortalyǵy paida­la­nýǵa berildi.

Qazaqstanda balamasy joq ortalyq ǵimaratynyń sahnasyda talai juldyz­dar óner kórsetken 1125 oryndy amfi­teatr jumys isteidi. Munda jaz mezgilinde árbir aýdan ónerpaz­dary óner kórsetedi. Bul keshki serýenge shyqqan qala turǵyn­darynyń kóńil-kúiin kótereri sózsiz. Sebebi, bul shaǵyn­aýdanda Tuńǵysh Prezident atyn­daǵy saiabaq bar.

Sánimen daralanǵan erekshe ǵimarat­tyń ishinde Jaiyqtyń aqyn-jazýshy­lary­nyń qurmetine ádebiet mýzei jáne Qadyr Myrza Álidiń memorialdy kabi­neti jabdyqtaldy. Kabinetke aqyn­nyń eń bai kitaphanasynan 6767 kitappen birge onyń tutynǵan zattary da qoiyldy. Qadyr aqynnyń jeke kitaphanasy týraly ádebietsúier qaýym jaqsy biledi.

Sonymen qatar ortalyqta qalamyz­daǵy M.Gorkii atyndaǵy qalalyq kitap­hana bólimshesi jáne Qadyr aqyn­nyń zamandas dosy, Bókei qumynda dúniege kelgen aqyn Janǵali Nabiýllin atyn­daǵy oqyrman bólmesi júieli jumys istep keledi.

Qazaqstannyń Jazýshylar, Kompozi­tor­lar, Sýretshiler odaqtary­nyń oblys­tyq bólimsheleri de osy jerde ornalasqan. Ózgeshe dizainmen bezendirilgen jańa sahnalyq kiimmen jabdyqtalǵan orta­lyq­tyń 150 oryndy kontsert zalyn­da – ár apta saiyn ádebi-sazdy sharalar ótkizilip turady. Iaǵni, óńirimizge tanymal aqyn-jazýshylar, mádeniet salasyna eńbegi sińgen qairatkerler, eńbek arda­ger­lerimen kezdesý keshteri, sondai-aq ómir jolyna aitýly iz qadyrǵan qai­rat­ker­lerdi eske alý keshteri uiymdasty­rylyp, halyqtyń kózaiymyna ainalyp keledi.

Eldiń nazary aýǵan ortalyq ǵimarat­tyń kórinisi – kóz tartarlyq sulý, qury­ly­sy erekshe. Bizge kelgen beldi tulǵa­la­ry­­myzdyń qatary mol. Aqjaiyq óńirine kelgen Elbasymyz N.Á.Nazarbaev bizdiń ortalyqqa aialdap, ǵimaratpen tanysyp, aqyn atyndaǵy ádebi-memorialdyq kabi­netin tamashalady. Egemen elimizdiń basshy­sy Nursultan Ábishuly aqynyn dáriptegen Aqjaiyq jurtyna riza bolyp, osyndai rýhani ortalyqtyń ashy­lyp, el igiligi úshin jumys istep jat­qan­yn quptady.

– Oralda Qadekeńniń atyndaǵy ortalyq ashylǵanyn bilýshi edim. Qazir onyń ashylǵanyna ekinshi jylǵa ketip barady. Sodan beri osynda kelýdiń sáti tek búgin ǵana túsip otyr. Óz basym, oqyr­man retinde, Qadyr Myrza Álidiń ósh­pes poeziialyq týyndylary men ishi­na­ra proza janrynda jazǵan dúnielerine úlken qurmetpen qaraimyn. Qadyr – shyn máninde halqymyzdyń aryn arlap, jo­ǵyn joqtai bilgen óresi biik sýretker. Qaita­lanbas aqyndyq talantyna qosa, ol – óziniń adami bilim-bolmysymen de ózgege ónege bolarlyqtai tulǵa. Ádebie­ti­miz­diń osyndai ómirsheń ókiline eskert­kish turǵyzyp, onyń atyna ortalyq ashqan­daryń durys bolǵan eken, – dep Elba­symyz riiasyz kóńilin bildirdi.

Osyndai qoldaýlardan tyń serpilis alǵan ortalyqta «Qadyr jolymen…» jobasy qolǵa alynyp, ózge de rýhani sharalardyń ótýine muryndyq bolýda. «Jastyqtyń jalyn jyrlary» aidarymen jumadaǵy jyr májilisteri ótip, jas aqyn­dar memorialdyq kabinette óz óleń­derin oqyp, jyr saǵattaryn uiymdas­tyr­dy.

Oblystyń kóptegen resmi sharalary bizdiń ortalyǵymyzdyń zamanaýi dybys kúsheitkish qurylǵylarmen jabdyqtalǵan konferents zalynda ótkizilip keledi. Ortalyqtyń tómengi qabatynda aýdan­dary­myzdyń, oblysymyzdyń, qala berdi kórshiles Aqtóbe, Atyraý oblys­ta­ry­nyń qylqalam sheberleriniń týyndy­la­ryn kópshilik nazaryna pash etken sýret kórmesi ornalasqan.

Bul ortalyqta aqparat bólimi júieli jumys atqaryp keledi. Qolǵa alynǵan árbir sharany aldyn ala áleýmettik jelilerge jarnamalap, ótý barysy men qory­tyndysyn jeli qoldanýshylaryna ýaqty­ly jetkizip otyrady.

