Premer-Ministr Álihan Smaiylovtyń tóraǵalyǵymen ótken QR Úkimetiniń otyrysynda «Tsifrlandyrý, ǵylym jáne innovatsiialar esebinen tehnologiialyq serpilis» ulttyq jobasyn iske asyrý barysy talqylandy. Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministri Baǵdat Mýsin, ǵylym jáne joǵary bilim ministri Saiasat Nurbek baiandama jasady, dep habarlaidy primeminister.kz saity.
Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministri Baǵdat Mýsinniń aitýynsha, «Tsifrlandyrý, ǵylym jáne innovatsiialar esebinen tehnologiialyq serpilis» ulttyq jobasy aiasynda biyl 85 is-shara josparlanǵan.
Sondai-aq ol Memleket basshysy memlekettik qyzmetterdiń biznes-protsesterine reinjiniring jasaý týraly tapsyrma bergenin atap ótti. Osy tapsyrma aiasynda 5 myń protsesten turatyn tizim jasalyp, olardyń 175-ne jańa ádisteme boiynsha reinjiniring jasaldy. Atap aitqanda, árbir qyzmetti saralai kele, olardy alý úshin azamattar qansha qadam men satydan ótýi, jumsalatyn qaǵaz sanyn anyqtap, qajetsiz biýrokratiia joiyldy. Nátijesinde, jańa ádisteme negizinde biznes-protsesterdiń jaqsarý deńgeii 54%-ǵa jetti. Osylaisha, 2025 jylǵa deiin barlyq 5 myń biznes-protseske tolyq reinjiniring jasalatyn bolady.
Óz kezeginde, memlekettik qyzmetterdi elektrondyq formatqa aýystyrý josparǵa sáikes júrgizilýde, olardyń úlesi 94%-ǵa jetti. Aldaǵy maqsat – proaktivti jumys formatyna kóshý. Ondai qyzmetterdiń sany búgin 25-ke jetti.
Búgingi tańda eń suranysqa ie qyzmetter smartfondarda qoljetimdi. Ótken jylmen salystyrsaq, olardyń qoldanýy 17,5%-ǵa ósti. Servisterdiń Halyq jáne Kaspii siiaqty tanymal platformalarda bolýy atalǵan kórsetkishke oń áserin tigizdi.
«Sondai-aq 9 memlekettik qyzmet túrin Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtaryna barmai-aq, beine-qyzmet arqyly alý múmkindigin iske asyrdyq. Jyl sońyna deiin olardyń sanyn 44-ke deiin jetkizemiz. HQKO-lardy jańǵyrtý jospar boiynsha júzege asyrylyp jatyr, qazirdiń ózinde 8 jańa front-ofis halyqqa qyzmet kórsetýde. 2024 jylǵa deiin 115 halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy jańǵyrtylady», — dedi B. Mýsin.
Sonymen qatar Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáikes Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi Qazaqstannyń barlyq otbasylary boiynsha etalondyq derekter bazasyn quryp jatyr. Kún saiyn eldegi 6 mln otbasynyń ál-aýqaty 80 parametr negizinde jańartylyp otyrady.
«Skoring modeli negizinde ár otbasynyń qandai táýekelderge ushyraitynyn kóre alamyz. Bul, muqtaj otbasylarǵa áleýmettik kómekti proaktivti formatta kórsetýge múmkindik beredi. Osy kartany «Áleýmettik ámiian» jobasymen integratsiialaý negizinde biz memlekettik qoldaýdyń vaýcherlik júiesin iske asyratyn bolamyz. Mysal retinde, vaýcherlik júieni dári-dármek mysalynda kórsetetin bolsaq, bul protsess edáýir ońtailanatyn bolady. Atap aitqanda, tegin dárini alýshy poliklinikadan alǵan retseptini uialy telefonǵa júktep, sol arqyly dárihanaǵa kórsetý arqyly shottan shyǵarady», — dedi tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministri.
Memlekettik apparattyń qujat ainalymyn qysqartý maqsatynda «halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyna sáikes memlekettik qyzmetshilerge planshetter taratyldy. Aldaǵy ýaqytta 450 planshet qosymsha beriletin bolady.
Sonymen qatar Baǵdat Mýsin Smart Bridge arqyly integratsiialar ońai júrgiziletinin aitty. Al, Smart Data Ukimet servisinde bar aqparatqa suraý jasaýǵa tyiym salynǵan. Aldaǵy ýaqytta SDU tsifrlyq katalogynda 900 esep qoljetimdi bolady.
Memlekettiń azamattarmen qatynasyn tsifrlyq quraldarǵa kóshirý qolǵa alyndy. Mysaly, e-Otinish platformasy óziniń tiimdiligin rastady.
Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi ákimshilik sotqa ótinishterdi ońai berý úshin Joǵarǵy Sotpen integratsiia júrgizdi.
«Memlekettik qyzmetterdiń sapasy boiynsha halyqtan keri bailanys alynýda. Mysaly, biz eGov-ta 800 myńǵa jýyq qyzmetke baǵalaý júrgizdik. Jasandy intellekt tehnologiiasyn qoldanyp, 1414 keńes berý qyzmetin robottandyrý boiynsha pilottyq joba iske asyrylyp jatyr», — dedi ministr.
Ákimdikterdi tsifrlandyrý boiynsha «úlgilik sáýlet» jáne «aqyldy qalanyń» jańa etalondyq standarttary bekitildi. Búginde «aqyldy qala» boiynsha 25 basym baǵyt boiynsha bazalyq talaptar qoiyldy. Alaida, birqatar óńirlerde «Smart city» jobalary baiaý engizilýde. Mysal retinde, onkologiialyq aýrýdy erte anyqtaý boiynsha PACS-tehnologiialaryn, beinekameralar men elektrondyq biletteý júielerin atap ótýge bolady. Atap aitsaq, eldegi jedel basqarý ortalyqtaryna shyǵarylǵan kameralardyń ortasha úlesi 29%-dy quraidy. Osy oraida, ákimdikter «aqyldy qala» boiynsha bazalyq jobalardy engizý jumystaryn jandandyrý qajet.
Ishki ister ministrligi tsifrlandyrý boiynsha júrgizgen sharalardyń nátijesinde beinebaqylaý kameralarynyń sany ósip, qylmystar men tártip buzýshylyqtardyń aldyn alýǵa oń yqpalyn tigizdi. Nátijesinde, qylmystyq isterdi tsifrlandyrý úlesi artyp keledi.
«KAZNEDRA biryńǵai platformasy» boiynsha testileý rejiminde «minerals.gov.kz» platformasy iske qosyldy. Qazirden bastap paidalanýshynyń jeke kabinetinde interaktivti kartaǵa basylǵan jer qoinaýy týraly bir jarym myń elektrondy esep qoljetimdi. Osy jyldyń sońyna deiin jer qoinaýy boiynsha qosymsha 30 myń esep elektrondyq nusqaǵa kóshiriledi.
Buǵan qosa, platforma arqyly jer qoinaýyn barlaýǵa tiisti litsenziiaǵa ótinim berý jáne ýákiletti memlekettik organmen ózara elektrondy hat almasý múmkindigi bar. Aldaǵy ýaqytta bul platforma jer qoinaýyn paidalanýshylarǵa «market place» retinde jumys isteitin bolady.
Turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyǵy, qurylys jáne kólik salalaryn tsifrlandyrý baǵyttary boiynsha qara jáne tústi metaldardyń synyqtaryn esepke alýdyń integratsiialanǵan aqparattyq júiesi iske qosyldy. E-Qurylys platformasynda 92 respýblikalyq avtomobil joldarynyń qurylysyn baqylaý protsesi júzege asyrylyp jatyr. Memlekettik saraptamada BIM tehnologiialaryn qoldanyp, 3 qalada pilot júrgizilip jatyr.
Turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyq salasynda «e-Shanyraq» júiesi iske qosylyp, oǵan 6 myńnan astam kóp páterli úilerdiń pasporty engizildi.
Sondai-aq kólik qujattaryn basqarýdyń biryńǵai júiesine 5 myńǵa jýyq logistikalyq kompaniia qosyldy. Qazir taýar-júk, kólik qujattary, jol paraqtary siiaqty negizgi qujattar osy júiege engizilgen.