Bul rette orta­lyq­ta «Qadyrtsentr» jeke saity iske qosyl­sa, «Ýaitmedjik» stýdiiasy aqparat jáne jarnama jumystaryn beinebaianda jasaýǵa óz úlesterin qosyp keledi. Qashanda jas talanttardyń tynysyn ashýǵa úles qosatyn, mádeni oshaqtan qońyr daýysymen tyńdarmandardyń júregin tebirentip júrgen oblys ánshisi Erlan Qýanyshev ortalyq janynan sońǵy úlgidegi mýzykalyq qurylǵylarmen jabdyqtalǵan «Daýys RECORDS» dybys jazý stýdiiasyn ashty.

Mádeniet qairatkeri, kompozitor Ádilbek Súleimenov jetekshilik etetin elge tanymal halyqtyq «Ájeler sálemi» ansambli tárbie-tálimi mol halyq ánderi­men qatar, el arasyna keńinen taraǵan mazmundy ánderdi oryndap, kópshiliktiń qoshemetine bólenip júr. Sonymen qatar kúishi, ustaz Asqar Kenjeǵaliev jetekshilik etetin dombyra úiir­mesi ulttyq qundylyqtardy dárip­teý­ge umtylǵan ul-qyzdardy qudiretti kúi álemine jeteleidi.

«Qadyr jolymen…» jobasy aiasynda ortalyq janynan «Aýyl­dan sálem» jobasy quryldy. Joba­nyń maqsaty – alys aýylda tanylmai júrgen talantty, daryndy óner ieleriniń jolyn ashý, olardy oblys jurtshylyǵyna tanystyrý. Bastalǵan joba jalǵasyn taýyp jatyr. Ortalyqtyń kontsert zalyn­da aýyl ónerpazdary qala turǵynda­ryna talant­taryn tanytyp, bastamaǵa ún qosyp otyr.

Mádeni ujymnyń jumysy sát saiyn jandanyp, tyń jobalarmen tolyǵyp jatyr. Aitalyq, «Eleýli esimder» joba­sy­men óner, mádeniet, bilim, densaýlyq jáne basqa da salalarǵa eńbek sińirgen esimi eleýli jandarmen kezdesý keshteri ótkizi­lip, rýhani sharalar aptanyń ár beisen­bisinde turaqty uiymdastyrylsa, so­ńy­na óshpes iz qaldyrǵan uly tulǵa­lar­dy ulyqtaý maqsatynda «Jarq etip sóngen bir juldyz» atty joba qolǵa alyndy.

«Qadyr jolymen…» jobasy aiasynda Qadyr aqynnyń shyǵarmashylyǵyn nasi­hattaityn «Dala didary» kóshpeli óner ujymy quryldy. Atalǵan óner ujy­my­nyń qurylý maqsaty – qaitalanbas tulǵa, birtýar aqyn, Memlekettik syilyq­tyń iegeri, Qazaqstannyń Halyq jazý­shy­­sy Qadyr Myrza Áli shyǵar­ma­shyly­ǵyn nasihattaý. Iaǵni, ujym qura­myn­­daǵy ánshiler aqynnyń sózine jazyl­ǵan ánderdi shyrqasa, talantty jastar óleńderin oqyp, ázil-qaljyńdary men aforizmge ainalǵan danalyq oilaryn, qanatty sózderin keńinen dáripteidi. Bul – dalanyń birtýar perzentiniń bai mura­sy­na degen zor qurmet.

Ujym tusaýkeser keshinen bastap halyqtyń oń baǵasyn ala bildi. Obly­sy­myz­dyń aýdan, aýyldarynda óner kórse­tip, tájiribesin shyńdaǵan jas ujym Atyraý, Mańǵystaý oblystaryna, Astana, Almaty qalalaryna óner sapa­ryn jasap, Qadyr shyǵarmashylyǵyn qurmetteitin kórermenniń yqylasyna bólendi. Aqyn atyn ulyqtaý – urpaqqa amanat. Bul oraida Qadyr ortalyǵy ornalasqan qalanyń 6-shaǵynaýdanyndaǵy aýyzeki tilde 62 úi atalyp kelgen aialdamaǵa resmi túrde Qadyr Myrza Áli ortalyǵy ataýy berildi.

Sondai-aq taǵy da bir qýanyshty jańalyqtyń kýási boldyq. Elordamyz Astanada Respýblikalyq onomastikalyq komissiiasynyń otyrysymen, qalalyq másli­hat sheshimimen BQO, Oral qala­synyń 5-shaǵynaýdanyna Qadyr Myrza Álidiń atyn berý týraly sheshim shyqty. Bul – Jaiyq óńiriniń jetistigi.

Oblysymyz ǵana emes, elimiz tamsa­nyp, tańǵalarlyqtai erekshe ǵimara­ty­men, tyń bastama, jobalarymen, igi máde­ni is-sharalarymen daralanǵan Qadyr Myrza Áli atyndaǵy mádeniet jáne óner ortalyǵynyń búgingi tynysy keń, keleshegi jarqyn.

Baýyrjan HALIOLLA,

Qadyr Myrza Áli atyndaǵy mádeniet jáne óner ortalyǵynyń direktory