Aýyl sharýashylyǵy salasynda 2022 jyldyń 1 shildesinen bastap Sýbsidiialaýdyń júiesi iske qosyldy. Munda fermerlerge qajetti memlekettik qoldaý jónindegi barlyq aqparat jinalǵan, bul fermerlerge shyǵyndardy 30 paiyzǵa qysqartýǵa, jalpy qujattarmen áýre-sarsańdy qysqartýǵa múmkindik beredi.
Aýyl sharýashylyǵy janýarlaryn sáikestendirýdiń mobildik qosymshasy quryldy.
«Jol politsiiasy qyzmetkerlerine berilgendei, barlyq veterinarlyq qyzmetkerlerge planshetter beriletin bolady. Shalǵai aýdandardaǵy fermerlerdiń júiede tipti internetsiz de jumys isteýine múmkindik bar», — dedi Baǵdat Mýsin.
Otyn-energetika kesheni salasynda «Munai jáne gaz kondensatyn esepke alý» aqparattyq júiesi engizildi. Oǵan osy saladaǵy barlyq baqylaý júrgiziletin obektilerdiń 94% qosyldy. Sondai-aq júiege barlyq janarmai quiý stantsiialary qosylǵan. Endi, jańarmai jáne ózge shikizattyń satylýy men qory týraly aqparat onlain túrde qoljetimdi bolady.
«Generatsiianyń tsifrlyq kartasy» sheńberinde 59 stantsiianyń negizgi jabdyǵyna pasporttaý júrgizildi, endi árbir stantsiia jabdyǵynyń tozý dárejesi onlain qoljetimdi bolady.
Bilim berýdi tsifrlandyrý boiynsha mańyzdy jobalardyń biri-oqýlyqtar portfelin tsifrlyq formatqa kóshirý. Búginde qolda bar 670 baspa oqýlyǵynyń 97% tsifrlyq formatqa kóshirildi. Jyl sońyna deiin tolyq tsifrlandyrýǵa qol jetkiziledi.
QR Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrliginiń basshysy atap ótkendei, jalpy aýyldaǵy mektepterge deiin internet infraqurylymy tolyq jetkiziledi. Alaida, mektep ishindegi internetti taratý jelilerdiń bolmaýy nátijesinde aýyldyq mektepterde bilim berý úderisin tsifrlandyrý tómen deńgeide bolyp otyr. JAO tarapynan oqý protsesine internetti 100% paidalaný maqsatynda kompiýterlik tehnikamen jabdyqtalǵan synyptarda internetti taratý jelilerin qamtamasyz etý qajet.
Sonymen qatar Memleket basshysynyń densaýlyq saqtaýdy tsifrlandyrýdyń óte baiaý júrip jatqany týraly eskertýi aiasynda eHealth elektrondy densaýlyq saqtaýdyń jańa arhitektýrasyna kóshý boiynsha jumystar júrgizilip jatyr.
«Bul azamattardyń ulttyq densaýlyq pasportyn qalyptastyrýǵa múmkindik beredi, onda azamat meditsinalyq qyzmet kórsetý ornyna qaramastan barlyq diagnozdardy, taldaýlardy jáne t.b. aqparatty kóre alady. Munda Densaýlyq saqtaý ministrligi meditsinalyq qyzmetti qashyqtan belsendi paidalanýǵa yntalandyratyn tiisti quqyqtyq aktilerdi qabyldaý qajet», — dedi B. Mýsin.
Innovatsiialardy damytý baǵytynda ónerkásip salasynda modeldik tsifrlyq fabrikalardy engizý úshin jaǵdai jasalyp jatyr. Jalpy kásiporyndarǵa tiisti memlekettik qoldaý kórsetilip jatyr.
768 aýyldyń 639-ynda mobildi keń jolaqty internettiń sapasyn jaqsartý boiynsha jospar merziminen buryn oryndaldy.
IT-salasyn damytý boiynsha IT-kompaniialardan túsken salyq kólemi 46%-ǵa óskeni baiqalady.
Ǵylym jáne joǵary bilim ministri Saiasat Nurbek «Tsifrlandyrý, ǵylym jáne innovatsiialar esebinen tehnologiialyq serpilis» ulttyq jobasy aiasynda «Ǵylym» baǵytyn júzege asyrý týraly baiandady. Bul baǵyt boiynsha 4 negizgi baǵyt, 4 mindet, 7 kórsetkish jáne 27 is-shara kózdelgen.
«Ǵylym» baǵyty boiynsha mindetter myna máselelerdi sheshýge arnalǵan:
1. Ǵylymnyń kadrlyq áleýetin nyǵaitý;
2. Ǵylymi ekojúieniń básekege qabilettiligin arttyrý;
3. Eldiń damýyna ǵylymnyń úlesin arttyrý: ǵylym-óndiris-biznes;
4. Ǵylymdy ákimshilendirýdi jetildirý.
«Ulttyq joba boiynsha ǵylymnyń kadrlyq áleýetin nyǵaitý úshin 2025 jylǵa deiin ǵalymdar sanyn 1,5 esege arttyrý mindeti qoiylyp otyr, iaǵni ǵalymdar men jas ǵalymdar sanynyń 50%-ǵa ósýi josparlanǵan. Búgingi tańda ǵalymdar men zertteýshilerdiń sany 21,6 myń adamdy quraidy, onyń 7 525-i jas ǵalymdar, bul jalpy ǵalymdardyń 35%-y», — dedi Saiasat Nurbek.
Búgingi tańda ǵalymdardyń jalaqysy 2 ese ósti. Irgeli zertteýlermen ainalysatyn ǴZI-dy tikelei qarjylandyrý engizildi.
Jas ǵalymdardy qoldaý jáne yntalandyrý úshin «Jas ǵalym» jobasy aiasynda jas ǵalymdarǵa ǵylymi zertteýlerge jáne postdoktorantýra úshin 1037 grant bólindi. Jyl saiyn halyqaralyq taǵylymdamalarǵa 500 grant bólinedi. 2021 jyly álemdik ǵylymi ortalyqtarǵa 400 ǵalym jiberildi. 2020 jyldan bastap jyl saiyn 50 «Úzdik ǵylymi qyzmetker» syilyǵy tapsyrylady.
Elimizdiń 10 joǵary oqý ornynda postdoktorantýra qurylyp, dissertatsiialyq keńesterge ǴZI men basqa da joǵary oqý oryndarynyń ǵalymdary tartylýda. Stýdentter men magistranttardyń ǵylymi-zertteý qyzmetin yntalandyrý úshin stýdentter men magistranttardyń ǵylymi qaýymdastyǵy quryldy.
Ǵylymi ekojúieniń básekege qabilettiligin arttyrý maqsatynda ǴZI sanyn 15-ke arttyrý, indeksteletin jýrnaldardaǵy jariialanymdardy 150%-ǵa ósirý jáne 2025 jyly jabdyqtardy 30%-ǵa jańartý arqyly ǴZI sapasyn arttyrý mindeti tur.
Sondai-aq 2025 jyly qazaqstandyq ǵalymdardyń Halyqaralyq ǵylymi jýrnaldaryndaǵy maqalalardyń jalpy sany boiynsha InSites eldik reitinginde 65-orynǵa jáne «ǴZI sapasy» kórsetkishi boiynsha DEF JBI reitinginde 65-orynǵa qol jetkizý josparlanǵan.
Materialdyq-tehnikalyq jaraqtandyrýdy jańǵyrtý maqsatynda 1,7 mlrd teńge bólindi. Ǵylymi uiymdar men joǵary oqý oryndary 800-ge jýyq ǵylymi jabdyq satyp aldy. 2021 jyly jabdyqtardy jańartý úlesi – 13,7%-dy qurady.
Ǵylymi ortalyqtardyń 25,8%-ynda olardyń jumysy men júrgiziletin zertteýlerdiń tiimdiligi men nátijeliligi turǵysynan aýdit júrgizildi.
Ǵylymi jáne jariialanymdyq qyzmet nátijeleri boiynsha «Scimago Institutions rankings» halyqaralyq reitingine 8 qazaqstandyq ǴZI men JOO kirdi. Sondai-aq álemdik deńgeide indeksteletin ǵylymi jýrnaldardaǵy maqalalardyń jalpy sany boiynsha InCites eldik reitingisinde Qazaqstan pozitsiiasynyń 2021 jyly 75-orynnan 73-orynǵa ósýi baiqalady.
Sonymen qatar ulttyq joba sheńberinde ǵylymnyń eldi damytýǵa qosqan úlesin arttyrý maqsatynda ǵylymdy, óndiristi jáne biznesti integratsiialaý boiynsha jumystar bastaldy. Maqsatqa qoljetkizý úshin kásipkerlik sektordyń ǴZTKJ-ǵa arnalǵan shyǵystarynyń úlesin shyǵyndardyń jalpy kóleminen 50%-ǵa deiin jáne kommertsiialandyrylǵan jobalardyń úlesin 30%-ǵa deiin arttyrý josparlanǵan. Sondai-aq ǴZJ sheńberinde patenttik belsendiliktiń 30%-ǵa ósýin qamtamasyz etý.
Búgingi tańda «Ǵylym qory» AQ jelisi boiynsha barlyǵy 129 joba kommertsiialandyrylyp jatyr. 2022 jyly ǴǴTQN kommertsiialandyrý boiynsha jańa konkýrs jariialandy. 2021 jyly kommertsiialandyrylǵan jobalardyń úlesi 26,2%-dy qurady.
2021 jyly salalardyń strategiialyq ǵylymi-tehnikalyq mindetterin sheshý boiynsha ǵylymi-tehnikalyq baǵdarlamalardy baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrýǵa 2 konkýrs, sondai-aq granttyq qarjylandyrýǵa 5 konkýrs ótkizildi.
Kelesi baǵyttar boiynsha ǵylymi-óndiristik klasterler qurý boiynsha jumystar bastaldy:
1) meditsinalyq-biologiialyq jáne biotehnologiialar – «QazBioPharm» biofarmatsevtikalyq holdingi negizinde; (2021 jyly qurylǵan)
2) agroónerkásiptik ǵylymdar – «UAǴBO» bazasynda;
3) «Jasyl tehnologiialar» - «Nazarbaev Ýniversiteti» DBU bazasynda;
4) energiia tiimdiligi - iadrolyq fizika institýty bazasynda;
5) TMK – «Qazaq munai jáne gaz institýty» AQ bazasynda;
6) IT – «ITP» AQ bazasynda.
Ǵylymdy ákimshilendirýdi jetildirý maqsatynda, sondai-aq «Innovatsiialyq áleýet» strategiialyq kórsetkishine qol jetkizý jáne DEF JBI reitinginde Qazaqstan pozitsiiasynyń 70-orynǵa ósýin qamtamasyz etý úshin ǵylym salasyndaǵy zańnama jetildirilip jatyr.
2021 jyly QR zańnamalyq aktilerine ǵylym máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly QR Zańy qabyldandy: bazalyq qarjylandyrýǵa jetekshi ǵalymdardyń jalaqysyn qosý; irgeli zertteýlermen ainalysatyn ǵylymi-zertteý institýttaryn tikelei qarjylandyrýdy engizý, Granttyq qarjylandyrý merzimi men BNQ 5 jylǵa deiin ulǵaityldy; UǴK jáne MǴTS sheshimderiniń apelliatsiia institýty quryldy.
QR damý basymdyqtaryna sáikes salalardyń basym ǵylymi-tehnikalyq mindetterin (BNQ) qalyptastyrý tetikteri engizildi. QR ǵylymyn damytýdyń 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy ázirlenip, qabyldandy. Onyń sheńberinde Ulttyq jobanyń sharalary men mindetterin kezeń-kezeńimen iske asyrý kózdelgen.
«Ǵylym» blogy boiynsha Ulttyq jobany iske asyrý ǵalymdar men zertteýshiler sanyn 34 myń adamǵa deiin ulǵaitý esebinen ǵylymnyń eldiń damýyna qosqan úlesiniń ósýin arttyrýǵa múmkindik beredi, áleýmettik tiimdililik, al jobalardy jeke qosa qarjylandyrý úlesin 50%-ǵa deiin jetkizý arqyly ekonomikalyq tiimdilik beredi», — dedi S. Nurbek.
Ǵylym jáne joǵary bilim ministri «Ǵylym» baǵytyn qarjylandyrý kólemi 800 mlrd teńgeden asatynyn atap ótti.
